Оқытудың жаңа технологиясын пайдалану
Ұрпақ сабақтастығы және білімнің құндылығы
«Адам ұрпағымен мың жасайды», — дейді халқымыз. Ұрпақ жалғастығының арқасында адамзат баласы мың емес, миллиондаған жылдар бойы өмір сүріп келеді. Жақсылыққа бастайтын жарық жұлдыз — оқу. Міржақып Дулатовтың «Надан жұрттың күні — қараң, келешегі — тұман» деген сөзі егемен еліміздің тірегі білімді ұрпақ екенін айқын көрсетеді.
Сусыз, құрғақ, тасадағы көлеңкелі жерге дән ексең өнбейтіні сияқты, жас ұрпақты тәрбиелемесек, ол да өспейді, өнбейді. Қазіргі мектеп мұғалімдерінің алдында тұрған басты міндет — оқушылардың шығармашылық білім мен дағдыларын қалыптастыру.
Мұғалім миссиясы: халық педагогикасы және шығармашылық
Ұрпақтың өнегелі, өнерлі, еңбексүйгіш, абзал азамат болып өсуі үшін халық педагогикасының негізгі қағидаларын оқу-тәрбие үдерісіне шығармашылықпен, тиімді енгізу — әрбір ұстаздың парызы.
Физика сабағында оқушылардың шығармашылық қабілетін дамыту — бүгінгі жоғары және орта мектепте физиканы оқыту теориясы мен әдістемесіндегі маңызды педагогикалық мәселелердің бірі. Оқушы қабілеті — педагогикалық ықпал аясында білім алу әрекетінің сапасы, ал тұлғаны дамыта оқыту әдістері оның шығармашылық мүмкіндігінің ашылуына тікелей әсер етеді.
«Қазақстан-2030» стратегиялық бағдарламасындағы негізгі басымдықтардың бірі — жоғары интеллектуалдық жастарды жан-жақты тәрбиелеу және олардың әлеуетін көтеруге үлес қосу. Бұл міндет ұстаздар қауымына ерекше жауапкершілік жүктейді.
Жаңа технология және ақпаратпен жұмыс мәдениеті
Бүгінгі таңда жас ұрпаққа пәнді тиімді ұғындырудың маңызды жолдарының бірі — жаңа педагогикалық технологияларды қолдану. Сонымен қатар өскелең ұрпақтың ақпарат құралдарымен сауатты жұмыс істей білуіне арнайы назар аудару қажет.
Оқушы қызметін белсендіру негізіндегі тиімді тәсілдердің бірі — деңгейлік саралау технологиясының элементтерін қолдану. Бұл технологияның түпкі мақсаты — әрбір оқушының өз даму деңгейінде оқу материалын меңгеруін қамтамасыз ету.
Деңгейлеп оқыту: мақсаттары мен мүмкіндіктері
1) Мүмкіндікке сай оқу
Әр оқушы өз мүмкіндігін пайдаланып, білім алуына жағдай жасалады.
2) Саралай жұмыс істеу
Әртүрлі категориядағы балалармен жүйелі түрде саралап жұмыс істеуге мүмкіндік береді.
3) Білімді игерудің үш оқу деңгейі
- Ең төменгі (базалық) деңгей — міндетті минимум.
- Бағдарламалық деңгей — оқу бағдарламасын толық игеру.
- Күрделенген деңгей — тереңдетілген, жоғары талаптағы тапсырмалар.
Тиімділік шарттары
- Жеке тұлғалық ерекшеліктерді ескеру.
- Психологиялық даму деңгейін назарда ұстау.
- Пән бойынша білімді игеру деңгейін тұрақты бақылау.
Сабақ өткізу формаларын және түсіндірудің жаңа тәсілдерін күнделікті тәжірибеде қолдануға тырысамын. Көбіне мына үш мәселеге сүйенемін: сабақ мазмұны, оны өткізудің әдіс-тәсілдерін дұрыс таңдау және нәтижелілік.
Ж.Қараев технологиясы: 4 деңгей
Педагогика ғылымдарының докторы, профессор Ж.Қараев оқушылардың оқу деңгейін төрт түрге бөледі. Өз тәжірибемде оқушылардың ойлау қабілетін дамыту, өздігінен жұмыс істеуге дағдыландыру мақсатында осы деңгейлеп, саралап оқыту әдісін қолданамын. Бұл тәсіл өздік жұмысты ұйымдастыруға көмектеседі және мониторингтік бағалау арқылы оқушының өзін-өзі бағалау, диагностикалау дағдысын қалыптастырады.
1) Репродуктивтік деңгей
Жалпыға бірдей стандартты білім негізінде тапсырмалар беріледі. Олар оқушының алдыңғы сабақтарда алған білімін қайта жаңғыртуға бағытталады.
2) Алгоритмдік деңгей
Оқушы мұғалімнің түсіндіруімен қабылдаған ақпаратты пайдаланып, белгілі бір үлгі, ереже, алгоритм бойынша орындайды.
3) Эвристикалық деңгей
Оқушы өз бетінше ізденіп, қосымша әдебиеттерді қолдану арқылы жауап құрастырады.
