Жер кіндігі - Байқоңыр
Ғарышсыз өмірді елестету мүмкін емес
Қазір адамзат өз өмірін ғарышсыз елестете алмайды. 1961 жылдың 12 сәуірінде Юрий Гагарин алғаш ұшқанда, дәл бүгінгідей жаңа технологиялар дамып, ғарыштан бақылау жасайтын дәуір қалыптасатынын көпшілік толық сезіне қойған жоқ.
Ғарышты игеру өмірдің барлық саласына жаңалық әкелді. Мысалы, ауыл шаруашылығын дамыту үшін ауа райының құбылыстарын, мал жайылымын, ауыз судың жеткіліктілігін тұрақты бақылау қажет. Мұндай ауқымды мониторинг көбіне ғарыштық жүйелер арқылы ғана тиімді жүзеге асады.
Ғарыш не береді?
Жердің жасанды серіктері географиялық жағдайды, геофизикалық өзгерістерді, атмосфераны зерттеуге мүмкіндік береді.
Неге бұл маңызды?
Ғарыштан алынған деректер табиғи қауіп-қатерлердің алдын алуға, апат салдарын азайтуға көмектеседі.
Ғарышты зерттеу: негізгі кезеңдер
1957: ғарышқа жолдың ашылуы
1957 жылғы 4 қазанда бұрынғы Кеңес Одағы Жердің алғашқы жасанды серігін ұшырды. Бұл оқиға адамзаттың ғарыш дәуіріне қадам басқанын көрсетті.
1961: алғашқы адам ұшты
1961 жылғы 12 сәуірде Ю. А. Гагарин ғарыш кемесімен Жерді айналып ұшты. Осы күн тарихқа Ғарышкерлер күні болып енді.
Орбиталық стансалар және мыңдаған серік
Ғарышты игеру жылдам дамып келеді: аз ғана уақыттың ішінде Жер төңірегіне екі мыңға жуық жасанды серік ұшырылды. Олардың қатарында адамның ұзақ уақыт тұрып, зерттеу жүргізуіне арналған орбиталық стансалар да бар.
Ай мен ғаламшарлар: автоматты зерттеулер
Айды зерттеу
Ғарыш құралдары Жердің табиғи серігі — Айды да зерттеді. Автомат стансалардың көмегімен адамның қатысуынсыз-ақ Ай топырағының үлгілері алынып, Жерге жеткізілді, бедері суретке түсірілді. Адам баласы Айға тікелей барып, қайта оралды.
Күн жүйесіндегі зерттеулер
Автомат стансалар Күн жүйесінің алты ғаламшарына жіберіліп, олар туралы маңызды ғылыми деректер жинақталды.
Жасанды серіктердің шаруашылықтағы рөлі
Ауа райы және қауіптің алдын алу
Ғарыштан түсірілген суреттер ауа райын алдын ала болжауға және аса қауіпті құбылыстардан (сұрапыл дауыл, құрғақшылық және т.б.) ертерек сақтануға мүмкіндік береді.
Байланыс және ақпарат тарату
Жасанды серіктер арқылы телехабар таратылады, алыс аймақтармен радио және телефон байланысы жүзеге асады.
Картография және жер қойнауы
Серіктік деректер Жердің ішкі құрылымын зерттеуге, дәл географиялық карталар жасауға, пайдалы қазбалар іздеуге көмектеседі.
Егін өнімділігін болжау
Ғарыштық мониторинг егіннің шығымын болжауға және табиғи ресурстарды тиімді басқаруға кеңінен пайдаланылады.
Жер кіндігі — Байқоңыр
Қызылорда облысында әлемге әйгілі ғарыш айлағы бар. Енді «Жер кіндігі — Байқоңыр» туралы мәліметтерге тоқталайық.
Аңыз және ғылыми қисын
Аңыздарға сүйенсек, Қорқыт баба жер жәннатын іздеп дүниенің төрт бұрышын аралап, туған топырағы — Сыр өңіріне қайта оралады. Сонда бұл жерді «жердің кіндігі» деп атаған деседі. Уақыт өте ғалымдар Байқоңыр маңында тартылыс күші салыстырмалы түрде төмендеу, сондай-ақ экваторға жақын орналасуы ұшыру жұмыстарына қолайлы деген қорытындыға келді.
Неге дәл осы өңір?
- Ғарыш айлағы экваторға жақынырақ болуы тиіс.
- Қасында мол сулы өзеннің болуы маңызды (сол кезеңде бұл — Сырдария).
- Теміржол инфрақұрылымы және солтүстік-батыс бағытта кең жазық даланың болуы қажет.
Тарихи белестер
- 1955 Байқоңыр құрылысы басталды.
- 1957 Тамыз айында алғашқы зымыран ұшырылды.
- Тарих Бұл өңірден Ю. Гагарин, Г. Титов, Н. Леонов, А. Лавейкин, Т. Әубәкіров, Т. Мұсабаев және өзге де ғарышкерлер көкке самғады.
Әрбір сапар ғылымға да, қоғамға да өлшеусіз пайда әкеліп, тарихта қалды.
Байқоңыр және білім: инженер кадрларды даярлау
Жалға беру мерзімі
1994 жылы Байқоңыр ғарыш айлағын Ресейге жалға беру мерзімі 20 жыл деп белгіленіп, 2004 жылғы қаңтардан бастап 50 жылға дейін ұзартылды.
Қазіргі мамандықтар және оқу мүмкіндіктері
Бүгінде жоғары оқу орындарында радиотехника, электротехника және телекоммуникациялар, радиобайланыс және радионавигация, жылжымалы байланыс құралдары мен жүйелері, радиохабар тарату және теледидар, көпарналық телекоммуникациялық жүйелер сияқты бағыттар оқытылады.
Байқоңыр қаласындағы Мәскеу авиация институты филиалында ҚР Білім және ғылым министрлігінің квотасымен 45 талапкер білім алуда. Бұл оқу орны ғарыш техникасының «тілін» меңгерген инженер мамандарды даярлауға үлес қосады.