Қазақша рефераттар

Қазақстандағы ислам мәдениетінің ескерткіштері

Модуль №4: Қазақстан тарихы мен мәдениетіндегі ислам діні

Бұл материал модульдің құрылымын, сабақтар логикасын, мақсаттарын және оқыту барысында қолданылатын әдістерді жүйелейді. Мәтін редакцияланып, тілдік нормаларға сай ықшамдалды.

Құрылымы

  • Кіріспе бөлімі (1-сабақ)
  • Сөйлесу бөлімі (2–3-сабақ)
  • Қорытынды бөлім (4-сабақ)

Модуль мазмұны

  • Модульге кіріспе: құрылымы мен мақсаты
  • Лекция тезистері және дәптермен жұмыс
  • Ойын әдістері арқылы бекіту: «Қарлы кесек», «Даналық ағашы», «Бақытты сәт»
  • Қорытынды және үй тапсырмасы

Оқу нәтижелері

Оқушы нені білуі керек:

  • Ислам дінінің қазақ мемлекетінің қалыптасуына ықпалы
  • Қазақстандағы ислам мәдениетінің ескерткіштері
  • Қазақстандағы діни үндестік пен келісім ұстанымдары

Оқушы нені меңгеруі керек:

  • Исламның Қазақстан аумағында таралу кезеңдері
  • Қазақ ойшылдары мен діни-ағартушылық мұра туралы деректерді талдау
  • Дін мен имандылық байланысын түсіндіру

Мақсаттары

  • Оқушыларды имандылыққа, әдептілікке және ізеттілікке тәрбиелеу.
  • Қазақстан тарихы мен мәдениетіндегі ислам дінінің рөлін түсіндіру.
  • Діни ілімнің даму тарихын және Қазақстандағы діни ілімдердің қалыптасуын деректер арқылы зерделету, танымдық қабілеттерді дамыту.

Кіріспе бөлім (1-сабақ)

Мақсаты: Қазақстан тарихы мен мәдениетінде орын алған ислам діні туралы базалық білім қалыптастыру.

Тақырыптар

  1. 1.Қазақстан тарихы мен мәдениетінде орын алған діндер
  2. 2.Исламның Қазақстанда таралуы
  3. 3.Қазақ мемлекетінің қалыптасуындағы исламның рөлі
  4. 4.Қазақстандағы ислам мәдениетінің ескерткіштері

Сабақтың қысқаша жоспары

  • Лекция тезистері
  • Дәптермен жұмыс
  • Қорытынды және үй тапсырмасы

Лекция тезистері

Қазақстандағы діни кеңістік

Қазақстан тарихы мен мәдениетінде ислам, христиан және буддизм сияқты діндер орын алған. Әр адамның кез келген дінді ұстануға және таңдау жасауға құқығы бар. Қазақстан Республикасы Конституциясының 22-бабында: әркімнің ар-ұждан бостандығына құқығы бар деп көрсетілген.

Исламның таралуы

Ислам діні 634–750 жылдары қысқа мерзімде батыстағы Испаниядан шығыстағы Қытайға дейін кең тарады. Бүгінде ислам барлық құрлықтарда түрлі деңгейде таралған, ал мұсылмандар саны 2 миллиардтан асады және өсім тұрақты сақталуда.

Ойшылдар мұрасы

Әбу Насыр әл-Фараби, Махмұд Қашқари, Қожа Ахмет Ясауи — түркі-ислам өркениетінің көрнекті тұлғалары. Абайдың дүниетанымында «хакімдік» ең биік мәртебе ретінде сипатталып, діни-философиялық ойлары өлеңдерінде де көрініс табады.

Ағартушылық бағыт

Ыбырай Алтынсариннің «Мұсылмандықтың тұтқасы» еңбегі Қазан университеті баспаханасында 76 бет болып жарық көрген. Оның ісін жалғастырған Шәкәрім Құдайбердіұлының «Мұсылмандық шарты» атты еңбегі де оқырманға жол тартқан.

