Ағаш адам

Қалың ну орманда ағаштан жаралған кішкентай адамдар өмір сүріпті. Олар соншалық көп болғандықтан, ну орманды түгел дерлік басып алыпты. Бір-бірімен айқыш-ұйқыш араласып орналасқаны сондай, түнде олардың арасымен жүру өте қиын екен.

Олардың дауысы — ағаш дауыс, ал ең қорқыныштысы — жүректері де ағаш болыпты. Бұл байғұстар сүйіспеншіліктің, аяушылықтың, қайғы-мұңды бөлісудің, жылаудың, көз жасының не екенін мүлде білмеген.

Қолдарына түскеннің бәрін — құс па, аң ба — аямай өлтіріп, күл-талқанын шығара береді екен.

Бір күні орманға бір кішкентай қыз келіп, адасып кетеді. Қыз бір ағаштың түбіне отыра кетіп, жылай бастайды. Мұны көрген бір ағаш адам жақындап келіп: — Мұнда неғып жүрсің? — деп сұрайды. Қыз: — Адасып кеттім.

Ағаш адам қыздың көз жасын көріп: — Ал қолыңдағы не? — дейді. — Жас. — Жас деген не? — Жас жылағанда шығады. — Ал жылау деген не? — Жаның ауырғанда, қайғырып мұңайғанда болады.

Бұл ағаш адамға мүлде түсініксіз еді: ол ешқашан жылап, мұңайып көрмеген ғой. Қызға жол көрсетіп келе жатқанда, қыз: — Ақырын жүрші, жүрегім ауырады, — дейді. Ағаш адам: — Жүрек деген не?

Қыз ойланып: — Адам онсыз өмір сүре алмайды, — дейді. Ағаш адам: — Көрсетші өз жүрегіңді. Қыз: — Ол кеудемде соғып тұр. Ағаш адам: — Ал маған сондай жүрек бола ма?

Қыз әуелі «жоқ» дегендей болып, кейін ойланып: — Мұнда бір жақсы дәрігер бар. Ол жаңа ғана қайтыс болған адамдардың жүректерін жинайды. Сені соған апарайын, — дейді.

Олар дәрігерге келеді. Дәрігер: — Сендерге не керек? — деп сұрайды. Ағаш адам: — Мен адамдардікіндей мейірімді жүрек алғым келеді. Дәрігер: — Қатігез жүрек керек емес пе? Ағаш адам: — Жоқ, дәрігер мырза. Тек мейірімді жүрек керек. Қатігездікте өмір сүру қорқынышты.

Дәрігер сөреден шыны банка алып, ағаш адамға ұсынады: — Міне, нағыз мейірімді жүрек. Болмашы айғай-шуды сезсе де дірілдейді, өйткені ол бәрі үшін ауырады, бәрін аяйды.

Ағаш адам қуанып: — Иә, дәл маған керегі — осы! Дәрігер: — Өкінбейсің бе? Бұл жүрекпен көп қиналасың, қасірет шегесің. Ағаш адам: — Түсінемін. Дегенмен өкінбеймін.

Дәрігер оның кеудесін ашып, адамның мейірімді жүрегін салып береді. Ағаш адам орманға қайтып, өз туыстарымен өмір сүре бастайды. Бірақ бауырларының жасап жүрген қиянатын, қорқынышты істерін көрген сайын іші күйіп, жаны ауырады.

Олар бір-бірін сындырады, жояды, әлсіздерді ұрып-соғады, қорғансыздарға зорлық-зомбылық көрсетеді. Бір сөзбен айтқанда, қиянаттан басқаны білмейді.

Мейірімді жүрек иесі күн сайын: — Сендер не істеп жүрсіңдер? Неге сонша қатігезсіңдер? Неге жүректеріңде бір тамшы аяушылық жоқ? — деп налиды.

Сонда бір қарт ағаш адам: — Бәрі үшін ауыра алмайсың. Бәріне бірдей көмектесе алмайсың. Біреу үшін ауырып, бәріне жаның аши берсе, өзің ұзақ өмір сүрмейсің, — деп ұрсады.

Жаны қиналған мейірімді жүрек иесі бір ағаштың түбіне барып, қатты өксіп жылайды. Сол сәтте ол тоңып, үсіп қалуға шақ тұрған бір баланы көріп қалады. Балада тіршілік белгісі білінбейді. Ол баланы жұлқылап: — Тұр! Әйтпесе үсіп қаласың! — деп айқайлайды. Бірақ бала қозғалмайды.

Осы кезде ағаш адамдар жиналып, мұны мысқылдап күледі, мазақ етеді. Олардың қатігездігіне қарап, мейірімді жүрек иесінің жүрегі одан сайын ауырады.

Баланы аяғаны мен бауырларының қиянатына күйінгені соншалық, оның жүрегі лаулап жана бастайды. Жалыны қолдарына жетіп, сол жылумен тоңған баланы жылытады. Өзі жана береді, жана береді; ал бала жылына береді, жылына береді.

Әбден жылынған бала орнынан тұрып, орманнан шығып кетеді. Ал мейірімді жүрек иесі жанып-жанып, ақырында тек басы ғана қалады.

Бауырлары: — Осынша түгің қалмай жанғанда тапқан пайдаң не? — деп сұрайды. Ол: — Өз жылуыммен біреуді тірілтіп барып өлген — мен үшін қасиетті іс, — дейді.

Бауырлары: — Ендеше, неге жылайсың? Ол: — Мен сендерді аяп жылаймын, — деп көз жұмады.