Бала - бақыт
Тәрбие сағаты: «Сәби»
Мақсаты
Оқушыларға сәби, нәресте, бөбек, бүлдіршін, балдырған, жеткіншек, жасөспірім, ұлан, бауыр ұғымдары туралы түсінік беру. Сәбиге қатысты нақыл сөздер, ырым-тыйымдар, салт-дәстүрлер мен отбасы құндылықтары жөніндегі білімдерін кеңейту.
Көрнекілігі
- АКТ құрылғылары
- Оқушылардың сәби кезіндегі фото-суреттері
- Сахналық көріністер
Кіріспе сөз
1-жүргізуші (Нұржігіт): Құрметті ұстаздар, ата-аналар, оқушылар! Бүгінгі «Сәби» атты тәрбие сағатына қош келдіңіздер!
2-жүргізуші (Назира): Сәби — 1–5 жас аралығындағы, әлі ес білмейтін бала. Сәби — өмірдің гүлі, көз сүйініші, әке мен шешенің арадағы дәнекері. Сөзi — бал, қылығы — қуаныш. Халық танымында сәбидің жүрегі пәк, жаны нұрлы, ал күлкісі — үйдің берекесі.
Жас кезеңдері мен атаулар
Қазақ ұғымында баланың өсу кезеңіне қарай берілетін атаулар — тәрбие мен танымның айнасы. Әр атаудың өзіндік мәні бар.
Шақалақ
Әлия: Шақалақ — айы-күні толмаған түсік.
Нәресте
Нұралы: Нәресте — жаңа туған, жөргектегі сәби. Кейде «шарана» деп те аталады.
Бөбек
Дастан: Бөбек — алты айдан асқан, бесіктегі бала. Халық даналығында: «Бала — ханнан үлкен», «Бала тілі — бал».
Бүлдіршін (5–6 жас)
Аяжан: Бүлдіршін — сүйкімді, әлжуаз, қылығы қызық ойын баласы. Бұл жаста балалар еліккіш, білуге құмар, тілалғыш болып өседі, сондықтан дұрыс тәрбие аса маңызды. «Бүлдіршін» сөзі түйе ботасының бір атауымен де байланыстырылады: қазақ баласын «қозым», «құлыным», «ботам» деп еркелеткен.
Халық айтады: «Бала — өмірдің гүлі. Бала — бақыт.»
Балдырған (7–10 жас)
Азамат: Балдырған — мектеп жасындағы, оң-солын таныған, жеңіл жұмыстарға қолғанат бола алатын бала. Олар — ата-ананың қуанышы әрі үміті.
Нақыл: «Баланы жұмсағаның білінбейді, тайды мінгенің білінбейді.»
Жеткіншек, жасөспірім
Нұралы: Жеткіншек, жасөспірім — кәмелетке толмаған, ақыл-есі кірген ұл мен қыз. Олар үлкендерге қарап бой түзейді, сондықтан жақсы үлгі мен тәлім қажет. Жасөспірімге тәрбие беру — әрі ұлттың, әрі ата-ананың зор міндеті.
Нақыл: «Жеткіншек өседі, жетім жетеді.»
Ұлан
Нұрдәулет: «Ұлан» — өсіп келе жатқан жас жігіттер мен бозбалаларға айтылатын атау. Бұл сөз көбіне Отан қорғайтын сарбаздар мәнінде қолданылады.
Нақыл: «Ақыл — жас ұланнан, жүйрік тай — құланнан.»
Бауыр
Қарлығаш: «Бауыр» — ағайынды ұл-қыздың жасы кіші інілерін, жақындарын еркелете атайтын сөзі. Бауырлар үлкенге арқа сүйеп өссе, аға-әпкелер де олардың жақсысына қуанып, жаманына күйініп, ақыл-кеңесін аямайды. Өз кезегінде бауыр да қолынан келген қызметін аянып қалмайды.
Сәбиге қатысты ырым-тыйымдар
Халық тәжірибесінде баланың қадамы мен мінезіне қарап, жақсылыққа жоритын ырымдар да көп кездеседі.
-
Нұржігіт: Сәбиді қырқынан шығарғанда қарын шашын алмаса, қарыны қатты болады деп ырымдайды.
-
Азамат: Сәби тоңқайып, екі аяғының астынан қараса, қонақ келеді дейді.
-
Назира: Сәби қолындағы заттарын «шашу» етіп шашса, ол үйге көп кешікпей қонақ келеді деп сенеді.