Қосымша дереккөздер

Бауыржан Момышұлы Шымкент қаласындағы медреседе діни тәлім-тәрбие алғаны туралы деректер айтылады. Қазіргі кезеңде М. Бұлытай, Ғ. Есім және басқа да дінтанушы ғалымдардың еңбектері арқылы тақырыпты тереңдетуге болады.

Үй тапсырмасы

22–25-тақырыптарды оқу және талдау.

Сөйлесу бөлімі (2-сабақ): «Қарлы кесек» ойыны

Мақсаты: «Қарлы кесек» әдісі арқылы білімді меңгерту және іскерлік дағдыларды қалыптастыру.

Ойын шарты

  1. 1.Жетонда әріп (А, Б, В, Г, Д, т.б.) көрсетілген оқушылар сол әріпке сәйкес үстел басына орналасады.
  2. 2.Мұғалім проблемалық сұрақ немесе тапсырма береді. Топ 5–15 минут аралығында жауап дайындап, тезис түрінде жазады.
  3. 3.Оқушылар бағыттау парағына сай орын ауыстырады; топ ішінде уақытты жауапты оқушы қадағалайды.
  4. 4.Алдымен «А» әрпі бар оқушы, кейін кезекпен қалғандары сөйлейді.
  5. 5.3–5 турдан кейін оқушылар бастапқы орнына келеді. Мұғалім парақтарды жинап, ортақ қорытынды жасайды.

Топтық тапсырмалар

А тобы

  • Сопылық ілімнің негізін салушы туралы түсінік.
  • Әбу Насыр әл-Фараби туралы мәлімет беру.

Б тобы

  • Ибраһим туралы баяндау.
  • Құран және пайғамбарлар туралы түсінік беру.

В тобы

  • Жүсіп Баласағұн туралы баяндау.
  • Мұсылмандық әдеп қағидалары туралы айту.

Г тобы

  • Махмұд Қашқари туралы баяндау.
  • Мұхаммед пайғамбар туралы түсінік беру.

Д тобы

  • Мұқағали Мақатаевтың дін тақырыбына жазған өлеңдері.
  • Ислам діні және Ы. Алтынсарин, А. Құнанбаев мұрасы.

Қорытынды

Ұлтымыз қазақ, дініміз ислам болғандықтан, әдет-ғұрып, салт-дәстүр, әдеп және мәдениет ұғымдарын мұсылмандық құндылықтардан бөліп қарастыру қиын. Мұсылмандық әдептің қарапайым қағидалары Құран аяттарымен негізделеді.

Үй тапсырмасы

22–25-тақырыптарды оқу және талдау.

Сөйлесу бөлімі (3-сабақ): «Даналық ағашы» ойыны

Мақсаты: «Даналық ағашы» арқылы білімді дамыту, пысықтау және сөйлеу дағдысын жетілдіру.

Ойын шарты

  1. 1.Оқушылар мәтінді жылдам әрі мұқият оқиды.
  2. 2.Әр оқушы мәтін бойынша сұрақ құрастырып, қағазға жазады да, сандықшаға салады.
  3. 3.Мәтін қайтадан қысқаша шолып оқылады.
  4. 4.Әр оқушы сандықшадан бір сұрақ алып, дауыстап толық жауап береді; сынып жауаптың мазмұнын бағалайды.

Сұрақтарға үлгілер

  • Ы. Алтынсариннің еңбегі қалай аталды?
  • «Мұсылмандық шарты» кімнің еңбегі?
  • Сопылық ағымының негізін салушы кім?
  • «Диуани лұғат ат-түрік» еңбегінің авторы туралы баянда.
  • Әл-Фараби кімдердің еңбектерін араб тіліне аударды?
  • «Құтты білік» еңбегінің авторы кім?
  • Абайдың қара сөздері туралы баянда.
  • М. Мақатаевтың дін туралы өлеңдерінің мазмұны қандай?
  • «Ислам» сөзінің мағынасы қандай?
  • Монотеизм және политеизм сөздерінің мағынасы қандай?

