Жарасбайға сенуі
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
- Тахауи Ахтановтың өмірі мен шығармашылығы туралы мәлімет беру.
- «Күй аңызы» әңгімесінің тақырыбын, композициялық-сюжеттік желісін және негізгі идеясын ашу.
Дамытушылық
- Ойлау жүйесін жетілдіру, талдау дағдысын дамыту.
- Пікірді нақты әрі жүйелі жеткізуге үйрету.
- Сөйлеу тілі мен сөйлеу мәдениетіне көңіл бөлу.
Тәрбиелік
- Өнерді қадірлеуге, оның құдіретін сезінуге тәрбиелеу.
- Ұлттық музыка өнерінің қасиетін танып, дәріптеу.
- Ұлттық салт-дәстүрді насихаттау.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Оқушылармен амандасу, түгендеу.
- Оқу құралдарын тексеру.
- Сабаққа назар аудартып, білімге құштарлыққа баулу.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Үйге берілген тапсырма: М. Әуезовтің «Қараш-Қараш оқиғасы» повесіне байланысты сұрақтар жазылған кеспе қағаздарын дайындап келу.
Талқылау үшін: «Кім дайындап келді?» сұрағы арқылы жылдам шолу жасалады.
III. Үй тапсырмасын бекіту
«Нені міндетті түрде білу керек?» бөлімінде повестің негізгі оқиғалары жүйеленеді:
- Тектіғұлдың Сәлмен байдың тепкісінен науқастанып, қаза болуы, арманда кетуі.
- Бақтығұлдың інісі үшін кек алуға аттануы; көк биені ұстауы, жасырын сойып алуы.
- Қуғыншыларға ұсталып қалуы және оның себептері.
- Қорған, пана іздеп Жарасбайға баруы.
- Жарасбайға сенуі; адал басыбайлы малайына айналуы, қылмысқа баруы.
- Жарасбайдың Бақтығұлды ел жақсыларына ұстап беруі; үкімнің шығуы.
- Қашып шығып, аңдып жүріп, Жарасбайды атып өлтіруі.
Жаңа сабақ: Тахауи Ахтанов және «Күй аңызы»
Қысқаша өмірбаян
- Тахауи Ахтанов 25 қазанда Ақтөбе облысы, Шалқар ауданы, Шетырғыз селосында дүниеге келген.
- 1940 жылы Абай атындағы Қазақ мемлекеттік педагогикалық институтына оқуға түседі.
- Екінші курста жүріп, өз еркімен майданға аттанады.
- Алғашқы шығармалары (өлең, очерк) майдан газеттерінде жарияланған.
- 1948 жылы әскерден босаған соң әдеби еңбекке біржола бет бұрады.
Баспасөзде алғаш жарық көрген әңгімесі — «Күй аңызы».
Шығармашылық белестері
- 1956 жылы «Қаһарлы күндер» романы жарық көрді.
- «Дала сыры» повесі (кейін өңделіп «Боран» романына айналған) үшін 1966 жылы Абай атындағы Мемлекеттік сыйлық берілді.
- Драматургия саласында: «Сәуле», «Боран», «Ант», «Әке мен бала» және басқа пьесалар.
- Аудармалары: А. Н. Толстойдың «Азапты сапарда» трилогиясы, М. Горькийдің әңгімелері және өзге де еңбектер.
- Қызмет жолы: редакторлық, сценарий бөлімі басшылығы, журнал редакторы, Жазушылар одағындағы жауапты қызметтер.
- Марапаттары: II дәрежелі Отан соғысы ордені, екі мәрте Қызыл Жұлдыз, Еңбек Қызыл Ту, Құрмет белгісі.
Романдары
- «Қаһарлы күндер»
- «Боран»
- «Шырағың сөнбесін»
Прозасы
- «Алғашқы ән»
- «Қызғаныш»
- «Күй аңызы»
- «Жоғалған дос»
- «Алыстан жеткен сарын»
Драматургиясы
- «Сәуле»
- «Әке мен бала»
- «Боран»
- «Күтпеген кездесу»
- «Ант»
- «Махаббат мұңы»
- «Арыстанның сыбағасы»
- «Күшік күйеу»
Сабаққа кіріспе: психологиялық дайындық және қызығушылықты ояту
Психологиялық дайындық
«Бозінген» күйін тыңдатып, оқушыны күйдің әуені арқылы сабақ тақырыбына жетелеу.
Қызығушылықты ояту
Суреттер тізбегі көрсетіледі (күйші, түйе, домбыра) және төмендегі сұрақтар арқылы ой қозғау ұйымдастырылады.
Сұрақтар топтамасы
- Үш суреттің арасында қандай байланыс бар деп ойлайсыңдар?
- Біз қандай күйді тыңдадық?
- «Бозінген» күйінің шығу тарихын білеміз бе?
- «Өнер» сөзінің мағынасы қандай? Қазақ халқының қандай өнер түрлерін білесіңдер?
- «Күй» сөзінің мағынасы қандай? Қазақтың қандай күйлерін білесіңдер?
- «Күйші» сөзін қалай түсінеміз? Қазақтың қандай күйшілерін білесіңдер?
«Күй аңызы»: композициялық құрылымға талдау
Оқиғаның басталуы (экспозиция)
Екі күйшінің жолға шығуы және олардың әңгімесі.
Оқиғаның дамуы
Жалғыз нардың кезігуі, аруананың зары, домбыраға тіл бітуі, жолаушылардың жалғыз қараша үйге келуі.
Оқиғаның шиеленісуі
Шал мен Естеместің бір-біріне қолқа салуы.
Оқиғаның шарықтау шегі
Жаңа күйдің пайда болуы.
Оқиғаның шешімі
Күйшінің жолын жас жігітке беруі немесе нардың июі.
Мағынаны тану: кейіпкерлермен жұмыс
1) Кейіпкерлерді топтастыру
Оқиғадағы кейіпкерлерді әрекеті, мақсаты, ішкі күйі және авторлық көзқарас тұрғысынан топтастырып, дәлел келтіру.
2) Мәтіннен портретті табу
- I қатар: Естемес пен Оразымбет портретін табу.
- II қатар: Жаңыл мен қарт бейнесін табу.
Концептуалдық кесте
Кейіпкерлерге баға беру үшін дәлелді пікір, мәтіндік дәйек және қорытынды ойды біріктіретін кесте құрастырылады.
| Кейіпкер | Қасиеті / әрекеті | Мәтіннен дәлел | Баға / қорытынды |
|---|---|---|---|
| Естемес | — | — | — |
| Оразымбет | — | — | — |
| Жаңыл | — | — | — |
| Қарт | — | — | — |