Қазақша рефераттар

Тірі табиғат, өлі табиғат

Құзіретті тұлға қалыптастыру және заманауи технологияның орны

Құзіретті тұлға қалыптастыруда сынып жетекшісінің заманауи технологияларды орынды қолдануы ерекше маңызды. Жаңа білім беру технологияларының басты ұстанымдары — оқытуды ізгілендіру, оқушыны өздігінен дамитын, дұрыс шешім қабылдай алатын, өзін-өзі жетілдіретін және тәрбиелей алатын тұлға ретінде қалыптастыру.

Бастауыш сынып мұғалімі — баланы жан-жақты дамытатын, оның мүддесін қорғайтын, ұлттық және азаматтық құндылықтарды бойына дарытатын, рухани деңгейі жоғары, іскер, жаңашылдыққа бейім тұлға. «Білім нәрі — бастауыштан» деген қағиданы негізге ала отырып, бастауыш мектеп — үздіксіз білім беру жүйесінің алғашқы баспалдағы екенін ұмытпауымыз керек. Сондықтан оқушыларға білім, білік, дағдыны меңгерту, табиғат пен қоғам туралы танымын қалыптастыру, адамгершілік қағидаларға тәрбиелеу — бүгінгі күннің басты талабы.

Үлгі арқылы тәрбиелеу: сөзден де әсерлі күш

Тәрбие ісінде айналадағы адамдардың жеке басының өнегесі айрықша рөл атқарады. Рим философы Сенека: «Адамды ақыл айтумен қайырымдылыққа тәрбиелеу қиын. Жеке бастың үлгісімен тәрбиелеу әлдеқайда оңай», — деген. Бұл ойды өз тәжірибемізден де байқаймыз: ұстаз бола жүріп, өзімізге жақсы әсер қалдырған мұғалімдерге еріксіз еліктейміз.

Дәстүрлі тәрбие сағаттарын өткізу үшін алдын ала әр балаға жаттайтын өлең, жұмбақ, мақал үлестіру, кейбір оқушыларға ән айтқызып, би билетіп келу жиі кездеседі. Алайда мұндай бірсарынды дайындық балаларды жалықтырып жібермей ме деген ой туады. Сондықтан тәрбие сағаттарына да жаңа технология элементтерін енгізіп, мазмұнын өзгеше ұйымдастырсақ, оқушылардың ойлау қабілеті мен шығармашылығы ашылып, әр баланың өзіндік ерекшелігі айқын байқалады. Бұл өз кезегінде әр оқушымен жеке жұмыс жүргізуді жеңілдетеді.

Заманауи технология негізіндегі тәрбие сағаттарының ерекшелігі

Соңғы екі-үш жыл ішінде оқу мен тәрбиені тығыз байланыстыра отырып, жаңа технологияларға сүйенген түрлі тәрбие сағаттарын өткізіп келемін. Бұл сабақтар дәстүрлі тәрбие сағаттарынан бірқатар қырларымен ерекшеленеді:

  1. 1 Тәрбие сағатын толықтай күні бұрын «дайындап қою» мүмкін емес: сабақтың өзінде ой туады, пікір қалыптасады.
  2. 2 Сабақтың не туралы болғанын оқушылар өздері қорытындылап айтады.
  3. 3 Оқыған-білгенін көпшілік алдында көрсетуге, өз ойын ұсынуға үйренеді.
  4. 4 Көпшілікпен бірге немесе жеке шешім қабылдауға мүмкіндік алады.
  5. 5 Пікірталас жүргізуге, дұрыс сұрақ қоюға дағдыланады.
  6. 6 Шеберлігін ашады: көрініс көрсету, сурет салу, қолөнер жасау сияқты қырлары көрінеді.
  7. 7 Жолдасымен, үлкендермен және ортақ ортада қарым-қатынас мәдениетін қалыптастырады.

Тәжірибеден: «Адам және табиғат» тақырыбындағы тәрбие сағаты

Мақсаты

  1. Балалардың табиғат туралы түсінігін анықтау; тірі және өлі табиғатты ажырата білуін дәлелдету; табиғаттың адам өмірі үшін қажеттінің бәрін беретінін ұғындыру және табиғатты сүйіп, қорғау қажеттігіне өз бақылауы арқылы қорытынды жасату.
  2. Адамның жақсы, жаман, білімді, тәртіпті, ақылды болып әртүрлі кездесетінін пайымдату; өз пікірін айту, салыстыру, шешім қабылдау дағдыларын түрлі тапсырмалар арқылы дамыту.
  3. Оқушылардың жеке, жұппен және топпен қалай жұмыс істейтінін бақылап-зерттеу.

