Қазақша рефераттар

Тоқ ішектің ұзындығы

Қостанай облысы, Таран ауданы, Евгенов негізгі мектебі КММ

Биология–химия пәнінің мұғалімі: Алина Бақыткүл Қалиқызы

Эпиграф

Бір-бірімен байланысы бар заттар, сол байланысы көрсетіліп отыруы қажет. (Я. А. Коменский)

Интеграция және кіріктірілген оқыту

Негізгі ұғым

Интеграция (лат. integratio) — қалпына келтіру, толықтыру ұғымын білдіреді.

Интеграциялық оқыту

Оқытудың жүйелік принципіне сай жоспарланған, мұқият ойластырылған педагогикалық үдеріс; бір оқу материалының әртүрлі салалардағы жалпы білімдермен тоғысуы және өзара ықпалдасуы.

Мақсат

Биология мен химияны кіріктіре оқыту арқылы оқушының тек бір пән аясында білім алуымен шектелмей, кіріктірілген білімді іс-әрекетінде тиімді қолдануына және білім сапасын арттыруына мүмкіндік беру.

Күтілетін нәтиже

  • Әлем, заттар мен құбылыстардың өзара байланысы туралы біртұтас түсінік қалыптасады.
  • Ой-өріс дамиды, шығармашылық мүмкіндіктер ашылады, қызығушылық артады.
  • Оқу үдерісі түрленіп, білім сапасы көтеріледі.
  • Ақпараттық қоғам жағдайында бәсекеге қабілетті тұлға қалыптастыруға ықпал етеді.

8-сынып (биология–химия–халық медицинасы)

Сабақ тақырыбы: Тыныс алу мүшелерінің аурулары және аурудың алдын алу

Сабақ түрі: кіріктірілген

Әдістері: сұрақ-жауап, тест, зертханалық жұмыс, эссе, биологиялық диктант

Көрнекілігі: тыныс алу мүшелері, тыныс алу мүшелерінің ауру түрлері

Білімділік

Оқушылардың тыныс алу мүшелерінің аурулары туралы білімін қалыптастыру; алдын алу және емделу жолдары туралы түсінік беру.

Дамытушылық

Оқушыны өздігінен оқуға бағыттау, ой-өрісін тереңдету, ізденісін арттыру және шығармашылыққа баулу.

Тәрбиелік

Денсаулыққа жауапкершілікпен қарауға тәрбиелеу; тыныс алу мүшелерін қорғау және аурулардың алдын алу дағдыларын қалыптастыру.

Эпиграф

Аузыңды таза ұстасаң, тіс ауруының көбінен құтыласың. Тамақ жеген сайын тісіңді тіс тазалағышпен жақсылап тазала. Ішіп-жеген сайын және таңертең-кешке аузыңды тазалап, шайып отыр. (Халел Досмұхамедұлы)

Сабақ барысы

I. Ұйымдастыру бөлімі

  1. 1. Сәлемдесу
  2. 2. Оқушыларды түгендеу
  3. 3. Психологиялық ахуал қалыптастыру
  4. 4. Сабаққа дайындықты тексеру

II. Үй тапсырмасын тексеру

Бұл кезеңде сандар арқылы есте сақтауды дамыту, биологиялық диктант арқылы білімді нақтылау және мәтіннен қате табу арқылы логикалық ойлауды жетілдіру көзделеді.

1-тапсырма: «Сандар сыры»

Карточкадағы сандар белгілі бір мүшелердің өлшемдерін немесе көрсеткіштерін білдіреді. Оқушы дұрыс сәйкестендіреді.

Карточкадағы сандар

  • 1. 1,5–2 м
  • 2. 5–7 м
  • 3. 11–13 см
  • 4. 60–65%
  • 5. 25 см
  • 6. 2–3 л
  • 7. 8–10 м
  • 8. 1,5–2,5 л

Жауаптары

  • 1. Тоқ ішектің ұзындығы
  • 2. Аш ішектің ұзындығы
  • 3. Жұтқыншақтың ұзындығы
  • 4. Адам денесіндегі судың орташа мөлшері
  • 5. Өңештің ұзындығы
  • 6. Асқазан сыйымдылығы
  • 7. Ас қорыту жолының ұзындығы
  • 8. Тәулігіне қажет су мөлшері

2-тапсырма: Биологиялық диктант

Сұрақтар

  1. Ағзаның құрылыс материалы — …
  2. Асқазанның ортаңғы бөлігінде … болады.
  3. Ағзаның энергия көзі — …
  4. Жұтқыншақтан кейінгі мүше — …
  5. Тамақтың асқазаннан ішекке өтуін … реттейді.
  6. … — ең ірі без.
  7. … бүрлері болмайды.
  8. … — ас қорыту жолының ең ұзын бөлігі.

Жауаптары

  1. Ақуыз
  2. Бездер
  3. Көмірсулар
  4. Өңеш
  5. Сфинктер
  6. Бауыр
  7. Тоқ ішекте
  8. Аш ішек

3-тапсырма: Мәтіндегі қателерді табу

Берілген мәтін

Ауыз қуысынан кейінгі мүше — асқазан. Асқазан көкет арқылы өтіп, XI кеуде омыртқасы деңгейінде орналасады. Тағам асқазаннан тоқ ішекке түседі. Тік ішектің өсіндісі — аппендикс. Ұйқы безі бөлетін секрет — өт. Бауырдағы көмірсулар қоры амилаза деп аталады. Ас қорыту жолының қабырғасы екі бөліктен тұрады. Бауырдың массасы 150 г.

