Тәрбие мақсатты процесс
Жеке тұлға қалыптастыруда тәрбиенің орны мен бағыттары
Қазіргі кезеңде білім мен тәрбие берудің мақсаттары мен міндеттері жаңарып, жаңа бағыт алды. Өмірдің өзі адамгершілік пен имандылыққа, ізгілік пен еркіндікке негізделген, жан-жақты дамыған жеке тұлғаны қалыптастыру қажеттілігін айқындап отыр.
М. Жұмабаев тәрбиені кең мағынасында «жан иесіне тиісті азық беріп, оның дұрыс өсуіне көмек көрсету» деп түсіндіреді.
Адам баласы материалдық және рухани өмірдің ортасында тіршілік етіп, өзі өмір сүріп отырған қоғамның мүшесі ретінде ақыл-парасатымен, ерік-жігерімен, мінез-құлқымен және өзіндік ойлауымен көрінуге ұмтылады. Дегенмен қоғам мүшелерінің бәріне ортақ біркелкі мінез-құлық болуы мүмкін емес: әр адам — жеке тұлға.
Адамдар тұлға болып, айқын даралық қасиеттерімен бірден дүниеге келмейді. Әрбір жеке тұлғаны қалыптастыру, тәрбиелеу және жетілдіру қажет. Жеке тұлға мінез-құлқындағы, іс-әрекетіндегі, көзқарасындағы ерекшеліктерімен дараланады. Этикалық талаптар ортақ болғанымен, әр адамның қоршаған орта туралы өзіндік ой-пікірі мен ұстанымының болуы — заңды құбылыс.
Қабылдау айырмашылығы неден туындайды?
- Физиологиялық ерекшеліктер;
- Психологиялық ерекшеліктер;
- Биологиялық ерекшеліктер;
- Әлеуметтік орта, отбасы, достар мен жолдас-жораның ықпалы.
Адам өмір бойы үздіксіз тәрбие ықпалында болады: бұрын игерген білім, білік, дағдылардың бір бөлігі көмескіленіп, олардың орнына жаңалары қалыптасады. Ой-сананың және білім көлемінің толысуына қарай өмірге көзқарас та өзгеріп, жаңарып отырады.
Бүгінгі күннің маңызды сауалдарының бірі — жастарды қандай идеологиялық негізде тәрбиелейміз, олардың адамгершілік санасы мен әлеуметтік бағдары қандай болмақ? Осы сұрақтарға жауап іздеу, соған сай жолдар мен әдіс-тәсілдерді таңдау — тәрбие жұмысының өзегі.
Колледждегі тәрбие: мақсат, міндет, жүйе
Қазіргі таңдағы колледж өміріндегі маңызды міндеттердің бірі — тұтас педагогикалық үдеріс құру. Оның негізгі құрамдас бөлігі — тәрбие. Тәрбие жұмысын жүйелі жүргізу үшін алдымен оның мазмұнын айқындау қажет.
Елбасымыз Н.Ә. Назарбаев: «Болашақ ұрпағымызды тәрбиелегенде, оларға жастайынан имандылық пен ұлттық қасиеттерді сіңіре білсек, сонда ғана біз ұлттық рухы дамыған, Отанының гүлденуіне өз үлесін қоса алатын азамат өсіре аламыз» — деп атап өткен.
Тәрбие — мақсатты үдеріс. Мақсат айқын әрі нақты өмір жағдайына сай белгіленсе ғана нәтижелі болады. Осыған орай колледждің негізгі мақсаттарының бірі — білім алушылардың ұлттық және жалпыадамзаттық құндылықтар негізінде қалыптасуы мен дамуына жағдай жасау, болашақ маман ретінде кәсіби құзыреттерін жан-жақты игеруіне ықпал ету.
Негізгі басымдықтар
- Ана тілін құрметтеу және сақтау;
- Ұлттық салт-дәстүрді дәріптеу;
- Ақпараттану және ақпараттық мәдениетті дамыту;
- Денсаулықты нығайту және салауатты өмір салты;
- Дарындылықты танып, дамытуға бағыт-бағдар беру;
- Жеке сапаларды ашуға мүмкіндік беретін орта қалыптастыру.
Колледждің педагогикалық ұжымы осы мақсаттарға жету үшін нақты міндеттер қойып, оларды жүйелі жүзеге асырып келеді.
Тәрбие жұмысының сегіз бағыты
1) Патриотизм және азаматтық тәрбие
Қазақстандық патриотизм, азаматтық жауапкершілік, құқықтық сана.
2) Құқықтық тәрбие
Заңды құрметтеу, құқық бұзушылықтың алдын алу.
