Қазақша рефераттар

Мұхтар Әуезов Ақын қонақтар

№8 сабақ үлгісі

Пәні: Әдебиет • Сыныбы: 5 • Тақырыбы: Мұхтар Әуезов — «Ақын қонақтар»

Күні, айы, жылы: ____ • Мұғалім: ____

Негізгі акцент

Тақырып пен идеяны ажырату, мәтінмен жоспарлы жұмыс

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

Оқушыларға Мұхтар Әуезовтің өмірі мен шығармашылығы, тақырып пен идея ұғымдары, «Ақын қонақтар» үзіндісінің сюжеті туралы әдеби білім беру.

Тәрбиелік

Оқушыларды ізгілікке, мейірімділікке және адамгершілік құндылықтарға тәрбиелеу.

Дамытушылық

Оқушылардың дүниетанымын кеңейту, ой қорыту және пікір айту дағдыларын дамыту.

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

  1. Оқушылармен сәлемдесу.
  2. Сабаққа қатысуды тексеру.
  3. Зейінді сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру

  • І. Жансүгіровтің өмірі мен шығармашылығы туралы қысқаша мәлімет.
  • «Күй» поэмасы бойынша ойтолғау жазбасы.

III. Білімді тексеру (сұрақ-жауап)

Тақырып: І. Жансүгіров — «Күй» поэмасы

  • 1) «Күй күшті, тауды тасты бұзатұғын» деген ойды сендер қалай дамытар едіңдер?
  • 2) «Нар идірген» аңызы туралы не білесіңдер?
  • 3) Поэма сендерге қалай әсер етті?
  • 4) Қылқобыздың зарлы үнін поэмадан таба аласыңдар ма? Дәлелдеңдер.

IV. Жаңа сабаққа дайындық

  1. Сабақ тақырыбын тақтаға жазу.
  2. Сабақ мақсатын түсіндіру.

V. Жаңа тақырыпты түсіндіру

1) Мұхтар Әуезовтің өмірі мен қызметі

Мұхтар Омарханұлы Әуезов (1897) — қазақ халқының ХХ ғасырдағы ұлы жазушысы, ғалымы және қоғам қайраткері. Ол бұрынғы Семей облысына қарасты Шыңғыстау өңірінде, Абай туған өлкеде дүниеге келген.

Әкесі Омархан мен атасы Әуез ескіше сауатты, көзі ашық адамдар болған. Олар Абаймен сыйластық қарым-қатынаста болып, немерелеріне ақынның өлеңдері мен аудармаларын көп оқытқан. Әуезов кейін естеліктерінде: «Атам Әуез Абаймен дос еді. Біз сияқты немерелеріне ақынның өлеңдерін де, аудармаларын да көп оқытатын…» — деп жазады.

1908 жылы Семейдегі қалалық училищеде, кейін мұғалімдер семинариясында оқыған жылдары ол орыс және шетел әдебиетімен кеңінен танысады. Бұл оның шығармашылыққа бет бұруына зор ықпал етеді.

Жазушының тырнақалды туындысы — «Еңлік – Кебек» пьесасы (1917). Кейін Санкт-Петербург университетінде (1928 жылы аяқтаған), сондай-ақ Ташкенттегі Орта Азия университетінде білім алады.

1920–1930 жылдары қазақ өмірінің көріністерін бейнелейтін көптеген әңгімелер жазып, «Қараш-Қараш оқиғасы» (1927), «Қилы заман» (1928) повестерін дүниеге әкелді. Әуезов — қазақ драматургиясының негізін салушылардың бірі. Оның есімін әлемге танытқан ең басты туындысы — «Абай жолы» төрт кітаптан тұратын тарихи роман-эпопея.

2) Тақырып пен идея: негізгі ұғымдар

Тақырып

Көркем шығармада жазушы көтерген негізгі мәселе мен әңгіме арқауы.

Идея

Жазушының көтерген әлеуметтік мәселелер арқылы айтпақ ойы, танытпақ шындығы, шығармадағы басты көзқарасы.

