Кедей өлеңінің мазмұнына тоқталу
Сабақ туралы
Тақырыбы
«Кедей»
Түрі
Жаңа білімді меңгерту
Әдістері
- Түсіндіру
- Тірек сызба
- Сұрақ-жауап
- Шығармашылық жұмыс
Көрнекіліктері
Суреттер, ребус, кесте, слайдтар.
Ұйымдастыру
Оқушылардың зейінін сабаққа аудару. Сабақтың ерекше өтетіні, қонақтардың келгені ескертіледі.
Мақсаттар
Білімдік
- Өлеңді түсініп оқып, мазмұнын айту.
- С. Торайғыров туралы қысқаша мәлімет беру.
- Ел басынан өткен ауыр кезең туралы түсінік қалыптастыру.
Дамытушылық
- Сөздік қорын байыту.
- Ойлау, салыстыру, талдау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
- Отансүйгіштікке тәрбиелеу.
- Батылдық пен адамгершілік құндылықтарын нығайту.
Үй тапсырмасын тексеру: «Күлпаш»
Үйге берілген мәтін — «Күлпаш». Оқушылардан мазмұны сұралып, негізгі ойы талқыланады.
Талқылау сұрақтары
- Әңгімедегі оқиға қай кезеңде болған?
- Қали мен Күлпаш Мақтымның келуін неге асыға күтеді?
- Мақтым мен Күлпаш неге жылады?
- Сол кездегі халықтың тұрмысы қандай болған?
- Қазақ халқының аштыққа душар болуының себептері қандай?
Тарихи контекст (түсіндірме)
Қазақ шаруаларын күштеп ұжымдастыру барысында үкімет халықтың күнкөріс көзі болған малды зорлықпен жинап, қоғамдық-мемлекеттік меншікке айналдырды. Негізгі кәсібі мал шаруашылығы болған ел төрт түлік малдан айырылып, аштыққа ұшырай бастады. Табысы мардымсыз колхоз жүйесінен әрі жергілікті биліктен нақты көмек ала алмаған жұрт ауыр нәубетті бастан кешірді.
1921–1922 және 1930–1932 жылдары — халқымыз үшін қасіретке толы кезең. Кейбір деректер бойынша 4 млн-ға жуық қазақ қаза тапқан. 31 мамыр — Ашаршылық және саяси қуғын-сүргін құрбандарын еске алу күні.
Жаңа тақырыпқа шығу: ребус
Ребус шешу арқылы сабақтың жаңа тақырыбы анықталады: «Кедей». Бұл әдіс оқушылардың қызығушылығын оятып, тақырыпқа табиғи түрде жетелейді.
Автор туралы қысқаша мәлімет
Аты-жөні
Сұлтанмахмұт Торайғыров
Туған жылы, жері
1893 жыл, 28 қазан. Көкшетау облысы, Қызылту ауданы.
Өмірбаяндық дерек
Екі жасында анасынан айырылған. Ақын әрі жазушы ретінде танылған.
Өлеңмен жұмыс: «Кедей»
Оқулықпен жұмыс
Оқушылар өлеңді тізбектей оқиды (әр оқушы екі жолдан). Оқу барысында мағынасы түсініксіз сөздер мен көңіл күйді білдіретін тіркестерге назар аударылады.
Оқылған шумақтар бойынша: «Өлең жолдарынан не түсіндің?» деген бағытта қысқа пікірлер тыңдалады.
Сергіту сәті
Қимыл-қозғалыс ойындары арқылы оқушылардың белсенділігі арттырылады, назар қайта шоғырландырылады.
Дәптермен және шығармашылық жұмыс
Тірек сөздерді табу
Өлеңнің бірінші шумағынан тірек сөздер анықталып, дәптерге жазылады. Оқушылар жазғандарын дауыстап оқиды.
Тірек сөздер (үлгі)
күзгі түн, ызғар, қырау, бұлт, қараңғы, ел ұйқыда және т.б.
Сурет салу
Оқушылар өлеңді іштей бір рет оқып, елестету арқылы мазмұнына сәйкес сурет салады. Мұғалім бағыт-бағдар береді. Соңында 1–2 оқушы суретін көрсетіп, қысқаша әңгімелейді.
Ой толғау және салыстыру
Сұрақтар
- Ақын суреттеген кедейдің тұрмысын қазіргі өмірмен салыстырыңдар.
- Қазіргі кезде кедей адамдар бар деп ойлайсыңдар ма? Неліктен?
- Екі мәтіндегі ортақ идея мен ұқсастықтарды табыңдар.
Ұқсастықтарды кестелеу (мысал)
| Мәтін | Белгілері |
|---|---|
| «Күлпаш» | Қарын аш, үй суық, тұрмыс ауыр. |
| «Кедей» | Күн суық, мал бағады, киімі жыртық, күйі төмен. |
Ескерту: Оқушылар кестені өз дәлелдерімен толықтырып, нақты жолдармен негіздейді.
Қорытынды және бағалау
Қорытынды сұрақтар
- Ақын бұл өлеңді неліктен «Кедей» деп атаған?
- «Кедей» деп кімдерді атаймыз?
- Кедейдің ауыр тұрмысы өлеңде қалай бейнеленген?
- Өлең арқылы қай кезеңдегі халықтың тұрмысын тануға болады?
Бағалау және үй тапсырмасы
Бағалау: оқу белсенділігі, мазмұнды түсінуі, дәлелді пікір айтуы, тапсырмаларды орындауы бойынша жүзеге асырылады.
Үйге тапсырма: «Кедей» өлеңін жаттау.
Ой сұрағы: Аштық пен кедейлік мүлде болмас үшін не істеуге болады?