4) Шығармашылық деңгей
Оқушының таза өзіндік шығармашылығы көрінеді: жаңа тақырыпты зерттеп, өздігінен меңгеруге, тың шешім ұсынуға ұмтылады.
Сабақ тәжірибесінен: деңгейлік тапсырмалар қалай құрылады?
9-сынып: «Бүкіләлемдік тартылыс» тарауын қайталау
Сабақ құрылымы: ұжымдық оқыту + саралап, деңгейлеп оқыту. Сыныпты топқа бөліп, әр топқа тарау бойынша деңгейлік тапсырмалар беріледі.
I деңгей
Бүкіләлемдік байланыс принципі және физика заңдарының жалпыламалылығы бойынша сұрақтар. Проблемалық сұрақтар:
- Неге Жер Күнге құлап түспейді?
- Жердің өз осінен айналуының пайдасы мен зияны қандай?
- Қай жерде салмақ артық: полюсте ме, экваторда ма?
II деңгей
Есептер шығару: үлгерімі жоғары оқушыларға — A, жақсы оқитындарға — B, қиналатын оқушыларға — C деңгейіндегі есептер ұсынылады.
III деңгей
Салыстыру және жүйелеу үшін ойлауды дамыту құралдары қолданылады: Венн диаграммасы арқылы Жер мен Күннің ұқсастықтары мен айырмашылықтары талданады.
IV деңгей
Шығармашылық есептер және шағын зерттеу жұмыстары: оқушылар мәнжазба (реферат) дайындап, қорғап шығады.
11-сынып: «Электромагниттік тербелістер»
- I деңгей: есептер кодоскоп арқылы түсіндіріледі.
- II деңгей: сұрақтар және тест тапсырмалары беріледі.
- III деңгей: өмірден және техникадан мысалдар келтіру тапсырылады.
- IV деңгей: оқушылар құрастырған сөзжұмбақтарды шешу арқылы шығармашылық жұмыс орындалады.
9-сынып: «Реактивті қозғалыс»
Тақырып көрнекі мысалдармен түсіндіріледі. Практикалық тұрғыдан оқушылардың назарын зымыран жасау тарихында туындаған мәселелерге аударып, ғарышты игерудегі К.Э.Циолковский мен С.П.Королев еңбектеріне тоқталамын. Сондай-ақ ғарышқа сапар шегіп, ғылыми-зерттеу жұмыстарына қатысқан Ю.Гагарин, Тоқтар Әубәкіров, Талғат Мұсабаевтың еңбектері таныстырылады.
8-сынып: «Электр құбылыстары» тарауын қорытындылау
I деңгей
13 сұрақ қойылады. Толық жауапқа — 5 балл.
II деңгей
Семантикалық карта толтыру. Дұрыс орындауға — 10 балл.
III деңгей
Денелердің электрленуіне мысал келтіру және оның зиянды жақтарын талдау — 15 балл.
IV деңгей
Шығармашылық жұмыс: дайындалған мәнжазбаны қорғау — 20 балл.
Эксперимент, есеп және бағалау құралдары
Физиканың даму тарихына үңілсек, ірі жаңалықтардың көбі эксперимент нәтижесінде ашылғанын көреміз. Есептер шығару барысында оқушы физикалық шамаларды есептеп қана қоймай, заңдар мен заңдылықтарды нақтылап, қолдану дағдысын қалыптастырады. Сондықтан олимпиадаға дайындық барысында эксперименттік есептерді де жүйелі түрде ұсынамын.
Қайталау және пысықтау сабақтарында оқушылардың білімін бағалау үшін сөзжұмбақты жиі пайдаланамын. Үлкен тақырыптар мен тарауларды қайталағанда, үй тапсырмасы ретінде сол бөлім бойынша сөзжұмбақ құрастырып келуді тапсырамын. Мұндай тапсырманы оқушылар ынтамен орындайды, өйткені олар өз бетінше ізденеді, ғылыми-техникалық басылымдар мен анықтамаларды қарап, ақпаратпен жұмыс істеуді үйренеді.
Тиімді жақтары және қорытынды ой
Деңгейлеп, саралап оқытудың байқалған артықшылықтары
- Сыныптағы барлық оқушы жұмыспен қамтылады, белсенділік артады.
- Оқушы өз білім деңгейіне сай тапсырмамен жұмыс істейді.
- Өз бетімен жұмыс істеу тиянақтылық пен ұстамдылыққа тәрбиелеп, жауапкершілікті күшейтеді.
Осы бағытта физика пәні бойынша диагностикалық әдістер арқылы оқушылардың ойлау-логикалық қабілетін де зерттедім. Тараулар бойынша берілген деңгейлік тапсырмалардың тиімділігі тоқсан соңында нақты нәтижемен көрінді. Дұрыс таңдалып, орынды қолданылған педагогикалық технология сапалы білімнің берік негізі бола алады.
Бүгінгі шәкірт — ертең әртүрлі саланың маманы. Мұндай сабақтарда оқушылардың тапсырылған жұмысқа іскерлігі қалыптасып, болашақта белгілі бір кәсіби бағытты саналы таңдауға ықпал етеді.