Мысығым өте сүйкімді
Аннотация
Бұл ғылыми жобада мен «Менің мысығым» тақырыбы аясында өзімнің сүйікті мысығым — Аққоянды зерттедім. Мысықты тұрақты бақылау арқылы оның адамға берер пайдасын, мінез-құлқын және кейбір жағдайларда ауа райын болжауға байланысты халықтық түсініктерді қарастырдым.
Бақылау барысында мысықтың өте ақылды, сезімтал әрі саналы тіршілік иесі екенін аңғардым. Сонымен қатар интернет пен әдеби дереккөздер арқылы мысық түрлері, мысық тұқымдас аңдар, сондай-ақ мысықтың адам денсаулығына ықпалы туралы көптеген қызықты мәлімет жинадым.
Бір апта бойы жүйелі бақылау жасағаннан кейін Аққоянды бұрынғыдан да қатты жақсы көріп кеттім. Ол тек тышқан аулаушы емес, адамның жан серігі әрі кей жағдайда «емші» ретінде де қабылданатынына көзім жетті.
Кіріспе
Бұрын адамдар мысықты көбіне тышқан аулау үшін асыраған. Алайда халықтық танымда мысықтың негізгі қызметі бұнымен ғана шектелмейді: ол өзі тұратын үйдің тыныштығын сақтап, үй ішіндегі үйлесімділікке әсер етеді деген сенім бар.
Мысыққа қатысты ескі наным-сенімдер бүгінге дейін сақталған. Мысалы, орыс халқында жаңа үйге қоныстанар алдында алдымен мысықты кіргізу дәстүрі бар — бұл мысық үйді «тылсым күштерден тазартады» деген ырымға негізделген.
Ырымдар мен түсініктер
«Қара мысық алдыңды кесіп өтсе, жолың болмайды» деген ырым кең тараған. Дегенмен бұл қара мысықтың «кесірі тиеді» дегенді білдірмейді деген пікір бар: кей түсініктер бойынша, мысық қауіпті алдын ала сезіп, адамды сақтандыруы мүмкін.
Мысық — тәуелсіз серік
Ит тәрізді абсолют адалдық мысыққа тән емес деп есептеледі, өйткені оның мінезі тәуелсіз келеді. Кейбір адамдар «мысық өзіне қажет үйді өзі табады» деп сенеді; ондай жағдайда оны қуаламай, қамқорлық таныту керек дейді.
Мысал ретінде айтылатын оқиға
Кей деректерде Леонид Брежневтің қара мысығы оны екі рет қауіптен сақтап қалғаны айтылады. Әңгімеге сәйкес, Үндістанға сапары кезінде Брежневке Далай Лама ерекше қабілеті бар қара мысықты сыйлаған. Бір күні мысық иесін мазасызданып айнала беріп, жұмысқа жібергісі келмегендей болады. Мұны жамандықтың белгісі деп түсінген Брежнев көліктегі әдеттегі орнына отырмай, орнын ауыстырады. Сол күні жол апаты болып, оның орнына отырғандар ауыр жарақат алады, ал өзі аман қалады делінеді.
Келесі жолы да мысық мазасызданып, Брежнев жұмысқа бармай қалады. Сөйтсе, сол күні оның қызметтік көлігі жүк көлігімен соқтығысып, жүргізуші қаза тапқан деген мәлімет айтылады. 1982 жылдың көктемінде мысық өлгеннен кейін екі ай өткенде Брежневтің өзі де қайтыс болғаны да осы әңгімеге байланыстырылады.
Ескерту: бұл — көпшілік арасында айтылатын дерек/әңгіме үлгісі; ғылыми дәлел ретінде қарастыруға болмайды.
Мысықтың емдік қасиеті туралы
Мысықтың емдік қасиеті туралы түсінік те кең тараған. Бір жеріңіз ауырса, мысық дәл сол жерге келіп жататыны жиі айтылады. Бұны кей зерттеушілер адамның ауырған аймағындағы энергетикалық өзгерістермен байланыстырады: мысық сол өзгерісті сезіп, сол жерге жақындайды деген пікір бар.
- Кей мысықтар ауырған жерді ақырын тырналап, массаж сияқты әсер береді.
- Кейбірі жай ғана сол жерге жатып, адамның өзін жақсы сезінуіне ықпал етуі мүмкін.
- Мысықтың пырылдаған дыбысы 20–50 герц диапазонына жақын болуы мүмкін деген пікір бар; бұл диапазон ағзадағы қалпына келу үдерістеріне оң әсер етуі ықтимал.
