Себеп бағыныңқылы сабақтас
Қазақ тілі (8-сынып): себеп бағыныңқылы сабақтас
Бұл сабақта себеп бағыныңқылы сабақтас құрмалас сөйлем тақырыбы қарастырылады. Оқушылар оның жасалу жолдарын және ерекшеліктерін тапсырмалар арқылы меңгеріп, дәлелдейді.
Сабақтың мақсаты
- Себеп бағыныңқылы сабақтастың құрылымы мен қызметін түсіну.
- Тапсырмалар орындау арқылы білімді көрсету және қолдану.
- Өтілген материалдарды қайталап, білімді жүйелеу, бекіту және еске түсіру.
Дамытушылық мақсаты
- Ынтамен тыңдау, сауатты жазу, талдау дағдыларын қалыптастыру.
- Сөздік қорды байыту, тілдік қорды дамыту.
- Талдау және салыстыру қабілеттерін жетілдіру.
Тәрбиелік мақсаты
- Ана тілін қадірлеуге тәрбиелеу.
- Патриоттық сезімдерді ояту.
Әдіс-тәсілдер
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Слайдтар
- Үлестірмелі парақшалар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Амандасу, оқушыларды түгендеу.
- Сабаққа назар аударту.
- Үй жұмысын тексеру.
II. Жаңа сабақ
Сабақтың мақсаты хабарланады, тақырып ашылады: себеп бағыныңқылы сабақтас. Төмендегі тапсырмалар оқушының түсінуін, салыстыруын және талдауын күшейтуге бағытталған.
1) Венн диаграммасы: салыстыру
Өткен тақырыптарды салыстырып, ерекшелігі мен ортақ қасиеттерін анықтаңдар:
Мезгіл сабақтас
Уақыттық қатынасты білдіреді
Ортақ қасиеттер
Құрмалас сөйлем түрлері, бағыныңқы-басыңқы қатынасы
Себеп сабақтас
Себеп-салдар қатынасын білдіреді
2) Сызба бойынша сөйлем құрастыру
Берілген үлгілерге сүйеніп сөйлем құрастырыңдар және сөйлем түрін анықтаңдар:
Үлгі 1
(+ғандықтан), [...]
Үлгі 2
(+ғаны үшін), [...]
Үлгі 3
(+ған соң), [...]
3) Сөйлемдерді толықтыру және талдау
Сөйлемдерді толықтырып, сипаттама беріңдер және сөйлем мүшелеріне талдау жасаңдар:
- 1. Бұрын көрмегендіктен, ...
- 2. Күз келсе де, ...
- 3. Ұлжан сөйлеген сәтте, ...
- 4. Күн жылы болған соң, ...
Бекіту: үлестірмелі парақшамен жұмыс
Төмендегі екі парақша оқушылардың морфологиялық талдау және синтаксистік байланысу тәсілдері бойынша білімін бекітеді.
1-парақша: сөз құрамына талдау
Ішіндегілер
- Іш — көмекші есім
- -нде — жатыс септік жалғауы
- -гі — сын есім тудырушы жұрнақ
- -лер — көптік жалғау
Ертеңіне
- Ертең — мезгіл үстеу
- -і — тәуелдік жалғау (3-жақ жекеше)
- -не — барыс септік жалғауы
Әңгімесін
- Әңгіме — зат есім
- -сі — тәуелдік жалғау (3-жақ жекеше)
- -н — табыс септік жалғауы
Түйіліп
- Түй — етістік
- -іл — ырықсыз етіс жұрнағы
- -іп — көсемше жұрнағы
2-парақша: сөйлемге сипаттама және байланысу тәсілі
Сөйлем 1
Олар бұл мәселеге біраз ойланды.
- Олар — ойланды: қиысу
- бұл — мәселе: қабысу
- мәселеге — ойланды: меңгеру
- біраз — ойланды: жанасу
Сөйлем 2
Қалың қардың үстінде іздер жатыр.
- іздер — жатыр: қиысу
- қалың — қар: қабысу
- қардың үстінде: жанасу
Қорытынды
Сабақ барысында оқушылар себеп бағыныңқылы сабақтастың жасалу үлгілерін қолданып сөйлем құрастырады, сөйлем мүшелеріне талдау жасайды және сөз құрамын ажыратады. Нәтижесінде өтілген білім жүйеленіп, бекітіледі.