Дұрыс нұсқа (негізгі түзетулер)

  • Ауыз қуысынан кейінгі мүше: жұтқыншақ, одан кейін өңеш.
  • Тағам асқазаннан: аш ішекке өтеді (тоқ ішекке емес).
  • Аппендикс: соқыр ішектің құрт тәрізді өсіндісі.
  • Өт бөлетін: бауыр (ұйқы безі емес).
  • Бауырдағы көмірсулар қоры: гликоген.
  • Ас қорыту жолы қабырғасы: үш қабаттан тұрады (екі емес).
  • Бауыр массасы шамамен: 1500 г.

III. Жаңа сабақ

Бағалау

Оқушыларға бағалау парағы таратылады.

Ой шақыру (жұмбақтар)

  • 1. 32 қайрақ бірін-бірі шыңдайды. (Тіс)
  • 2. Қызыл түлкі ықпайды, өз інінен шықпайды. (Тіл)

Ауыз қуысында астың қорытылуы

Астың өңделуі ауыз қуысынан басталады. Ауыз қуысы үстіңгі және астыңғы жақсүйектердегі тістерден басталып, соңғы жағы аранмен (зев) шектеледі. Қатты таңдай сүйегі жұмсақ таңдайға жалғасып, ауыз қуысын кеңсіріктен бөліп тұрады.

Ауыз қуысына үш жұп сілекей бездерінің өзектері ашылады: шықшыт, жақ асты және тіл асты бездері. Шықшыт бездерінің өзегі ұрттың сілемейлі қабығына, ал жақ асты мен тіл асты бездерінің өзектері тіл астына ашылады.

Сілекей — әлсіз сілтілік реакциясы бар сұйықтық: оның 98–99%-ы су, шамамен 1,5%-ы тығыз қалдық. Тығыз қалдықтың басым бөлігін нәруыздар мен ферменттер құрайды. Сілекей құрамында крахмалды мальтозаға дейін ыдырататын птиалин (амилаза) және дисахаридтерді глюкозаға дейін ыдыратуға қатысатын мальтаза ферменттері болады. Сонымен қатар сілекей нәруызы муцин сілекейді жабысқақ етеді, ал лизоцим залалсыздандыру қызметін атқарады.

Тіл — сілемейлі қабықпен жабылған, қан тамырлары мен жүйкелері көп, қозғалмалы бұлшықетті мүше. Ол шайнау кезінде асты қозғалтады, сөйлеуге қатысады және дәм сезуді қамтамасыз етеді.

Тағам ауыз қуысына түскенде тістер оны майдалайды, сілекеймен дымдайды, тіл араластырып қозғайды. Тағам тіл түбіріне ауысқанда жұту рефлексі іске қосылады.

Тістің құрылысы мен қызметі

Негізгі қызметтері

  • Қоректі ұстап, шайнауға көмектеседі.
  • Дыбыстың дұрыс шығуына қатысады.

Құрылысы

Әр тіс сауыт, мойын және бір немесе бірнеше түбірден тұрады. Сауыттың сыртын эмаль қаптайды. Мойын мен түбірді цемент қаптайды. Ішкі қуысы борпылдақ ұлпадан тұрады; онда қан тамырлары мен жүйке талшықтары орналасады.

Эмаль және кальций

Эмаль құрамында шамамен 95% кальций фосфаты болады. Бұл тістің беріктігін арттырады және сыртқы әсерлерге төзімділігін күшейтеді.

Тістердің түрлері және саны

Тістер пішіні мен қызметіне қарай күрек тіс, ит тіс, кіші азу және үлкен азу тістер болып бөлінеді. Ересек адамда әдетте 28–32 тұрақты тіс болады.

  • Әр жарты жақта: 2 күрек тіс (барлығы 8), 1 ит тіс (барлығы 4), 2 кіші азу (барлығы 8), 3 үлкен азу (барлығы 12).
  • Астыңғы жақтағы үлкен азу тістердің көбіне екі түбірі, үстіңгі жақта үш түбірі болады; қалған тістерде көбіне бір түбір кездеседі.
  • Күрек және ит тістер тағамды үзіп алуға, азу тістер тағамды ұсақтап шайнауға бейімделген.

Сабақта ауыз қуысындағы тістердің орналасу сызбасы арқылы көрсетіледі.

Тістердің шығу кезеңдері

  • Сәби өмірге тіссіз келеді.
  • 6–9 айда алғашқы күрек тістер шыға бастайды.
  • 2 жасқа дейін 20 сүт тіс толық шығады.
  • 6–7 жастан бастап сүт тістер түсіп, орнына тұрақты тістер шығады.
  • 12–14 жаста тұрақты тістердің негізгі бөлігі қалыптасады.
  • Ең соңғы үлкен азу тістер 18–20 жаста (кейде одан да кеш) шығуы мүмкін.

Ескерту

Ұсынылған мәтінде «жаңа тақырып жоспары» ретінде ас қорыту және тіс тақырыптары берілген. Бұл бөлімдер интеграциялық сабақ құрылымын көрсету үшін өңделіп, бірізді логикамен берілді.