Өлеңді талдау
Сабақтың мақсаты
- «Отан» өлеңдерімен таныстыра отырып, Тәуелсіздік күні туралы түсінік қалыптастыру.
- Танымдық тапсырмалар арқылы оқушылардың дүниетанымын кеңейтіп, шығармашылық қабілетін дамыту; мәнерлеп оқу дағдысын нығайту.
- Отанды сүюге, өз елінің патриоты болуға және оны қорғауға тәрбиелеу.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру және психологиялық дайындық
Әдепті елдің баласы,
Алдымен сәлем береді.
Күндей күлімдеп,
Айдай арайлап,
Жұлдыздай жарқырап,
Бүгінгі сабағымызды бастаймыз.
II. Үй тапсырмасын тексеру: дыбыстар мен әріптер
Оқушылар қазақ тіліндегі дыбыстардың дауысты және дауыссыз болып бөлінетінін еске түсіреді. Дауысты дыбыстар жуан және жіңішке болып ажыратылады.
Жуан–жіңішке жұп дауыстылар
| I қатар | II қатар | III қатар |
|---|---|---|
| сан – сән | бол – бөл | тыс – тіс |
| бары – бәрі | сұр – сүр | ұн – үн |
Байқау: сөздегі дауысты дыбыстың жуан/жіңішкелігі сөздің әуезін өзгертіп, мағынаға да әсер етуі мүмкін.
Дауыссыз дыбыстар және дыбыс алмасуы
Дауыссыз дыбыстар қатаң, ұяң, үнді болып бөлінеді. Сөз соңындағы к, қ, п дыбыстарының артынан дауысты дыбыс келсе, олар көбіне г, ғ, б дыбыстарына айналады.
| Мысал | Өзгеріс |
|---|---|
| шелек → шелегі | к → г |
| тарақ → тарағы | қ → ғ |
| тап → табу | п → б |
| төк → төгу | к → г |
| бақ → бағу | қ → ғ |
| шап → шабу | п → б |
Оқушылар қорытынды жасайды: әріптердің белгілі бір ретпен орналасуын алфавит дейміз.
Қазақ тілінің ерекшелігі
Қазақ әліпбиінде орыс әліпбиінде жоқ төл әріптер бар: ә, і, ң, ғ, ү, ұ, қ, ө, һ. Оқушылар өз ойымен бөліседі: біз қазақ тілінде сөйлейміз, мемлекеттік тіліміз — қазақ тілі.
III. Тәуелсіздік ұғымына кіріспе
Сыныппен сұрақ-жауап жүргізіледі: «Біз қай мемлекетте тұрамыз? Еліміз қандай?» Оқушылар Тәуелсіз елде тұратынын айтады. «Тәуелсіз» сөзінің мағынасы талқыланады: егемен, азат, еркін.
Сөзжұмбақ арқылы ой қозғау
Слайд арқылы суреттер көрсетіліп, оқушылар сөзжұмбақты шешеді: жаз, тиін, ыдыс, ара, алма, аю. Ерекше тордан «жиырма» сөзі шығады.
- Жиырма — екі таңбалы сан.
- Екі ондықтан тұрады.
- 2 және 0 цифрларымен жазылады.
Осы бөлімде мұғалім Тәуелсіздік күнінің жақындағанын еске салып, сабақтың негізгі мазмұнына өтеді.
IV. Негізгі бөлім: «Отан» өлеңдерімен танысу
Оқулыққа назар аударылады (114-бет). Оқушыларға ой тасталады: Отан туралы жыр арнамаған ақын кемде-кем; суретші оны суретпен, сазгер әуенмен, әнші әнімен жеткізеді. Бүгінгі сабақта М. Хакімжанова мен Б. Ысқақовтың «Отан» атты өлеңдері оқылады және талданады.
1-өлең: құрылымы мен негізгі ойы
Өлең бір шумақтан тұрады, шумақ — 4 тармақ. Оқушылармен бірге мазмұны талданады.
«Отан» ұғымы — жеріміз, суымыз, туымыз, ұранымыз. Отан бізге қуат береді, нәр береді.
Түсіндіру: «нәр» — тамақ, ас, қорек деген мағынада қолданылады.
2-өлең: шумақтарға бөле талдау
Өлең аудиожазба арқылы тыңдатылады. Оқушылар «шумақ» пен «тармақ» ұғымдарын бекітеді:
- Шумақ — аяқталған ойды білдіретін өлең бөлігі.
- Тармақ — шумақтың әр жолы.
1-шумақ: Отан — отбасың, ата-анаң, досың, бауырың, туған жерің, тұратын мекенің.
Сыныптық байланыс: Оқушылар үшін Отан ұғымы өз қаласынан басталады: Жаңаөзен.
2-шумақ: Отан — қазақ халқы, өлеңі мен жыры, өткен тарихы.
3-шумақ: Отанды сүюге, қадірлеуге шақырады.
V. Сөздік жұмысы
| Сөз | Түсіндірме |
|---|---|
| Қуат | күш, әл, дәрмен |
| Нәр | қорек, ас |
| Ұран | үндеу, шақыру, дабыл |
| Өлке | аймақ, өңір, атырап |
| Тарих | ел дамуы жолындағы маңызды оқиғалар |
| Даңқ | абырой, атақ |
VI. Оқулықпен жұмыс
- Екінші өлеңді тармақтап оқу.
- Әр қатарды хормен шумақтап оқыту.
- 3–4 оқушыға мәнерлеп оқыту.
VII. Дәптермен жұмыс
Ережені еске түсіріп, «Отан» ұғымын бір-бір сөзбен (жеке сөздермен) жазу тапсырмасы беріледі.
VIII. Салыстыру: Венн диаграммасы
Екі өлең салыстырылады: ортақ тақырып, негізгі ой, қолданылған тіркестер және «Отан» ұғымының кеңдігі талданады.
1-өлеңге тән
- Ықшам, бір шумақ
- Негізгі рәміздерге назар
Екеуіне ортақ
- Отансүйгіштікке шақыру
- Туған жерді қадірлеу
2-өлеңге тән
- Шумақтарға бөле ашылатын ой
- Отбасы, ел, тарих ұғымын кең қамту
IX. Сергіту сәті
«Жүзден жүйрік» әнімен сергіту жұмысы ұйымдастырылады.
X. Тәрбиелік бағыт: ерлік, елдік, тәуелсіздік
Мұғалім кең байтақ жері, ұзақ тарихы бар тәуелсіз елде дүниеге келудің бақыт екенін түсіндіреді. Тәуелсіздік жолында көптеген адамдардың ерлігі мен еңбегі болғаны айтылады.
Желтоқсан қаһармандары
Желтоқсан оқиғасының құрбандары ретінде Қайрат Рысқұлбеков пен Ләззат Асанова сияқты намысшыл аға-апалардың ерлігі аталады.
Батыр тұлға: Бауыржан Момышұлы
Отан қорғау жолында ерлігімен танылған Бауыржан Момышұлының өсиеті оқылады:
Отан үшін отқа түс — күймейсің.
Оқушылардан Отан, туған ел, туған жер туралы мақал-мәтелдер сұралады.
XI. Қорытынды
Сабақ соңында оқушылар бүгін танысқан өлеңдерді еске түсіріп, «Отан» ұғымын топтастырады:
Бағалау
Оқушылардың сабаққа қатысуы, жауаптарының толықтығы және мәнерлеп оқу дағдысы ескеріледі.
Үй тапсырмасы
- Өлеңді жаттау.
- Түсініп, мәнерлеп оқуға дайындалу.