Баланың ішкі белсенділігін дамытуға арналған қажетті мүмкіндіктер жасау
БҚО, Орал қаласы
№49 «Ақ ниет» балабақшасы
Айжан Сұлтанқызы Убишева
Мектепке дейінгі жастағы балалардың музыкалық қабілеттерін қалыптастырудың жағдайлары
Бүгінгі таңда білім беру жүйесінің алғашқы буыны саналатын мектепке дейінгі кезеңде балалардың музыкалық қабілеттерін жан-жақты дамыту мен тәрбиелеуге ерекше мән беріліп отыр. Себебі дәл осы кезеңде музыкалық қабілетті дамытудың мүмкіндіктері мол.
Ғалымдардың пікірінше, табиғи жаратылысында музыкалық қабілеттің бастапқы шарттары балалардың 50–60% деңгейінде байқалады. Баланың музыкалық ерекшеліктері тумысынан шығармашылық пен ізденімпаздыққа бейім болғанымен, оны дұрыс бағытта дамыту жағдайлары әрқилы. Сондықтан баланың ақыл-ой қабілетін дамыту және нақты бағыттарын айқындау ең алдымен оның жас және дара ерекшеліктерін ескере отырып тәрбиелеуге байланысты.
Балалардың толыққанды музыкалық тәрбиесі қарапайым музыкалық түсініктерді қалыптастырудан басталуы қажет. Баланың музыкалық даму процесі музыкалық қызмет түрлерін ұйымдастыру барысында жүзеге асады. Сәбилік шақтан бастап музыкалық қызығушылықты дамыту — тәрбиешінің маңызды міндеті.
Жас кезеңдеріне қарай музыкалық дамудың көріністері
1–2 жас
Ерте есту-еліктеу- Ересектің әнін тыңдай отырып, дауыс интонациясына уілдеп, былдырлайды.
- Музыкалық әсерге еліктеу арқылы алғашқы дыбыстық тәжірибесі қалыптасады.
2 жас
Қарама-қарсы көңіл күй- Қарама-қарсы сипаттағы әндерге шаттанып қуанады немесе сабырлы күй танытады.
- Алақандарын шапалақтап, аяқтарын топылдатады.
- Кейде әннің жеңіл буындарын («әй-әй»), қозғалысқа негізделген буындарын («топ-топ») қайталайды.
3–4 жас
Орындаушылықтың басталуы- Ересектердің көмегімен шағын әндерді орындай алады.
- Дербес әрекетке ұмтылып, билеуге және ойнауға талпынады.
5 жас
Танымдық қызығушылық- Көп білуге құштар кезең: «Неге?», «Неліктен?» сұрақтары жиілейді.
- Әндер мен пьесалардың көңілді, қуанышты, сабырлы сипатын сезінеді.
- Музыкадағы қарама-қарсы екі бөлімді, аспап тембрін ажырата бастайды.
- Қол ұстасып ән айтуға қатысып, жеңіл би қимылдарын орындай алады.
6 жас
Мектепке даярлық- Музыкалық шығармаға сипаттама беріп, эстетикалық көзқарасын қалыптастырады.
- Ән, би, ойындарды орындауда шығармашылығы дамиды.
- Музыкаға деген ынта-ықыласы айқынырақ көріне бастайды.
Музыкалық тәрбиенің басты мақсаты
Музыкалық тәрбие берудің басты мақсаты — музыка өнері арқылы баланың өмірге деген көзқарасын қалыптастыру, Отанына, еліне, жеріне деген сүйіспеншілігін арттыру, өз халқының өнері мен салт-дәстүрін жоғары бағалай білетін парасатты азамат тәрбиелеу.
Мектепке дейінгі кезең — білім берудің ең төменгі сатысы ғана емес, тұлға дамуының іргетасы және оқу әрекетін қалыптастырудың ең қуатты уақыты. Бұл жаста есте сақтау мен қабылдау толық жетілмегенімен, баланың білуге құштарлығы өте жоғары болады.
Даму ортасын ұйымдастыру: балабақша алдындағы міндеттер
Тұлғаның дамуын қамтамасыз ететін мектепке дейінгі білім беру ұйымы баланың жеке ерекшелік мүмкіндіктерін ашып, танымдық белсенділігін қалыптастыру үшін төмендегі міндеттерді жүйелі түрде шешуі қажет:
Ішкі белсенділік
Баланың ішкі белсенділігін дамытуға қажетті мүмкіндіктер жасау.
Жеке дара қабілет
Әр баланың дара қасиеттері мен қабілеттерін ашып, оларды өмірге қажетті салаларда қолдануына мүмкіндік беру.
Жаңа жолдарды іздестіру
Баланың тұлғалық ерекшеліктерін ашуға көмектесетін тәсілдерді үнемі іздеу және жетілдіру.
Құрмет пен сүйіспеншілікке негізделген қарым-қатынас
Әр баланың тұлғасына құрметпен қарап, қолдау көрсететін жылы қарым-қатынасты орнықтыру.
Белсенді әдістер
Тұлғаға әсер етудің белсенді, тәжірибеге бағытталған әдістеріне басымдық беру.
Ойын арқылы оқыту
Ізгілендіру технологияларын қолдана отырып, қарапайымдылық, кішіпейілділік, өзара түсінушілік сезімдерін тәрбиелеу.
Ақпараттық технологиялар
Оқытудың ақпараттық технологиялары арқылы мультимедиялық құралдарды тиімді пайдалану.
Отбасымен серіктестік: ата-анаға педагогикалық білім не үшін қажет?
Отбасында ата-аналардың педагогикалық білімі өте қажет. Өйткені ата-ана бала тәрбиесінің мақсат-міндеттерін айқын түсінбей, тәрбиенің жолдары мен амалдарын толыққанды іске асыра алмайды.
Ата-аналармен әңгіме және тренингтер барысында өсіп келе жатқан баланың мүмкіндігі зор болғанымен, ол мүмкіндіктер шексіз емес екені міндетті түрде ескертілуі керек. Баланың мүмкіндігін ескермей дамуды жеделдетуге болмайды, сонымен бірге дамуда кідіріп қалмауға да назар аудару қажет.
Сондықтан ата-ананың ерте сәбилік және мектепке дейінгі жастағы балалардың музыкалық дамуының негізгі көрсеткіштерін білуі — баланың табиғи қабілетін қолдаудың маңызды шарты.