Алдар көсенің Балдырған шаһарына саяхаты
Қызылорда облысы, Әйтеке би кенті, №7 «Балдырған» балабақшасы
Музыка жетекшісі: Марат Роза Маратқызы
Тақырыбы: «Алдар көсенің Балдырған шаһарына саяхаты»
Сахналық қойылым (балаларға арналған ойындармен, ән-бимен).
Кейіпкерлер мен орындаушылар
Қойылымға қатысатын кейіпкерлер мен оларды сомдайтын тәрбиешілер мен мамандар:
- Ертегіші Марат Роза — музыка жетекшісі
- Алдар көсе Бақыт Ербозова — тәрбиеші
- Бәйбіше Самал Әміржаева — тәрбиеші
- Алаша бай Гүлжазира Жаханшаева — тәрбиеші
- Таусоғар Венера Қалыбаева — тәрбиеші
- Саққұлақ Гүлжанат Таштитова — тәрбиеші көмекшісі
- Көлтаусар Мирамкүл Жұмаханова — тәрбиеші
- Мыстан кемпір Гүлнұр Төлек — тәрбиеші
- Біркөзді Дәу Айгерім Байсуйеуова — ағылшын, орыс тілі маманы
- Желаяқ Ләйлә Орынбаева — тәрбиеші
- Күнекей қыз Әсел Мәмбетова — тәрбиеші
Қойылымның идеясы
Мерекелік көңіл күй
Ертегіші балаларды Күлкі мерекесімен құттықтап, көтеріңкі көңіл күй тілейді. Балаларды қойылымға «сиқырлы айна» арқылы шақырып, ертегідегі әлемге жетелейді.
Негізгі тартыс
Дәулеті тасыған, бірақ сараң Алаша бай өнерпаздарды жинап, өнерін тамашаламақ болады. Бұл хабарды естіген Алдар көсе Балдырған шаһарына жолға шығады.
Тәрбиелік мәні
Қойылымда достық, тапқырлық, бірлік және ойын арқылы үйрену идеялары айқын көрінеді.
Оқиға желісі: Алдардың сапары
Алдар көсе жолды дәл табу үшін балалардан жөн сұрайды. Осы сәттен бастап көрермен балалар қойылымға белсенді араласады: кейіпкерлерге көмектеседі, жаңылтпаш айтады, ойындарға қатысады.
Таусоғармен кездесу
Алдар жолда тау мен тасты соқтырып күшін көрсеткен Таусоғарға тап болады. Таусоғар Алдардың өнерін менсінбей, «алдаудан басқа нең бар?» деп қағытады.
Алдар айлаға көшіп, үрленген шарды «ауыр тас» сияқты етіп жоғары лақтырып жібереді. Шар қалықтап ұшып кеткенде, Таусоғар аң-таң қалады.
Саққұлақ және жаңылтпаш
Келесі кездескен кейіпкер — бәрін алыстан еститін Саққұлақ. Ол өз өнерін жаңылтпашпен дәлелдеуге уәде береді.
Жаңылтпаш:
«Көк серке көп серкені көп іздейді,
Көп серке көк серкені мүйіз дейді.»
Алдар жаңылтпашты қайталауға тырысқанымен, шатасып қалады. Балалар көмектесіп, бірнеше рет қайталап айтады. Осылайша Алдар: «Көрдің бе, менің көмекшілерім бар!» деп, балаларды мақтан етеді.
Көлтаусардың «шелек сыны»
Алдар мен Саққұлақ судың сылдырына ілесіп, көл жағасындағы Көлтаусарға жолығады. Көлтаусар: «Мен бір көлді жалғыз тауысамын» деп мақтанып, шелектегі суды ішуді сынақ қылады.
Алдар шелекті «құр қалдырмаймын» деп алып, оны балаларға қарай аударғанда, ішінен кәмпит шашуы төгіледі. Көрініс күлкі мен қуанышқа ұласады.
