Қай халықтың композиторы
Сабақтың мазмұны мен бағыты
Бұл сабақта туған жердің сұлулығын музыка тілімен бейнелеген композиторлардың шығармашылығына үңілеміз. Негізгі назар М. П. Мусоргский мен Э. Григтің өмірі мен еңбектеріне, сондай-ақ «сюита» ұғымына аударылады.
Тақырып
Туған жердің сұлулығын суреттейтін композитор музыкасы: М. П. Мусоргский, Э. Григ
Музыка сауаты
Сюита ұғымы және тыңдалым арқылы талдау
Жаңа ән
«Алғашқы ұстаз» (К. Ыбырайұлы)
Мақсат
- Шетел композиторларының өмірі мен шығармашылығымен таныстыру.
- Тыңдалым арқылы музыкалық сауатты дамыту.
- Өнерді қадірлеуге, әсемдікті сезінуге баулу.
Көрнекілік және әдіс-тәсіл
Көрнекілік: оқулық, дәптер, интерактивті тақта, үнтаспа, композиторлардың суреттері, баян аспабы.
Әдіс-тәсіл: сұрақ-жауап, әңгімелесу, тыңдалым, салыстыру.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру
Амандасу, оқушыларды түгендеу, сабаққа назар аударту.
2) Үй тапсырмасын тексеру
Алдыңғы сабақ материалын сұрақ-жауап арқылы еске түсіру:
- Кавказ халықтарына қандай халықтар жатады?
- «Ашуг» дегеніміз не?
- «Гусан» дегеніміз не?
- Грузин халқының қандай аспаптарын білесіңдер?
- А. И. Хачатурян кім? Қай халықтың композиторы?
- А. И. Хачатурянның қандай шығармаларын білесіңдер?
- Қ. Қожамияров кім? Қандай шығармаларын білесіңдер?
- Қырғыз халқының негізгі аспабы қалай аталады?
- Қырғыз халқында жырды орындайтын адамды қалай атайды?
- Өзбек халқының қандай аспаптарын білесіңдер?
Қорытынды бағалау: қатысу белсенділігі мен жауаптың дәлдігі ескеріледі.
3) Жаңа сабақ: музыкадағы туған жер бейнесі
Біз әр сабақта түрлі халықтардың музыкасын тыңдап қана қоймай, жаңа әндер үйреніп келеміз. Композитор да өзге адамдар секілді өмірді сүйсе, айналасындағы тіршілікті де аялап, адамға жақсылық сыйлауға ұмтылады. Әсерлі шығарма тууы үшін автор бар сезімімен, жан-тәнімен шабыттанып жазуы керек. Сонда ғана тыңдаушы жүрегіне жететін әсем әуен туады.
Бүгін туған жердің әсем табиғатын музыка арқылы көркем суреттеген композиторлармен танысамыз.
М. П. Мусоргский: көне Мәскеудің тынысы
Модест Петрович Мусоргский (1839–1881) — орыстың ұлы композиторы. Ол 1839 жылдың 21 наурызында Псков өлкесіндегі Торопец уезіне қарасты Карево ауылында дүниеге келген. Бай отбасында өскен Модест пен ағасы Филарет 10 жасқа дейін үйде білім алады.
Анасы баласының музыкаға қабілетін ерте байқап, оған пианинода ойнауды үйретеді. 1849 жылы отбасы Санкт-Петербургке қоныс аударып, Мусоргский әскери оқу орнына түсіп, 1856 жылы оқуын аяқтайды. Кейін әскери қызмет атқарып жүріп, әскери оркестр құрамына қабылданады. Сол жерде атақты пианист Антон Герке-ден орындаушылық шеберлік үйреніп, музыкант ретінде қалыптасады.
Композитордың ірі шығармаларының қатарында әндері, симфониялық картиналары, әлемге танылған «Борис Годунов» операсы, сондай-ақ 1872 жылдан бастап жазылған «Хованщина» операсы бар. Бұл операның кіріспесі «Москва өзеніндегі таң» деп аталады: онда көне Мәскеудің келбеті мен шіркеу архитектурасының рухы көрініс табады.
Э. Григ: норвег табиғатының әуені
Эдвард Хагеруп Григ (1843–1907) — норвег композиторы, пианист және дирижер. Ол 1843 жылдың 15 маусымында Норвегияның Берген қаласында дүниеге келген.
Григтің музыкаға ерекше қызығушылығының оянуына скрипкашы әрі композитор Оле Булл ықпал еткен: ол Григтің үйіне қонаққа келіп, баланың фортепианода ойнауын тыңдап, қабілетін бірден байқаған. Григ 12 жасынан музыка жаза бастайды, ал 14 жасында Лейпциг консерваториясында білім алып, кәсіби деңгейі айқын көріне түседі.
Композитордың мұрасы өте бай: 600-ден аса әні мен романсы, көптеген фортепианолық пьесалары және басқа да шығармалары бар. Эдвард Григ 1907 жылдың 4 қыркүйегінде туған қаласы Бергенде қайтыс болды.
Музыка сауаты: «Сюита» деген не?
Сюита — бір-біріне қарама-қайшы немесе әртүрлі сипаттағы бірнеше музыкалық бөлімнен тұратын шығарма. Бұл ұғым француз тілінен аударғанда «тізбелеу» деген мағынаны білдіреді.
Оқулықпен жұмыс: мәтінді мәнерлеп оқып, сюитадағы бөлімдердің мінезін (сабырлы, салтанатты, ойнақы, т.б.) сипаттаңдар.
Туған өлке көрінісі: «Каспий тынысы»
Тыңдалым мен талдаудан кейін туған өлкеміздің көркем табиғатын еске түсіріп, Маңғыстаудың айбынды келбетімен танысамыз. Көрініс атауы: «Каспий тынысы».
Бақылау
Табиғат көрінісі қандай көңіл күй тудырады? Музыкамен байланысын қалай түсіндіресіңдер?
Кілт сөздер
Жаңа ән: «Алғашқы ұстаз» (К. Ыбырайұлы)
Әнді үйрену барысында дикцияға, тыныс алуға және қайырмадағы біркелкі ырғаққа көңіл бөлеміз.
Мәтін
1-шумақ
Қолыма әліппе ұстатқан,
Алғашқы ұстазым — өзіңсің.
Тәрбиелеп біздерді өсірген,
Әріпті, жазуды үйреткен.
Қайырмасы
Қателігім болса кешірген,
Тентектікті түсінген.
Мейірім төктің біздерге,
Аялы, ыстық жүректен.
2-шумақ
Самайыңды ағартып,
Білім бердің біздерге.
Алғыс айтам өзіңе,
Шәкірт-бала кезімнен.
3-шумақ
Не десек те біздерге,
Ұстаз болып қаларсың.
Тәліміңді түйіп жүрекке,
Өмірге қанат қағармыз.
Қорытынды
Сабақ барысында М. П. Мусоргский мен Э. Григтің табиғатты музыкамен бейнелеудегі ерекшеліктерін тыңдап, салыстырдық; сондай-ақ сюита ұғымын нақтыладық және жаңа ән үйрендік.
Өмірлік тапсырма
Шетел композиторларының шығармаларымен қатар, қазақ композиторларының туындыларын да тұрақты түрде тыңдап, алған әсерлеріңді қысқаша жазып жүріңдер.
Сабаққа белсенді қатысқандарың үшін рахмет.