Мақтаның қиқымы
Сабақтың қысқаша сипаттамасы
Бұл жоспар мектепалды даярлық тобына арналған. Білім беру саласы — таным, бөлім — тіл дамыту. Сабақ тақырыбы: «Бір уыс мақта» (авторы: Ы. Алтынсарин).
Сабақтың өзегі — балаларды көркем мәтінді тыңдауға, мазмұнын ретімен әңгімелеуге және негізгі ойды түсінуге үйрету. Сонымен қатар сөздік қорды байытып, байланыстыра сөйлеу дағдыларын дамыту көзделеді.
Мақсаты
- Ыбырай Алтынсариннің өмірі мен еңбегі туралы түсінік қалыптастыру.
- Әңгіме мазмұнын түсініп, мәнерлеп айтуға дағдыландыру.
- Есте сақтау қабілетін дамыту.
- Сөздік қорды молайтып, байланыстыра сөйлеуді жетілдіру.
- Адалдыққа, имандылыққа тәрбиелеу.
Қолданылатын әдістер
- Әңгімелесу
- Сұрақ-жауап
- ТРИЗ элементтері: «Алтын жол»
- Дидактикалық ойын
- Сергіту сәті
Көрнекіліктер
Ыбырай Алтынсариннің портреті, әңгіменің мазмұнына арналған сюжеттік суреттер.
Сабақтың құрылымы
1) Мотивациялық-қозғаушы кезең
«Шаттық шеңбері»: балалар шеңберге тұрып, бір-біріне жылы сөз айтып, күлкі сыйлайды. Әр баланың төсіне күлімдеген смайлик белгісі тағылып, жағымды көңіл күй қалыптастырылады.
2) Ұйымдастырушылық-іздену кезеңі
Жаңа сабақ математикамен байланыстырылып басталады: өрнектерді шешу арқылы жасырын сөз ашылады.
| Өрнек | Нәтиже | Әріп |
|---|---|---|
| 1 + 1 | 2 | ә |
| 2 + 1 | 3 | ң |
| 3 + 1 | 4 | г |
| 4 + 1 | 5 | і |
| 5 + 1 | 6 | м |
| 6 + 1 | 7 | е |
| 7 + 1 | 8 | л |
| 8 + 1 | 9 | е |
| 9 + 1 | 10 | р |
Нәтижесінде тақырыпқа кіріспе ретінде әңгімелер сөзі шығады, әрі қарай балалар Ыбырай Алтынсариннің әңгімелер әлемімен танысады.
Автор туралы қысқаша мәлімет
Ыбырай Алтынсарин (шын аты — Ибраһим, 1841–1889) — қазақтың көрнекті ағартушы-педагогы, жазушы, этнограф, фольклоршы және қоғам қайраткері. Ол балаларға арналған көптеген ертегі мен әңгіме жазып қалдырған.
Таныстырылатын шығармалар
«Қарға мен құрт», «Сауысқан мен қарға», «Әке мен бала», «Өрмекші, құмырсқа, қарлығаш», «Асыл шөп», «Бақша ағаштары», «Мейірімді бала», «Түлкі мен ешкі» және т.б. Бұл сабақта — «Бір уыс мақта» әңгімесі.
«Бір уыс мақта» (мәнерлеп оқу мәтіні)
Бір кішкентай қыз әкесінің шапанын жамап отыр екен. Шешесі қасына отырып ақыл айтты: «Балам, дүниедегі жаратылған жанды-жансыздың ешқайсысы да керексіз болып, жерде қалмайды», — деді.
Сол сөзді айтып отырғанда, қыз киімін жамап болып, жердегі мақтаның қиқымын терезеден лақтырып, далаға тастады: «Әже, осы қиқымның еш нәрсеге керегі бола қоймас», — деді. Шешесі: «Балам, ол да жерде қалмайды», — деді.
Екеуі терезеден қарап отырса, жаңағы мақтаны жел көтеріп ұшырады. Мұны бір торғай көріп, қуып барып, мақтаны тұмсығына тістеп алып, ұшып кетті.
Қыз әжесінен: «Жаңағы мақтаның қиқымын торғай алып кетті. Оны не қылады?» — деп сұрады. Әжесі: «Көрдің бе, балам, мен айтқан сөздің орындалғанын. Ол мақтаны торғай ұясына төсеп, балапандарына мамық етеді», — деді.
Талқылауға арналған сұрақтар
- Әңгіме не туралы?
- Қыз бала не істеді?
- Торғайдың іс-әрекеті қандай болды?
- Әңгіме немен аяқталды?
Дәптермен жұмыс және сөздік қор
Шапан
Астарына жүн не мақта салып, сырып тігілетін сырт киім.
Қиқым
Бір нәрсенің майда, ұсақ қалдығы (мысалы, мақтаның қиқымы).
Мамық
Құстың үлпілдеген жұмсақ жүні.
ТРИЗ: «Алтын жол» арқылы әңгіме құрастыру
Балаларға суреттер ұсынылады: қыз, шапан, терезе, мақта, торғай, ұядағы балапандар. Осы суреттерді «алтын жолға» ретімен орналастырып, сол тәртіппен әңгіме құрастырады.
Мұғалімнің міндеті
- Балалардың реттілікпен сөйлеуін бақылау.
- Негізгі ойды жоғалтпай, толық айтуына бағыт беру.
- Дұрыс дыбыстау мен анық сөйлеуді қолдау.
Сергіту сәті
Орнымыздан тұрайық,
Алақанды соғайық,
Иілеміз оңға бір,
Иілеміз солға бір.
Орнымызды табайық.
Дидактикалық ойын: «Кім тапқыр?»
Ойын шарты: өлең оқылып тұрған кезде «торғай» сөзі естілген сайын балалар шапалақ соғады.
Торғай, торғай, торғайсың,
Ұшып-қонып қорғайсың.
Сен өзің қандайсың?
Қарғаға да ұқсамайсың.
Өзің кіші торғайсың,
Түсің қоңыр торғайсың,
Ұяңа мамық тасып ап,
Өзің сондай торғайсың.
Жас ерекшелігіне сай тапсырмалар
5 жастағы балаларға
Суреттегі заттардың атауын айту.
6 жастағы балаларға
Суреттегі сөзді тауып, түсіп қалған дыбысты анықтау және сол сөзбен сөйлем құрау.
Қорытынды
Қорытынды сұрақтар
- Бүгін біз кіммен таныстық?
- Қай әңгімені оқып таныстық?
«Бес саусақ» әдісі
- Бас бармақ: бүгін маған ең маңызды болған ой.
- Балан үйрек: маған ұнаған тапсырма.
- Ортан терек: мен түсінген жаңа сөз/ұғым.
- Шылдыр шүмек: маған қиын болған тұс.
- Кішкентай бөбек: келесі сабақта білгім келетіні.