Кей деректерде жануарды (ит немесе мысықты) сипалау электростатикалық әсер арқылы адамның күйзелісін азайтып, тыныштандыратыны айтылады. Батыс тәжірибесінде жануармен терапия жүргізетін бағыттар да кездеседі.
Германиядағы геронтология институты ғалымдарының мысық иелеріне жүргізген зерттеулері туралы да мәлімет бар: бес жыл бойы 3000 адамды бақылау нәтижесінде мысық асырайтын адамдардың денсаулық көрсеткіштері жақсырақ болуы мүмкін екені айтылады.
Жауапкершілік мәселесі
Үйге мысық асырап алу — үлкен жауапкершілік. Мысықты анда-санда сипап, тамақ берумен ғана міндет аяқталмайды. Ол — тірі әрі саналы жан; оған күтім, қауіпсіз орта, тазалық және мейірім қажет.
Қазіргі кезде балалардың жан-жануарға, әсіресе мысыққа деген сүйіспеншілік пен қамқорлық сезімі азайып бара жатқандай көрінеді. Сондықтан жануарды құрметтеу мәдениетін күшейту маңызды деп ойлаймын.
Зерттеу жұмысының құрылымы
Тақырып
«Менің мысығым»
Мақсаты
- Мысық туралы тереңірек білу.
- Мысыққа деген көзқарасымды кеңейту, пайдасы мен ықтимал зиянын ажырата білу.
- Мысықтың қасиеті мен қабілеттері туралы түсінігімді нақтылау.
Міндеттері
- Интернет және әдебиеттер арқылы мысықтың қолға үйретілуі мен түрлері туралы мәлімет жинау.
- Өз мысығыма тұрақты бақылау жүргізу.
- Жиналған мәліметтер бойынша қорытынды шығару.
Болжам
Қызықты әрі пайдалы мәліметтер арқылы құрбы-құрдастарыма мысықты саналы тіршілік иесі ретінде құрметтеу және жақсы көру керектігін түсіндіргім келеді. Сонымен бірге адамдар оларды қолға үйреткендіктен, жануарлар алдындағы жауапкершілікті еске салу маңызды деп санаймын.
Зерттеу объектісі
Өзімнің Аққоян атты мысығым.
Зерттеу жаңалығы
Интернет пен әдебиеттер арқылы мысықтың пайдасы және мысық түрлері туралы мәлімет жинастырдым. Жиналған деректерге сүйеніп қорытынды жасадым.
Зерттеу форматы
Әдеби шолу + бақылау (күнделікті/жүйелі бақылау элементтері).
Негізгі бөлім
Мысықтарды қолға үйрету тарихынан
Миацидтер — шамамен 50 миллион жыл бұрын пайда болған, көптеген жыртқыштардың арғы тегі ретінде аталып жүретін жануарлар тобы. Олар кішігірім денелі, ұзын құйрықты болғаны туралы деректер айтылады.
Жабайы мысықтарды қолға үйрету кемінде 5 мың жыл бұрын басталған деген мәлімет бар. Үй мысықтарының арғы тегі ретінде көбіне Ливия мысығы (африкалық жабайы мысық) аталады.
Мысық түрлері
Үй мысығының ерекшеліктері және күтімі
Үй мысығы өте таза жануарлардың бірі саналады. Оны дәретке арнайы орынға баруға үйретуге болады. Жүні ұзын мысықтарды күн сайын, ал жүні қысқа мысықтарды күні ара тараған дұрыс.
- Күшіктерін (марғауларын) серуенге енесімен бірге шығару қолайлы.
- Сыртқа шығарғанда қауіпсіздік үшін мойнына бау тағу ұсынылады.
- Пәтер ішінде арнайы орын дайындап, құм/топырақ/ағаш үгіндісі салынған жәшік қойып, ішін күн сайын жаңартып тұру қажет.
Аңыз түріндегі әңгіме
Кей аңыздарда «мысықты өлтіруге болмайды» деген ой айтылады. Мысалы, Меккеге бет алған кеме теңізде дауылға ұшырағанда, жолаушылар арасынан бір адам «арамызда мысық өлтірген бар ма?» деп сұрайды. Бір жігіт мойындаған соң, оны суға тастап, содан кейін ғана дауыл басылып, кеме аман-есен жеткен екен делінеді.
Ескерту: бұл — тәрбиелік мәні бар аңыздық сюжет; тарихи дерек ретінде емес, мәдени әңгіме ретінде қабылданады.
Автор туралы мәлімет
Оқушы
Солтүстік Қазақстан облысы, Айыртау ауданы, Антоновка селосы, Антоновка орта мектебінің 2-сынып оқушысы — Нұржау Олжас.
Жетекші
Антоновка орта мектебінің бастауыш сынып мұғалімі — Садуова Ә. С.