3) Рухани-адамгершілік тәрбие
Ізгілік, имандылық, тұлғалық жауапкершілік.
4) Ұлттық тәрбие
Ұлттық құндылықтар, дәстүр мен мәдени мұра сабақтастығы.
5) Отбасы тәрбиесі
Отбасымен серіктестік, тәрбие жүйесін жандандыру.
6) Еңбек, экономикалық және экологиялық тәрбие
Еңбек мәдениеті, ұқыптылық, табиғатқа жауапкершілік.
7) Көпмәдениетті және көркем-эстетикалық тәрбие
Эстетикалық талғам, мәдениетаралық сыйластық.
8) Зияткерлік тәрбие және ақпараттық мәдениет
Ойлау мәдениеті, білімге құштарлық, цифрлық сауат.
Дене тәрбиесі және салауатты өмір салты
Денсаулық, спорт, тұрақты әдеттер арқылы өмір сапасын арттыру.
Нәтижеге бағытталған орта
Бұл бағыттар білім беру ұйымдарында дені сау, рухани дүниесі бай, адамгершілігі жоғары, тәуелсіз ойлайтын тұлғаны қалыптастыруға қызмет етеді. Сонымен қатар азаматтылыққа, отансүйгіштікке, зиялылыққа тәрбиелеу, адам құқықтары мен бостандықтарын, мемлекеттік рәміздер мен ұлттық дәстүрлерді құрметтеу, жастардың экстремизм мен радикалды ағымдарға қарсы тұра алатын дағдыларын дамыту да — маңызды міндет.
Тәжірибе: іс-шаралар мен тәрбиелік жұмыстар
Тәрбие жүйесінің барлық қызметі студенттердің оқу барысында тілегі мен қажеттілігіне сай келетін, жеке сапаларын дамыту мүмкіндігін кеңейтетін жұмыстарға бағытталады. Мұндай жүйелі әрекет студенттің талантын ашуға, тілін байытуға, қиялын ұштауға және әр студенттің әлеуетін жан-жақты зерделеуге ықпал етеді.
Әсіресе колледжге келген алғашқы күндер мен алғашқы аптадағы қарқынды педагогикалық жұмыстардың мәні ерекше: дәл осы кезеңде студентке қолайлы орта құрылады, мақсатқа бағытталған мотивация қалыптасады, колледждегі қарым-қатынас стилі мен оқу еңбегіне деген мәдени көзқарас айқын сезіледі.
Колледж өміріндегі тұрақты тәжірибелер
- Студенттер күні, Мұғалімдер күні және басқа да дәстүрлі іс-шаралар;
- Түрлі үйірмелер жұмысы және шығармашылық бастамалар;
- КВН командасының аудандық лигаға қатысуы;
- Құқық қорғау ұйымдарымен бірлескен профилактикалық жұмыстар;
- Ата-аналар жиналыстары және сала мамандарымен кездесулер;
- Жасөспірімдер инспекторының студенттермен тұрақты байланысы;
- Жыл сайынғы спартакиада және спорттық жарыстар (баскетбол, волейбол, кіші аяқ добы, арқан тарту).
Жетістіктер
Колледж студенттері жыл сайын өткізілетін аудандық «Жігіт сұлтаны» сайысында жүлделі орындарға ие болып келеді. Сондай-ақ Атырау қаласында ҚР-ның халық жазушысы Әбіш Кекілбай құрметіне өткен облыстық оқуларда Закария Бекарыс Бас жүлдені жеңіп алды.
Рухани-ағартушылық кездесулер
Жастардың ислам дініне дұрыс көзқарасын қалыптастыру және теріс ағымдардың алдын алу мақсатында бас имам Амантұрлы Бисенғалимен кездесулер ұйымдастырылады.
Тәрбие жұмысы жүйелі, мақсатқа құрылған тәртіппен жүргізілгенде ұлтжанды, іскер, жігерлі тұлға қалыптасады. Қазіргі қоғамда әр ұстаз оқу-тәрбие үдерісінде жаңа педагогикалық технологияларды меңгеріп қана қоймай, шығармашылықпен жұмыс істеуі тиіс.
Жас шыбық иілуге қаншалықты икемді болса, жасөспірім де тәрбиені қабылдауға соншалықты бейім. М. Әуезовтің «Ел боламын десең, бесігіңді түзе» деген қағидасы ел болашағының саналы да өнегелі тәрбиеге тікелей байланысты екенін еске салады.
Осы қағидаларды жүйелі іске асырғанда ғана болашаққа сеніммен қарай аламыз.
Қолтаңба
Атырау облысы, Қызылқоға аграрлы-техникалық колледжі
Тәрбие жұмыстары жөніндегі орынбасары — Қасымов Шалқар