Шартты өлшеуіштердің көмегімен ұзындықты өлшеу туралы балалардың түсініктерін қалыптастыру

Сабақ туралы мәлімет

Білім беру ұйымы: Ақтөбе қаласы, №20 «Дидар» балабақшасы
Тәрбиеші: Мұқатова Жанылсын Беспайқызы (1 санатты)
Білім саласы: Таным
ҰОІӘ: Математика (қ.м.ұ.қ.)
Тақырыбы: Шартты өлшеуіштің көмегімен ұзындықты өлшеу

Мақсаты

Шартты өлшеуіштер арқылы ұзындықты өлшеу туралы түсінік қалыптастыру.
Көктемнің алғашқы айымен таныстыру.
Ойлау қабілеттерін дамыту, салыстыру және қорытынды жасау дағдыларын жетілдіру.

Көрнекі құралдар

Айсұлу мен Ілияс бейнеленген сурет.
Жіп/лента — 4 дана (2 м, 180 см, 110 см, 110 см).
Ойыншықтар: машина, қуыршақ.
Қағаз ұшақ — 2 дана (әрқайсысы 20 см).
Геометриялық пішіндер: текше, цилиндр.
Үлкен және кіші гүлдер бейнеленген суреттер (9 үлкен, 10 кіші).
Торкөз жалаушалар: 5 үлкен, 10 кіші.
Үлкен және кіші дөңгелектер (есептеу белгісі ретінде).

Сабақтың барысы

Сабақ кілем үстінде өтеді: балалар жарты шеңбер болып отырады. Ортаға цилиндр қойылып, екі жаққа ұзын ленталар төселеді. Бір лента машинаның алдынан, екіншісі қуыршақтың артынан жүргізіледі. Әр лентаның ұшына ұзындығы 20 см болатын қағаз ұшақ қойылады.

1) «Қай ұшақ алысқа ұшты?» тәжірибесі

Балалар цилиндрдің пішінін анықтайды: цилиндрге ұқсайды.
Ұшақтардың бағытын сөзбен сипаттайды: солға–оңға, алдында–артында.
Мәселе қойылады: кімнің ұшағы алысқа ұшты, оны қалай дәлелдейміз?

Өлшеу тәсілдері

Тәсіл 1: адыммен өлшеу

Тәрбиеші әр адым сайын бір дөңгелек қояды. Соңында дөңгелектер саналып, қай ұшақтың қашықтығы үлкен екені анықталады.

Тәсіл 2: ұшақпен өлшеу

Алдымен екі ұшақтың ұзындығы өлшеніп, бірдей екені дәлелденеді. Кейін ұшақ лента бойымен қойылып, қашықтыққа қанша рет сыятыны есептеледі.

Екі тәсілдің қорытындысы бірдей: Ілиястың ұшағы Айсұлудың ұшағына қарағанда алысырақ ұшты.

Осыдан кейін «шартты өлшеуіш» ұғымы енгізіледі: бұл жерде шартты өлшеуіш ретінде адым және ұшақ қолданылды.

2) «Бір өлшеуіш — бірдей болуы керек» ережесі

Тәрбиеші цилиндр мен текшені белгілі бір арақашықтыққа қояды. Бір бала арақашықтықты өз адымымен өлшеп, әр адым сайын кішкентай дөңгелек қояды. Кейін тәрбиеші өзі өлшеп, әр адым сайын үлкен дөңгелек қояды.

Талқылау сұрағы

Екі жағдайда да шартты өлшеуіш — адым. Неліктен баланың адымы көп, ал ересектің адымы аз болды?

Балалар қорытынды жасайды: өлшеуіштің мөлшері маңызды. Дәл салыстыру үшін шартты өлшеуіштің өлшемі бірдей болуы керек.

Содан кейін тағы бір бала дәл сол арақашықтықты өлшейді: оның адымы алғашқы баланың адымымен шамалас болуы шарт. Нәтижелер салыстырылып, өлшеудің дұрыстығы бекітіледі.

3) Көктем және сан: көлем санына әсер етпейді

Көктем туралы өлең оқылады немесе жұмбақ жасырылады. Әңгімелесу сұрақтары:

Қазір жылдың қай мезгілі?
Оны қандай белгілер арқылы байқадыңдар?
Көктемнің бірінші айы қалай аталады?
Наурыз айында қандай мерекелерге дайындаламыз?

Айсұлу мен Ілияс 8 Наурыз мерекесіне орай бөлмені гүлдермен безендіреді: бір суретте 9 үлкен гүл, екіншісінде 10 кіші гүл.

Балалар алдымен мөлшерге қарап қателесуі мүмкін. Сондықтан гүлдер саналып, қорытынды шығарылады: 10 саны 9-дан артық, яғни кіші гүл көп.

Негізгі тұжырым: заттың көлемі оның санына әсер етпейді.

4) Сергіту сәті

Балалар екі топқа бөлініп, бір-біріне қарама-қарсы тұрады: ұлдар — бір топ, қыздар — екінші топ.

Талқылау

Қай топта балалар көп?
Балалардың саны олардың бойына (биіктігіне) байланысты ма?

5) Жалаушалар арқылы өлшеу: өлшеуіш кішірейсе — саны көбейеді

Айсұлу мен Ілияс топ бөлмесін безендіруге жалаушалар сыйлайды. Қысқа жіпке үлкен жалаушалар ілінеді: балалар жіпке 5 үлкен жалауша сыйғанын санайды.

Дәл сондай ұзындықтағы екінші жіпке кіші жалаушалар ілінеді: бұл жолы 10 кіші жалауша сыяды.

Қорытынды: шартты өлшеуіш кіші болса, бірдей ұзындыққа көбірек сыяды; шартты өлшеуіш үлкен болса, азырақ сыяды.

Қорытынды сұрақтар

Шартты өлшеуіштердің көмегімен не істеуге болады?
Санның шартты өлшеуіштің мөлшеріне байланысы бар ма? Осы байланысты ата.
Сан заттың көлеміне байланысты ма? Мұны қандай мысалдар арқылы тексердік?
Көктемнің бірінші айын ата.