Қабанбай батырдың 300 жылдығын 1991 жылы тойлап өттік
Сабақтың тақырыбы: Қабанбай батырдың өмірі
Бұл сабақта оқушылар Қабанбай батырдың ел қорғаудағы қолбасшылық қырын, ерлік жолын жүйелі түрде қайталайды және тарихи кезеңнің мәнін түсініп, өз ойын байланыстыра жеткізуге дағдыланады.
Білімділік
Қабанбай батырдың өмірі, ерлігі, қолбасшылық қызметі туралы түсінікті кеңейту.
Тәрбиелік
Тарихқа тағзым ете отырып, патриоттық сезімді ояту, Отанды қорғау мен сүю құндылығын қалыптастыру.
Дамытушылық
Тіл байлығын арттыру, байланыстыра сөйлеу арқылы ойды нақты жеткізуге үйрету.
I. Ұйымдастыру кезеңі
Сабақта сынып екі орталыққа бөлініп жұмыс істейді:
«Дарын» орталығы
Жылдам жауап, мазмұндау, дәлел келтіру дағдыларына басымдық беріледі.
«Зерттеу» орталығы
Талдау, сұрыптау, қорытынды жасау және іздену тапсырмалары орындалады.
II. Үй тапсырмасын пысықтау
Өткен тақырыпты еске түсіру үшін сұрақ-жауап жүргізіледі:
- Өткен сабақта қандай мәтінді өттік? Мәтінде кім туралы айтылды?
- Қазақ жеріне шапқыншылық жасағандар кімдер?
- Жоңғарлар бұған дейін тағы қай елдерді жаулап алған?
- Елдің кегін қайтару үшін жұрттың басын кім біріктірді?
- Сол заманның ақылгөй жырауы кім?
- Бұқар жырау Қабанбайды қалай суреттейді?
- Неліктен Қабанбайды «Халық қорғаны» дейді?
Тарихи ахуалдың қысқаша мазмұны
1718 жылы Тәуке хан қайтыс болғаннан кейін қазақ қоғамында дағдарыс күшейеді. Осы қиындықты пайдаланған жоңғарлар қазақ жеріне шабуыл жасап, халықты күйзеліске ұшыратады, көптеген адамды және малды олжаға алады.
Жаудың өтінде жүрген Қабанбай батыр қалмақ батыры Доланқарамен жекпе-жекке шығып, оны жеңеді және жаудың қару-жарағын қолға түсіреді.
1723 жылдың қысында қазақ даласында жұт болып, елдің жағдайы одан әрі ауырлайды. Жоңғарлар қазақ жеріне жеті бағытпен шабуылдап, халыққа үлкен қатер төндіреді. Осы кезеңде Қабанбай батыр тапқырлығы мен батылдығының арқасында аз қолмен-ақ қалың жауға соққы беріп, тойтарыс жасайды.
III. Жаңа сабақ: Қабанбай батыр — ел қорғаны
Бүгінгі тақырып Қабанбай батырдың өмірі мен ерлік жолына арналады. Оқушылар батыр туралы бұрынғы білімін жүйелеп, негізгі деректерді нақтылайды.
Есімдері мен атақтары (тірек-сызба)
Ерлік жолы
Қабанбай — ұлтымыздың мақтанышы, айбынды қолбасшы. Ел үшін, жер үшін болған шайқастарда ерен ерлігімен танылған қазақ сарбазы.
- 103 рет ұрысқа қатысқан
- 54 рет жекпе-жекке шыққан
- Соғыс өнерін жетік меңгерген
Жеңістер хронологиясы
- 1724: алғашқы қазақ жасағын құрып, Түркістан үшін шайқаста жанқиярлығымен көзге түсті.
- 1725: Алакөл маңындағы шайқаста жоңғарлар ауыр жеңіліске ұшырады.
- 1728: Шұбар теңіз жағасындағы шайқаста, 80 күнге созылған Шорға соғысында, сондай-ақ бір жарым жылға созылған Шаған шайқасында шеберлігі байқалды.
- 1730–1750: жоңғарларды Іле өңіріне дейін қуған соғыстардан бастап, жоңғар қақпасындағы шайқасқа дейінгі ірі ұтыстарда қолбасшылық етіп, бас сардар міндетін атқарды.
Тарихи құрмет және естелік
Қабанбай батырдың 300 жылдығы 1991 жылы аталып өтті. Семей өңіріндегі Таскескен ауылына Қабанбай есімі берілді. Семей қаласында Қабанбай батыр атындағы көшелер бар.
IV. «Сыр сандық» бөлімі: жаңа сөздер
Мәтіндегі мағынасы түсініксіз немесе оқушыларға таныс емес сөздер анықталып, сөздікпен жұмыс жасалады.
V. Шығармашылық жұмыс
1718 жылы жаудың өтінде жүргенде Қабанбай батырдың қалмақ батыры Доланқарамен жекпе-жекке түскен сәті көрініс ретінде талқыланады.
Сонымен қатар Қабанбай батырға арналған қандай дастандар бар екенін еске түсіріп, мысалдар келтіріледі.
VI. Дәптермен жұмыс
Тұрақты тіркес
«Қас пен көздің арасы» — өте жылдам, лезде деген мағынаны білдіреді.
VII. Кітаппен жұмыс
Оқулық мәтінімен жұмыс: түсініп оқу, негізгі ойды анықтау, сұрақтарға жауап беру және мазмұндау.
VIII. «Кім жылдам?» ойыны
Сабақ соңында білімді бекіту үшін жылдам сұрақтар қойылып, оқушылардың зейіні мен жауап беру шапшаңдығы дамытылады.
Қолданылған әдістер
- Талдау және жинақтау
- Сұрақ-жауап
- Баяндау
- Іздену, ішінара-ізденушілік