Кәдірбайдың төбеті ІІІ топ
Сабақтың тақырыбы
Жамбыл — айтыс шебері (презентациямен)
Жалпы мақсаттар
- Айтыскер ақын Жамбылдың өмір жолын, айтыс ақыны ретінде танылуын түсіндіру.
- Айтыстарында көтерілген сол дәуірдің әлеуметтік мәселелерін талдату.
- Жамбылдың айтыстағы ақындық шеберлігі туралы жүйелі мағлұмат беру.
- Сыни тұрғыдан ойлауды дамыту, топпен жұмыс арқылы өз пікірін дәлелдеп айтуға үйрету.
Оқыту нәтижелері
- Жамбыл Жабаевтың өмірі, шығармашылығы және ақындығы туралы жан-жақты біледі.
- Өлеңді құрылысына қарай талдауға машықтанады.
- Өз бетінше жұмыс жасауға дағдыланады.
- Жамбылдың айтыстағы ақындық шеберлігін таниды, топтық жұмыста сыни ойлауы артады.
Негізгі идея
Заман талабына сай білімін өмірде қолдана алатын, көпшілікпен еркін араласатын, ішкі мәдениеті жоғары, ойлау және сезіну қабілеті дамыған тұлға қалыптастыру.
Бұл сабақтағы әр тапсырма оқушының пікір айту, дәйек келтіру және ынтымақтастықта жұмыс істеу дағдыларын күшейтуге бағытталады.
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру
Сәлемдесу, түгендеу, сыныптағы психологиялық ахуалды бақылау.
«Жүректен жүрекке»
Ізгі тілектердің ішінде ең бастысы қайсы деп ойлайсыңдар?
«Мозайка» әдісімен топқа бөлу
Мозайканың бөліктері таратылып, барлығы біріктірілгенде «Бақыт» сөзі шығады.
- Отан
- Бейбітшілік
- Тәуелсіздік
- Білім
Сабақ ережелері
- •Белсенді қатысу
- •Тыныштық сақтау
- •Бір-бірін тыңдау
- •Ойын ашық айту
Бағалау және ынтымақтастық
Оқушыларға бағалау парағы таратылады, критерийлер түсіндіріледі. Топтар постер құрастырып, өз жұмыстарын қорғайды.
1. Білім: «Миға шабуыл»
Топтар бір-біріне сұрақ қоя отырып, Жамбыл туралы бастапқы білімдерін еске түсіреді.
Тұлға
Ж. Жабаев кім? Оны қай қырынан таныдыңдар?
Өмірбаян
Қашан және қай жерде дүниеге келген?
Шығармашылық
Қандай шығармаларын білесіңдер?
2. Түсіну: «Кубизм» стратегиясы (постер құру)
Тапсырмалар «суреттеу, салыстыру, саралау, қолдану» қадамдары арқылы орындалады. Әр топ өз нәтижесін постер түрінде ұсынады.
I топ — Суреттеңіз
- •Ақын мұрасының «өрнек кестесін» құрастырыңыз.
- •Ақын мұрасының өміршеңдігі неде деп ойлайсыз?
- •Жыршы деп қандай өнерпазды айтады?
II топ — Саралаңыз
- •Жамбылдың сатиралық өлеңдерінің ерекшеліктерін көрсетіңіз.
- •«Кәдірбайдың төбеті» өлеңінің сатиралық сипатын айтыңыз.
- •«Күлкі — қазақ ұғымындағы ең үлкен жаза» деген пікірді қалай түсінесіз?
III топ — Салыстырыңыз
1913 жылы Романовтар әулетінің 300 жылдық мерейтойына байланысты айтылған «Өстепкеде» өлеңінен үзіндіні оқып, мағынасын ашыңыз.
Үзінді
Үйсін, Найман саңлағы, ...
Өстепкеде жиылдың.
Елде жүрген егейлер, ...
Ұлық көрсең ұйлығып.
... Желді күнгі қамыстай
... Жапырылып иілдің.
... Келтіріңдер намысты,
... Бек қорланып күйіндім.
Ескертпе: үзінді бай-болыстар мен жағымпаздардың мінезін сынау мақсатында айтылған.
Абайдың «Өлең сөздің патшасы, сөз сарасы» өлеңінің мазмұнымен салыстырыңыз: екі өлеңнің идеялық үндестігі неде?
Салыстыруға тірек сұрақтар
- •Қоғамдық сын қай тұста көрінеді?
- •Ақынның азаматтық үні қалай беріледі?
- •Өлең өнеріне қойылатын талап қалай байқалады?
IV топ — Қолданыңыз
- •Сүйінбай мен Жамбылдың қарым-қатынасын қалай бағалауға болады?
- •Ұстаз бен шәкірт арасындағы сыйластық неден байқалады?
Сергіту сәті
Таңғы гимнастика.
3. Қолдану: зерттеу жұмысы (оқулықпен)
Оқулық материалдарын пайдаланып, Жамбылдың айтыскерлігі бойынша шағын зерттеу жүргізіледі. Нәтиже схема, кесте немесе постер түрінде ұсынылады.
I топ
Жамбыл — айтыс шебері
II топ
Жамбыл мен Құлмамбеттің айтысы
III топ
Айтыстағы Жамбылдың артықшылығы
IV топ
Жамбыл шығармаларындағы фольклорлық сарын
1-қадам
- •Материалмен танысады.
- •Талқылайды, мазмұнына талдау жасайды.
- •Ұсыну формасын анықтайды (схема/кесте/постер).
2-қадам
Ақпарат алмасу үшін топ көшбасшысы басқа топтарға ауысып, ойларын ортаға салады; өз материалын баяндап, өзге жұмыстардан хабардар болады.
3-қадам
Көшбасшы өз тобына оралып, жаңа ақпаратты таныстырады. Топ дайындалған постер бойынша баяндайды, бірін-бірі толықтырады.
Сергіту сәті
«Қара жорға» биі.
4. Талдау: мәтінмен жұмыс және салыстырмалы талдау
I топ
Құлмамбетпен айтысынан үзіндіні оқып, ақынның көңіл күйін, арман-тілегін анықтап, ойды кестеге түсіріңіз.
Үзінді
Адамдықты айт, ерлікті айт, батырлықты айт,
Ел бірлігін сақтаған татулықты айт.
Қарынбайдай сараңдар толып жатыр,
Оны мақтап әуре болмай жөніңе қайт.
II топ
«Кәдірбайдың төбеті» шығармасын талдау.
Талдау нүктелері
- •Сатиралық нысана кім/не?
- •Көркемдік тәсілдер (әжуа, мысқыл, ирония).
- •Қоғамдық ойға әсері.
III топ
«Балаларға» өлеңін мазмұндық және құрылымдық тұрғыдан талдау.
Бағыт
- •Тақырып пен идея.
- •Өлең құрылысы (шумақ, тармақ, ұйқас).
- •Тәрбиелік мәні.
IV топ
Жамбылдың айтыстарын қазіргі айтыстармен салыстыра сипаттаңыз.
Салыстыру өлшемдері
- •Тақырып ауқымы және әлеуметтік мәселе.
- •Тілдік өрнек, импровизация қуаты.
- •Көркемдік дәстүр мен жаңашылдық.