3) «Абай жолы» және бүгінгі үзіндіге кіріспе

Бүгін Мұхтар Әуезовтің шығармашылық шыңы саналатын «Абай жолы» романынан үзінді — «Ақын қонақтар» бөлімімен танысамыз. Әңгіме барысында төмендегі сұрақтарға сүйенеміз:

  • Абай туралы не білесіңдер?
  • Абайға жас кезінен өлең-жыр, әңгіме айтуға кімдер ықпал етті?
  • Абай кімнің тәрбиесінде болды?

Абай Құнанбаев — қазақтың ұлы ақыны. Абайдың балалық шағы Шыңғыстау бөктерінде өтті. Ол жастайынан өлең-жырға құмар болып, әжесі Зере мен анасы Ұлжанның тәрбиесін көрді. Мұхтар Әуезов кейін қолжазбаларды жинап, ұзақ жылдық еңбектің нәтижесінде «Абай жолы» романын жазып, Абай тұлғасын әлемге танытты.

VI. Түсінікті тексеру (оқулықпен жұмыс)

Үзіндіні оқып, жай жоспар құру және тапсырмаларды деңгей бойынша орындау.

Жай жоспар

  1. Абайдың бейнесі
  2. Екі досы
  3. Абайдың қызығы
  4. Екі қонақ

I деңгей

Негізгі түсіну
  1. Әдебиет сөздігін пайдаланып, портрет ұғымына анықтама бер. Жас Абайдың кескін-келбетін жазушы қалай суреттеген?
  2. Мәтіннен Абайдың келбетін сипаттайтын тұсты тауып, өз бетіңше оқып, түсіндір.
  3. Сұрақтарға жауап бер:
    • Абай биыл неше жасқа толды?
    • Денесі, бойы қандай?
    • Беті мен шашы қалай суреттеледі?

II деңгей

Талдау және мазмұндау
  1. Абайдың жаңа ермегі не, достары кім? Зере мен Ұлжанның абзал қасиеттерін ата. Суретке қарап, суретші Зеренің мейірімділігін және Абайдың ынта-ықыласын жеткізе алды ма?
  2. Мәтінді оқып, мазмұнын айтып бер. «Әңгіме» және «әңгімеші» ұғымдарын түсіндір.
  3. Сұрақтарға жауап бер:
    • «Басқа бір ермек, бөлек бір дос тапты…» — олар кімдер?
    • Абай биыл нені бағалады?
    • Әжесі қандай әңгімеші еді?
    • Абай ауырғанда әжесінен нені өтінді?

III деңгей

Жинақтау
  1. Ана туралы мақал-мәтелдерді еске түсір. Қазақ ертегілері мен жыр-дастандарын Абайға кім айтып берген?
  2. Мәтіннен Абайдың әжесінен ертегі сұраған тұсын тауып оқы. Ертегілердің атын дәптерге жазып ал.
  3. Сұраққа жауап бер: Абай әжесінен қандай ертегілерді тыңдады?

IV деңгей

Тереңдету
  1. Барлас ақынның портретін тауып оқы. Оның алғашқы жырлаған жыры қай жыр, Абай оны қандай сезіммен қабылдады?
  2. Жыр және жыршы сөздеріне түсінік бер.
  3. Сұрақтарға жауап бер:
    • Абай ауылына кімдер келді?
    • Ұлжан қонақтарды қалай қарсы алды?
    • Ақын деген кім?

V деңгей

Қорытынды пікір
  1. Ертеде ақындарды қалай қарсы алған?
  2. Зере мен Ұлжан Абайға қандай рухани азық берді? Ол нені танып-білуіне көмектесті?
  3. Әңгіменің тақырыбы мен идеясы қандай?
  4. Ұлжан қонақтарды неге жібергісі келмеді?
  5. Абай шешесіне ризашылығын қалай көрсетті?

Соңында қорытынды жасалып, тірек-сызба толтырылады: «Абайдың портреті».

VIII. Жаңа сабақты қорыту

Бағалау

Оқушылардың жауаптары, мәтінді түсінуі, жоспар құра білуі және талдау деңгейі бойынша бағаланады.

Білім

терминдер, сюжет

Дағды

оқу, мазмұндау

Ойлау

талдау, қорытынды

Үй тапсырмасы

  1. М. Әуезовтің өмірі мен қызметі туралы қысқаша ақпарат дайындау.
  2. «Ақын қонақтар» үзіндісі бойынша түсінік жазу (толық нұсқасын қарап келу).