Ұят туралы

Қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында бағалаудың маңыздылығы

Бүгінгі жылдам өзгеретін әлемде терең білім мен кәсіби дағды оқушыға еркін бағдарлауға, өзін-өзі іске асыруға, үздіксіз дамытуға және адамгершілік тұрғысынан жауапты шешімдер қабылдауға мүмкіндік береді. Осы үдеріске мектептің оқыту жүйесі де тікелей әсер етеді.

XXI ғасырдың көшбасшысы — жаңашыл, ізденімпаз, шебер ұстаз. Мұғалім сапалы білім берудің жаңа формалары мен әдіс-тәсілдерін тиімді қолдана отырып, оқушының ой еркіндігін, белсенділігін, зерттеушілік дағдысын қалыптастыруы тиіс.

Кіріспе ойлар

«Сұрақ қойған бес минут қана ақымақ болса, оны қоймаған өмір бойы ақымақ болып өтеді»

— Қытай даналығы

«Тегінде адам баласы адам баласынан ақыл, білім, ар, мінез деген қасиеттерімен озады»

— Абай

Бұл ойлар сабақтағы бағалаудың өзегін ашады: сұрақ қою, ойды дәлелдеу және өзін-өзі бағалау арқылы оқушының тұлғалық дамуына жол ашылады.

Коучинг/тәжірибе алмасу мақсаты

Әріптестермен тәжірибе алмаса отырып, қазақ тілі мен әдебиет сабақтарында оқыту мен оқу үшін бағалауды басшылыққа алу; оқушылардың тілін дамытып, сыни тұрғыдан ойлауына жағдай жасау.

Назар

Үдеріске бағытталған бағалау

Тек нәтиже емес, оқу жолын айқындау.

Құрал

Сұрақтар жүйесі

Дәлелдеуге итермелейтін сауалдар.

Нәтиже

Рефлексия

Кері байланыс арқылы өсу нүктесін көру.

Сабақ үлгісі: Ж. Молдағалиевтің «Ар-ұят туралы» өлеңі

Сабақтың мақсаты

1) Білімділік

Ж. Молдағалиев туралы бұрынғы білімді толықтыра отырып, жаңа мәлімет алуға жағдай жасау; «Ар-ұят туралы» өлеңінің тақырыбы мен идеясын ашу.

2) Дамытушылық

Ойлау және есте сақтау қабілетін дамыту; шығармашылық белсенділікті арттыру; өзін-өзі бағалауды қалыптастыру және құрбылармен бірлескен жұмыста өз мүмкіндігін дұрыс бағамдауға үйрету.

3) Тәрбиелік

Ынтымақтастыққа тәрбиелеу; ортақ тұжырымға келуге дағдыландыру; ар-ұят пен адамгершілік құндылықтарын тереңдету.

Күтілетін нәтижелер (түйінді идеялар)

Оқушылар Ж. Молдағалиев туралы түсінігін кеңейтіп, өлең туралы өз ойын жеткізе алады.
Өлеңнің мағынасын ашып, негізгі идеяны тұжырымдайды.
Ар-ұят туралы жеке пікірін дәлелмен айта алады.

Жаңа сабақ: сұрақ қою арқылы сыни ойлауды дамыту

Сыныптағы диалог сапасы көбіне мұғалімнің сұрақты қалай құрастыруына байланысты. Бұл бағытта «Блум түймедағы» сияқты құрылымдар оқушыны жай еске түсіруден талдауға, бағалауға және болжам жасауға дейін жетелейді.

Сұрақ түрлері (Блум түймедағы)

Қарапайым сұрақтар

Нақты деректерді еске түсіруге бағытталады.
Анықтаушы сұрақтар

Ақпаратты нақтылау: «Сенің ойыңша…?», «Мен сені дұрыс түсінсем…?»
Интерпретациялық (түсіндіруші) сұрақтар

Себеп-салдарды ашуға көмектеседі: «Неліктен?»
Бағалаушы сұрақтар

Салыстыру және дәлелдеу: «Сіз қалай ойлайсыз?»
Шығармашылық (болжам) сұрақтар

Болжам жасау: «Не болады, егер…?»
Тәжірибелік сұрақтар

Қолдану және әрекет: «Сіз қалай істер едіңіз?», «Одан әрі не істеуге болады?»

Оқулықпен жұмыс

Мәтінмен жұмыс барысында ашық және жабық сұрақтарды орынды қолдану оқушылардың түсіну деңгейін жылдам айқындап, талдауға жетелейді.

Тапсырма бағыты

«Ұят» ұғымына байланысты сұрақтар құрастыру және жауаптарын дәлелдермен негіздеу.

Дәлел ұсыну және диалог мәдениеті: әңгіменің үш түрі

Оқушылардың бірлескен жұмысы тиімді болуы үшін диалогтің сипатын ажырата білу маңызды. Нил Мерсер (2008) ұсынған «әңгіменің үш түрі» сыныптағы өзара әрекетті талдауға көмектеседі.

1) Әңгіме-дебат

Ой-пікірлерде алшақтық көп, әркім өз шешімінде қалады.
Ресурстарды біріктіруге талпыныс аз болады.
Қарым-қатынас көбіне «Иә, солай» / «Жоқ, олай емес» деңгейінде жүреді.
Бірлесуден гөрі бәсекелестік басым.

2) Кумулятивтік әңгіме

Қатысушылар айтылған пікірлермен механикалық түрде келісе береді.
Идеялар төзімділікпен тыңдалады, бірақ терең бағаланбауы мүмкін.
Идея қайталанады және толықтырылады, алайда жүйелі сараптау әрдайым орын ала бермейді.

3) Зерттеушілік әңгіме

Барлығы белсенді тыңдайды және сұрақ қояды.
Қатысушылар тиісті ақпаратпен бөліседі, идеяларға дәлелмен дау айта алады.
Сенім атмосферасы орнап, ортақ мақсат сезімі қалыптасады.
Топ бірлескен шешім қабылдау үшін келісім іздейді.

Дереккөз: Нил Мерсер, 2008

Қорытынды: шешім қабылдау, үй тапсырмасы және кері байланыс

Шешім қабылдау

«Ар-ұят» тақырыбы бойынша өмірлік жағдайлармен байланыстыра отырып, оқушылардың жеке ұстанымын қалыптастыру және таңдауды дәлелдеуге үйрету.

Үй тапсырмасы

Өлеңге талдау жасау.
Тақырыпқа сай мақал-мәтелдер жинақтау.
Ұнаған үзіндіні жаттау.
Ұқсас тақырыптағы шығарма/мәтін қарастыру.

Кері байланыс

«Көңіл күй» рефлексиясы арқылы оқушылар сабақтағы түсіну деңгейін, қиындықтарын және келесі қадамын анықтайды.

Автор туралы мәлімет

Өңір: СҚО, Тайынша ауданы, Чкалов селосы
Мектеп: №2 Чкалов орта мектебі КММ
Пән мұғалімі: Шауенова Алтын Балгановна