Терінің жылу бөлетін қабаты
Сабақтың тақырыбы
Терінің құрылысы, қызметі мен маңызы. Тері аурулары.
Сабақтың мақсаты
- Білімділік: терінің қорғаныш, рецепторлық, жылу реттеуші және тер шығару қызметтерімен таныстыру.
- Тәрбиелік: денсаулықты күтуге, жеке бас гигиенасы ережелерін сақтауға тәрбиелеу.
- Дамытушылық: тері қызметі туралы жалпы биологиялық түсініктерді және шығармашылық ойлау қабілетін дамыту.
Сабақтың түрі
Жаңа сабақ.
Әдістері
- Сұхбат
- Баяндау
- Өздік жұмыс
- Сұрақ-жауап
Құрал-жабдықтар
- Слайдтар
- «Терінің құрылысы» материалдары
- «Тері аурулары» тақырыбына иллюстрациялар
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру
Сыныптың дайындығын тексеру, мақсатпен таныстыру, сабақтың жоспарын қысқаша белгілеу.
2) Үй тапсырмасын тексеру
«Менен сұрақ — сізден жауап» форматы.
- Зат алмасудың соңғы өнімдерін организмнен шығаратын мүшелер: тері, бүйрек, өкпе, ішек.
- Зәр жиналатын бұлшықетті мүше: қуық.
- Зәр шығару мүшелері: бүйрек, несепағар, қуық, зәр шығару өзегі.
- Бүйрек арқылы тәулігіне өтетін қан көлемі: 1500–1700 л.
- Бүйректің негізгі қызметтік бірлігі: нефрон.
- Бүйректе түзілетін сұйықтық: зәр.
- Түнгі зәр тоқтамау жағдайы: энурез.
- Зәр шығару жүйесін және оның ауруларын зерттейтін ғылым: урология.
- Қуықтың орташа сыйымдылығы: 500 мл.
- Бүйректі қуықпен байланыстыратын түтікшелер: несепағар.
3) Жаңа тақырыпты түсіндіру
Сезім мүшелері
- Көру
- Көз
- Иіс сезу
- Мұрын
- Есту
- Құлақ
- Сипап сезу
- Тері
- Дәм сезу
- Тіл
Тері туралы негізгі түсініктер
- Тері — адам денесінің сыртқы жабыны әрі көп қызмет атқаратын күрделі мүше.
- Микробтарды, еріген улы және зиянды заттарды өткізбейді.
- Ауру мен денсаулықтың «айнасы» ретінде қарастырылады.
- Сипап сезу мүшесі, жүйке жүйесімен тығыз байланысты.
- Мықты әрі серпімді; дененің жеңіл, еркін қозғалуына мүмкіндік береді.
- Судың белгілі мөлшерін сақтауға көмектеседі; артық тұздардың бір бөлігі тері арқылы бөлінеді.
- Тері түсі меланин пигментіне байланысты әртүрлі болады.
- Терінің туындылары: шаш және тырнақ.
Терінің қызметтері
- Қорғаныш
- Сезімталдық
- Ыдырау өнімдерін шығару (тер арқылы)
- Жылу реттеу
- Тыныс алу (тері арқылы аз мөлшерде)
Терінің қабаттары
Сыртқы қабат — эпидермис
Эпителий ұлпасынан тұрады. Үстіңгі бөлігі өлі жасушалардан құралған; теріні қатты бөлшектердің, газдардың және сұйықтардың әсерінен қорғайды. Өлі жасушалардың орнына үнемі жаңа жасушалар түзіліп отырады.
Ортаңғы қабат — дерма (нағыз тері)
Дәнекер ұлпадан тұрады. Бұл қабатта қан тамырлары және жүйке талшықтарының көптеген ұштары орналасады.
Ішкі қабат — шел (теріасты май қабаты)
Май ұлпасынан түзіледі. Ішкі мүшелер үшін оқшаулағыш «төсеніш» қызметін атқарады, қоректік заттар мен энергияның қоры болып саналады.
Тері аурулары: жиі кездесетін түрлері
Безеу
Жыныстық жетілу кезеңінде жиі байқалатын уақытша құбылыс. Май бездерінің өзектері бітеліп, оған микробтар түссе қабыну дамиды.
- Аса ащы және көп дәмдеуіш қосылған тағамды шектеу.
- Кофе, какао, қою шайды азайту.
- Тұрақты ұйқы, серуен, спорт және дене шынықтыруды дағдыға айналдыру.
Паразит саңырауқұлақтық аурулар
Терінің төменгі қабатын зақымдауы мүмкін; қабыршақтану байқалады. Аяқ пен қолдың тырнақтарын да толық зақымдауы ықтимал.
Мысалдар: күбіртке, тырнақтың тері астына өсуі.
Сүйел
Терінің вирустық ауруы. Көбіне балалар мен жасөспірімдерде кездеседі.
Витилиго
Терінің кей аймақтарында меланин түзілуі бұзылып, әртүрлі пішіндегі ақ дақтар пайда болады.
Қышыма қотыр
Қотыр кене тудыратын жұқпалы ауру. Кене көбіне саусақ аралықтары, кеуде, іштің төменгі бөлігі сияқты жұмсақ аймақтарға «жол» салады.
Негізгі белгісі — қатты қышыну, әсіресе түнге қарай күшейеді.
Ұшық
Вирустық ауру. Теріде және сілемейлі қабықшада көптеген ұсақ көпіршіктер түрінде байқалады.
Теміреткі
Көбіне паразит саңырауқұлақтар таратады.
Тері ауруларын емдейтін дәрігер — дерматолог.
Дерматологтың кеңесі: халқымыздың «Тазалық — денсаулық кепілі» деген нақылы бар. Демек, терінің тазалығы — денсаулықты сақтаудың маңызды шарттарының бірі. Күнделікті өмірде тері гигиенасына бәріміз бірдей көңіл бөлуіміз қажет.