Жауаптарға қысқаша кілт

  • 1.«Мұсылмандықтың тұтқасы»
  • 2.Ш. Құдайбердіұлы
  • 3.Қожа Ахмет Ясауи
  • 4.Махмұд Қашқари
  • 5.Платон, Аристотель (еңбектерін араб тіліне аударған)
  • 6.Жүсіп Баласағұн
  • 7.Қара сөздерінде хакімдік қасиеттерін ашып, адамдық кемелдікті талдайды
  • 8.Шыдамдылық пен сабырлыққа шақырады
  • 9.Ислам — мойынсұну, бағыну, сену
  • 10.Монотеизм — бірқұдайлы, политеизм — көпқұдайлы

Қорытынды ой

Майкл Харт «100 ұлы адам» еңбегінде Мұхаммед пайғамбарды адамзат тарихындағы ең ықпалды тұлғалардың бірі ретінде атап өтеді. Ол көшбасшылық қабілетімен ерекшеленіп, қоғамға ықпал етудің үлгісін көрсеткен тұлға ретінде сипатталады.

Үй тапсырмасы

22–25-тақырыптар бойынша қосымша мәліметтер жинау.

Қорытынды бөлім (4-сабақ): «Бақытты сәт» ойыны

Мақсаты: «Бақытты сәт» ойыны арқылы білімді және іскерлік дағдыларды қорытындылау, бекіту.

1-гейм: «Бой сергіту»

Командаларға қойылған сұрақтарға нақты әрі қысқа жауап беру талап етіледі.

Сұрақтар

І топ

  1. Ислам дінінің қасиетті кітабы қандай?
  2. Астанада өткен әлемдік және дәстүрлі діндер көшбасшыларының ІІІ съезі қашан өтті?
  3. Мұсылман мемлекеттер қандай дінді ұстанады?

ІІ топ

  1. Христиандардың қасиетті кітабы қандай?
  2. Әлемдегі негізгі үстемдік етуші діндер саны қанша?
  3. Арыстан баб қанша дінді білген және қай дінді ұстанған?

ІІІ топ

  1. Буддизм дінінің негізін қалаушы кім?
  2. Есенқожа ата ескерткіші қай жерде орналасқан?
  3. «Мұсылмандық шарты» еңбегінің авторы кім?

IV топ

  1. «Дін — ғылымның атасы» өлеңінің авторы кім?
  2. Шымкентте діни медреседе білім алған батыр кім?
  3. Сопылық ағымның негізін салушы кім?

Жауаптар

І топ

  • 1)Құран
  • 2)2009 жылғы 2–3 шілде
  • 3)Ислам

ІІ топ

  • 1)Библия
  • 2)Үш дін
  • 3)33 дінді білген, исламды ұстанған

ІІІ топ

  • 1)Сиддхартха Гаутама
  • 2)Сайрам қаласы
  • 3)Ш. Құдайбердіұлы

IV топ

  • 1)М. Мақатаев
  • 2)Б. Момышұлы
  • 3)Қожа Ахмет Ясауи

Шығармашылық жұмыстар

Карта, тақырыптар бойынша суреттер, сөзжұмбақтар, тест тапсырмалары және басқа да шығармашылық жұмыстар ұсынылады.

Пайдаланылған әдебиеттер

  1. 1. Қ. Қ. Құнапина. Дінтану негіздері (әдістемелік құрал). Алматы, 2009.
  2. 2. Х. Алтай. Хұтпалар. «Ислам кітапханасы», 2001.
  3. 3. Ш. Тоқырқызы. Арыстанбабтан бастайық. Алматы, 2006.
  4. 4. М. Бұлытай. Ислам, «Ақиқат» журналы №4; М. Харт. Мұхаммед, «Ақиқат» журналы №7, 2003.
  5. 5. Н. Назарбаев. Основатель Казахстанской модели межэтнического и межконфессионального согласия.