Қажетті материалдар

  • Аспан мен жер бейнеленген плакат; жапсыруға арналған суреттер: тау, өзен, ағаш, жануарлар, құстар, киіз үй, ата мен әже.
  • Жұптық, топтық және жеке жұмыстарға арналған карточкалар, схемалар.
  • Таза парақ және түрлі түсті қарындаштар.
  • Үнтаспаға жазылған ән шумағы.

Сабақ барысы (қысқаша сценарий)

1) Ұйымдастыру және назарды шоғырландыру

Оқушыларға ақ парақ таратылып, сабақ барысында қажет болған жағдайда қолданатынымыз ескертіледі. Тақтадағы сурет бойынша сұрақ қойылады:

  • Қай мезгілді көріп отырсыңдар? (Жаз.)
  • Оны қайдан байқадыңдар? (Аспан ашық, шөп жасыл.)
  • Аспан мен жерді қалай атаймыз? (Табиғат.)

2) Құрастыру және дәлелдеу: «Мен не көрдім?»

Мұғалім мәтін жолдарын оқып, балалардан өзен жағасында, тауда не көргенін айтуды сұрайды. Оқушылардың жауабына сәйкес суреттер плакатқа біртіндеп жапсырылады (тау, өзен, ағаш, құс, гүл, күн, бұлт, тас және т.б.).

Өзен жағасы

Тау, өзен, ағаш, құс, гүл және т.б.

Тау бөктері

Күн, бұлт, құстар, елік, тас және т.б.

Одан кейін сұрақ қойылады: «Табиғаттың қай түрлерін көріп отырсыңдар?» Оқушылар тірі және өлі табиғат деп жауап береді.

3) Қозғалыс арқылы бекіту: доппен ойын

Мұғалім допты кезекпен лақтырады: «Тірі табиғат» десе — тірі нысандарды, «Өлі табиғат» десе — өлі нысандарды атау керек. Бұл тапсырма жылдам ойлануға, жіктеуге және жауапкершілікпен жауап беруге үйретеді.

4) Өнермен байланыс: ән және қимыл

Табиғатқа арналған әннің авторы сұралады: Абай Құнанбайұлы. Ән сабағында үйренген «Желсіз түнде жарық ай» әні орындалып, ырғаққа сай қимыл-қозғалыс жасауға мүмкіндік беріледі.

5) Сызба құрастыру: «табиғат» ұғымын жүйелеу

Оқушылар параққа табиғат және оның түрлерін схема ретінде түсіреді. Мысалы: тірі табиғатқа — адам, жануар, өсімдік; өлі табиғатқа — күн, ай, жұлдыз, тау, тас, су.

Тірі табиғат

Адам, жануар, өсімдік

Өлі табиғат

Күн, ай, жұлдыз, тау, тас, су

6) Топтық талқылау және қорытынды

  • Әр топ өз схемасын түсіндіріп, сұрақтарға жауап береді.
  • Бір оқушы немесе топ мүшелері кезектесіп сөйлеуі мүмкін.
  • Қосымша жұмбақ, мақал айтуға мүмкіндік беріледі.
  • Қате болған жағдайда басқа топтармен ақылдасып, ортақ дұрыс шешімге келу дағдысы қалыптастырылады.

Қорытынды ой: табиғатсыз адам өмір сүре алмайды. Табиғатты қорғау — өз Отанымызды сақтау.

Түйін: білім мен тәрбие — егіз

Білім мен тәрбие — егіз ұғым. Оның негізі бастауыш мектепте қаланады. Тәрбиесіз берілген білім оқушыны ізгіліктен алыстатып, қатігездікке, озбырлыққа, өзімшілдікке, өктемдікке жетелеуі мүмкін. Сондықтан әрбір ұстаз бен ата-ана баланың жүрегіне ізгілікті ұялатуды, ұлттық өнегені, өнерді үйретуді естен шығармауы керек.

Оқыта отырып тәрбиелеу — бұрыннан қалыптасқан нәтижелі тәсіл. Тәрбие сағатына арналған озық үлгілерді оқып-үйреніп, оны өз сыныбымыздың ерекшелігіне сай бейімдеу — кәсіби дамудың маңызды бөлігі.

Қорыта айтқанда, егер әр сынып жетекші тәрбие сағаттарын заманауи технологияларды қолдану арқылы түрлендіріп өткізіп отырса, жан-жақты дамыған, құзіретті тұлға қалыптастыруға нақты мүмкіндік туады.