Көлтаусар балалармен ойын ұйымдастырып, бәрі бірігіп әрі қарай жолға шығады.
Мыстан кемпірдің сыпырғышы
Жолда олар «билеп тұрған үйшікті» көреді. Бұл — Мыстан кемпірдің мекені. Ол өзін бәрінен мықты санап, Алдарға: «Алдап көрші мені!» деп мін тағады.
Алдар: «Сиқырлы таяғым үйде қалып қойды» деп алдап, кемпірден сыпырғышын сұрап алады. Сөйтіп, достарын отырғызып, сыпырғышпен қашып кетеді.
Біркөзді Дәу: шарт пен ойын
Жол екіге айырылған тұста оларды жолды бөгеп жатқан Біркөзді Дәу қарсы алады. Дәу оятқандарға ашуланса да, бағыт көрсету үшін өз шартын қояды.
Кейіпкерлер шартты орындап, көрермен балаларға ойын ойнатады. Соңында Дәу Балдырған шаһарына апарар жолды нұсқайды.
Желаяқтың шаңы
Алдарлар бұрқыраған шаңға тап болады. Бұл — Желаяқтың ізі. Шаңнан көз аштырмаған кезде Көлтаусар су шашып, оны тоқтатады.
Желаяқ өз өнерін көрсетіп, балаларға арналған ойын ойнатылады. Сапар жалғасады.
Күнекей қыз: көңіл көтеру мен «сиқырлы айна»
Жолай олар тал түбінде жылап отырған Күнекей қызды көреді. Қыз өзіне көңілі толмай, күнге күйіп қалғанын айтып мұңаяды.
Алдар қызға сиқырлы айнасын ұсынып, өз сұлулығын көруге көмектеседі. Күнекей қыз қуанып, көңілі орнына түседі.
Ризашылық ретінде Күнекей қыз балаларға ойын ұйымдастырып, көтеріңкі көңіл күй сыйлайды.
Енді бәрі тату дос болып, Балдырған шаһарына бірге аттанады.
Балдырған шаһары: өнерпаздар тойы
Балдырған шаһарына келгенде, оларды Алаша байдың бәйбішесі байқайды. Алдар бәйбішенің мінезін сезіп, мақтау сөзбен көңілін табады. Масайраған бәйбіше Алдарға үлкен жүзігін сыйлап қоя береді.
Арқан тартыс
Алаша бай қонақтарға ас беріп, ұлттық ойын — арқан тартысты бастатады. Бір жаққа Біркөзді Дәу мен Таусоғар, екінші жаққа қалғандары бөлінеді.
Бірлік пен ұйымшылдықтың арқасында қарсы жақ Дәу мен Таусоғарды жеңіп шығады.
Ән мен би
Той соңы бимен жалғасады. Алдар көсе әндетіп, барлық өнерпаздарды ортаға шақырады. Көңілді көрініс мерекелік атмосфераны күшейтеді.
Алдардың соңғы айласы
Алаша бай өнерпаздарға риза болып, сый-сияпат таратады. Осы кезде Алдар: «Егін егер уақытта бір қап алтын егіп, он қап алтын қылып шығарып берейін» деп уәде береді. Бәйбіше одан сайын қызығып, байды көбірек беруге үгіттейді.
Алаша бай екі қап алтын беріп, жиырма қап алтын болып қайтсын деп сеніп қалады. Алдар болса алтынды алып, қоштасып кете береді.
Алдар көсенің әні:
«Мен Алдармын, Алдармын,
Сақалым болса талдармын.
Сақал түгіл мұртым да жоқ,
Мендей өнер жұртта жоқ.»
Қорытынды және сыйлықтар
Ертегіші оқиғаны түйіндеп, «Алдардың Балдырған шаһарына саяхаты осылай өтті» деп аяқтайды. Тойдан базарлық ретінде балаларға сыйлықтар мен шарлар таратылады, соңында балалар ортаға шығып, бірге би билейді.
Ұйымдастырушы
Музыка жетекшісі: Марат Роза Маратқызы