Канада халқының басым көпшілігі
§41. Канада (11-сынып география)
Бұл материал 11-сынып география курсындағы Канада тақырыбын жүйелі түрде меңгеруге арналған. Мақсат — елдің қалыптасу тарихын, табиғат жағдайлары мен ресурстарын, халқы мен шаруашылығының негізгі бағыттарын, сондай-ақ сыртқы экономикалық байланыстарын түсіну.
Білімділік мақсаты
Канада туралы негізгі деректерді меңгеру; табиғат жағдайлары мен табиғи ресурстарының басты ерекшеліктерін тану; халқы, экономикасы және сыртқы байланыстары бойынша білімді кеңейту.
Дамытушылық мақсаты
Оқулық пен тақырыптық карталарға сүйене отырып, табиғат жағдайына шаруашылық тұрғысынан баға беру; ресурстардың экономикалық дамудағы рөлін түсіндіру; экономикалық-географиялық жағдайды салыстыру; кесте құрастыру дағдыларын қалыптастыру.
Тәрбиелік мақсаты
Ойын анық жеткізуге, қарым-қатынас жасауға үйрету; ұйымшылдыққа баулу; адамгершілік қасиеттері мен географиялық мәдениетті дамыту.
Сабаққа қажетті ресурстар
- Оқулық
- 11-сынып атласы
- Дүние жүзінің саяси картасы
- Сабақ түрі: аралас сабақ
- Оқыту әдісі: проблемалық әдіс
Сабақ құрылымы
Кезеңдер
- I Ұйымдастыру
- II Жаңа тақырыпты меңгеру
- III Білім мен дағдыларды бекіту
- IV Үй тапсырмасын беру
- V Бағалау
- VI Қорытындылау
Сабақтың басталуы
- Оқушылармен амандасу.
- Сабаққа қатысуды тексеру.
- Оқушылардың сабаққа дайындығын анықтау.
- Тақырып жоспарын таныстыру.
Негізгі жоспар
1) Мемлекеттің қалыптасу тарихы
Канада аумағына еуропалықтардың қоныстануы XV–XVI ғасырларда басталды. Алғашқы қоныстанушылардың қатарында ағылшындар мен шотландықтар болды: олар Ньюфаундленд аралына және Әулие Лаврентий өзенінің төменгі ағысына орнықты.
- 1608 ж. — Квебек қаласының іргетасы қаланды.
- 1642 ж. — Монреаль қаласы құрылды.
- 1763 ж. — Париж келісімі бойынша Канада Ұлыбритания иелігіне өтті.
Қазіргі Канада — басқару жүйесі бойынша федеративтік, конституциялық монархия. Ресми түрде мемлекет басшысы — Ұлыбритания монархы, ал үкімет басшысы — премьер-министр.
2) Табиғат жағдайы мен ресурстары
Канаданың қоңыржай белдеудегі оңтүстік-шығыс бөлігі табиғи жағдайы жағынан салыстырмалы түрде қолайлы. Бұл өңірдің басты ерекшелігі — көлдердің көптігі мен қалың ормандар.
Канада көлдерінің жалпы саны бойынша әлемде алдыңғы орындардың бірін алады. Орман алқаптары ел аумағының шамамен 35%-ын қамтиды.
Канадалық Кордильера қойнауы пайдалы қазбаларға өте бай: мыс, алтын, күміс, сирек металдар, мұнай және газ өндіріледі. Өзен-көл жүйелерінде құндыз көп кездеседі; құндыз — Канаданың ұлттық символдарының бірі.
Ұлы көлдерден Сеңгір тауларына дейін созылатын оңтүстік-батыс бөлікті прерийлер алып жатыр. Құнарлы қара топырақта астық дақылдары өсіріледі, сондықтан Канада — дүние жүзіндегі ірі астық өндіруші елдердің бірі.
3) Халқы туралы сипаттама
Елдің байырғы халықтары — эскимостар мен үндістер. Олардың дәстүрлі кәсібі көбіне балық аулау мен аңшылыққа байланысты. Қазіргі кезде байырғы халықтардың үлесі шамамен 4% деңгейінде.
Орташа тығыздық
1 км²-ге шамамен 3 адам
Халық аумақ бойынша біркелкі таралмаған; оңтүстік-шығыста тығыздық едәуір жоғары.
Урбандалу
76%
Қалаларында көгалдар мен саябақтар көп; тұрғындардың басым бөлігі қалаларда шоғырланған.
Канада атауы үндістер тілінде «қоныс», «қауымдастық» дегенді білдіреді. Ел халқының негізін Еуропадан, әсіресе Англия мен Франциядан қоныс аударғандар құрайды. XIX ғасырдың соңында украиндар қоныстана бастады; олардың негізгі шоғырланған аймақтары — Альберта, Саскачеван және Манитоба провинциялары.
Канада — көпұлтты мемлекет. Мұнда немістер, италиялықтар, нидерландықтар, поляктар, еврейлер, норвегтер, шведтер және басқа да этностар өмір сүреді. Діни құрамы бойынша христиандар басым: католиктер — 46%, протестанттар — 41%, православие — 2%. Сонымен қатар мұсылмандар, иудейлер, буддистер және дәстүрлі дін өкілдері бар.
Орташа өмір сүру ұзақтығы шамамен 80 жас. Бұл көрсеткішті денсаулық сақтау жүйесінің қолжетімділігімен және жалпы өмір сүру деңгейінің жоғарылығымен түсіндіруге болады.
Ел туралы қысқаша деректер
Негізгі көрсеткіштер
- Жерінің ауданы
- 9 970 000 км²
- Халқы (2004 ж.)
- 32,2 млн адам
- Астанасы
- Оттава
- Ұлттық валютасы
- Канада доллары
Мемлекеттік құрылымы
- Басқару түрі
- Парламенттік конфедерация, федеративтік конституциялық монархия
- Мемлекет басшысы
- Ұлыбритания монархы (ресми)
- Үкімет басшысы
- Премьер-министр
- Заң шығарушы орган
- Екі палаталы парламент
- Мемлекеттік тілі
- Ағылшын және француз
- Әкімшілік-аумақтық бірлік
- Провинциялар мен аумақтар
Бекіту тапсырмасы: географиялық диктант
- 1 Қазіргі кезде үндістердің ______ тайпалары мекендейді, олардың үлесі ______ пайыз.
- 2 Канадаға халықтың ұдайы өсуінің ______ типі тән.
- 3 Канада халқының басым көпшілігі ______ тұрады.
- 4 «Канада» атауы үндістер тілінде ______, ______ дегенді білдіреді.
- 5 Канада халқының өмір жасының ұзақ болуын ______, ______ түсіндіруге болады.
Үй тапсырмасы
- §41 «Канада» тақырыбын оқу.
- Мемлекеттің қалыптасуы мен мемлекеттік құрылымын, халқын, табиғат жағдайлары мен ресурстарын қайталау.
- Хрестоматиядағы Канада табиғаты туралы мақаламен танысу.
Қорытынды және бағалау
Сабақ соңында оқушылардың тақырыпты меңгеру деңгейі бағаланады: негізгі ұғымдар, карта бойынша бағдарлау, ресурстар мен қоныстану ерекшеліктерін түсіндіру, қысқаша қорытынды жасау дағдылары ескеріледі.