-
Қуандық: Сәбиге көз тимесін деп, кейде бетіне күйе жағып қоятын ырым бар.
Ән: «Шілдехана», «Бесік той»
Отбасы мен туыстық ұғымдар
Ата
Нұрдәулет:
Ата, бізге келіңіз,
Дайын сізге төріміз.
Бай дастарқан басында
Батаңызды беріңіз.
Жүзіңізден нұр таймай,
Жүз жасаңыз қартаймай.
Әже
Нұржігіт:
Әже келді, алақай!
Әжеме кел, балақай!
Көрпе төсеп берейік,
Тынығып, әже, сергіңіз.
Ертек айтып беріңіз.
Сүйіп-сүйіп аламыз,
Сізге бала боламыз.
Ана
Азамат:
Ана — біздің күніміз,
Ананың біз — гүліміз.
Ұландарды қуантып,
Ұзақ өмір сүріңіз!
Әлия:
Ана — дейміз бәріміз де аңқылдап,
Ана — дейді жас сәби де жарқылдап.
Ана — деген бәйтерегі өмірдің,
Ана — деген алтын қазық, алтын бақ.
Ән: «Ананың тілі»
Әке
Қуандық:
Әке — күн, біліп ал:
Әкенің тілін ал, —
Деді ағам Мақұлбек,
Қуандым «мақұл» деп.
Ән: «Әкелер»
Аға
Дастан:
Қамқоршымыз ағамыз,
Сізден тәлім аламыз.
Бізбен бірге ойнаңыз,
Біз қуанып қаламыз.
Ән: «Ағаларым»
Әпке
Қарлығаш:
Күн мен айым — әпкетайым,
Жұмсасаң — болам дайын.
Іні
Әлия:
Кіп-кішкентай інім бар,
Күлімдеген күнім бар.
Айналайын інімнен!
Айналайын күнімнен!
Сіңілі
Аяжан:
Әпкемнің сіңілісі
Алады үлгісін.
Әпкесі сол үшін,
Сүйеді сіңілісін.
Ән: «Асыл әкем»
Нағашы
Нұралы:
Анамның анасы,
Атасы, ағасы…
Бәрі де сүйікті,
Нағыз жұрт — нағашы.
Жиен
Нұржігіт:
Бек — атамның жиені,
Атам оны сүйеді.
Сәлем беріп атаға,
Жиені бас иеді.
Бөле
Назира:
Нұр екеуміз — бөлеміз,
Қатар өсіп келеміз.
Бірге туған анамыз,
Біз — туысқан баламыз.
Сәбиге қатысты салт-дәстүрлер
Иткөйлек
Нұрдәулет
Қырқынан шығару
Аяжан
Бесікке салу
Назира
Тыштырма
Қарлығаш
Тілашар
Әлия
Ашамай
Назира
2-жүргізуші: Көптеген салт-дәстүрдің ішінен тұсаукесерге арналған көріністі тамашалаңыздар!
Тұсаукесер
Азамат
Көрініс
Аяжан
Түйін ой
Аяжан: О, ата-ана! Таянышың, тірегің! Бар бақытты бір басыңа тіледің. «Балаларым жақсы болсын» деп қашанда лүпілдейді сенің қамқор жүрегің.
Азамат: Әрбір сәби өмірге бақытты болу үшін келеді. Сәби ата-анасының қасында болып, анасының ақ сүтін тоя еміп, мейірімді алақанның жылуын сезініп, әкесінің асқар таудай қорған екенін танып өссе — бойына асыл қасиеттерді жинаған парасатты азамат болып қалыптасады.
1-жүргізуші: Дүниеде сәбидің шат күлкісіне жететін ештеңе жоқ. Өмірдің мәні мен сәні — баланың бақытымен өлшенеді. Сондықтан еліміз балалардың ашық аспан астында гүлдей жайнап, заман талабына сай сапалы білім алуына мүмкіндік жасап келеді.
2-жүргізуші:
Тыныштық — баршамыздың ұранымыз,
Мәңгілік таусылмайтын жыр-әніміз.
Арманның асқарына қанат қаққан,
Бақытты бейбіт елдің ұланымыз.
Хор: «Жас дәуірдің түлегіміз»
1-жүргізуші: Құрметті ұстаздар, ата-аналар, оқушылар! Бүгінгі «Сәби» атты тәрбие сағатымыз аяқталды. Назарларыңызға рахмет!