Екі шыбын
Сабақ тақырыбы: «Екі шыбын» (Ахмет Байтұрсынұлы)
Бұл материал 4-сыныпқа арналған аралас сабақ үлгісі. Мазмұны оқушылардың әдеби-теориялық талдау дағдысын дамытуға, өз ойын дәлелді жеткізуіне және адамгершілік құндылықтарды бойына сіңіруіне бағытталған.
Сабақ түрі
Аралас сабақ
Әдістері
Сұрақ-жауап, талдау, ізденіс жұмысы
Көрнекілігі
Суреттер, слайдтар, тапсырмалар, кестелер
Сабақ мақсаттары
Білімділік
- А. Байтұрсынұлының қазақ әдебиетіндегі орнын таныту.
- Аудармаларына қысқаша шолу жасау.
- «Екі шыбын» мысалының идеясын ашу.
- Әдеби-теориялық талдау жүргізу.
Дамытушылық
- Сұрақ пен тапсырмаға сүйенген ізденіс жұмыстарын өз бетінше орындауға дағдыландыру.
- Жаңа технологиялық үрдістерге сай жұмыс істей білуін дамыту.
- Өз пікірін сенімді, дәлелді әрі тұжырымды жеткізуге үйрету.
Тәрбиелік
- Адамгершілікке, қарапайымдылыққа баулу.
- Оқушы бойына асыл қасиеттерді сіңіруге бағыттау.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі: «Шаттық шеңбері»
Оқушыларға айтылатын өлең жолдары:
Амансың ба, Алтын күн!
Амансың ба, Жер ана!
Амансың ба, Көк аспан!
Амансың ба, жан досым!
Міне, менің қолым!
II. Үй тапсырмасын сұрау
- Ертіс бойында не болады?
- Шоқанның тәтті сезімі қандай еді?
- Шоқан нені аңсады?
- Әңгімеде Шоқан оқыған класта неліктен бәрі түгел жазаланды?
- «Қорқақ бар қораға кірме» дегенді қалай түсінесің?
III. Үй тапсырмасын пысықтау
Талқылау сұрақтары
- Анатолийдің қылығы дұрыс па?
- Сенің сыныбыңда осындай балалар бар ма?
Кластер құрастыру: Шоқан туралы
- Тарихшы
- Этнограф
- Шығыстанушы
- Ағартушы
- Географ
- Әжесі: Айғаным
- Әкесі: Шыңғыс Уәлиханов
- Анасы: Зейнеп Шорманова
- Жұбайы: Айсара Уәлиханова
IV. Мақсат қою кезеңі және жаңа сабаққа даярлық
Сабақтың тақырыбы мен мақсаты хабарланады.
Оқушылар топпен жұмыс істейді: сынып екі топқа бөлінеді — «Қыран» және «Тұлпар».
Кіріспе: Ахмет Байтұрсынұлы — ұлттың ұлы ұстазы
Ағартушы-ұстаз
Елді білім мен сауатқа үндеген қайраткер.
Тілші-ғалым
Қазақ тіл білімінің негізін қалаушылардың бірі.
Аудармашы
Әлем әдебиеті үлгілерін қазақша сөйлеткен.
Ақын, жинаушы
Өлең жазып, ауыз әдебиеті мұрасын жинаған.
Өмірбаянынан қысқаша
Ахмет Байтұрсынұлы 1873 жылы 18 қаңтарда қазіргі Қостанай облысы, Торғай өңіріндегі Сартүбек ауылында дүниеге келген. Әкесі Байтұрсын Шошақұлы — намысқой, сергек, қайсар адам болған.
Әкесі мен оның жақындары патша өкіметінің өкілі — уезд бастығына қарсы әрекет жасағаны үшін түрмеге қамалады. Бұл оқиға он жасар Ахметтің санасына терең әсер етіп, өмірдегі әділетсіздік, зорлық-зомбылық, әлеуметтік теңсіздік туралы ой қалыптастырған.
Ахмет Байтұрсынұлы — ақын, ағартушы, ғалым. Ол 1913 жылы «Қазақ» газетін шығаруға атсалысқан. Негізгі еңбектері: «Маса», «Қырық мысал», «Тіл тағылымы».
Аудармаларына шолу
Байтұрсынұлы еңбектерінде орыс және әлем әдебиетінен аударылған мысалдар мен ертегілер көп кездеседі. Төменде бірнеше мысал берілген:
Орыс әдебиетінен
- А. Пушкиннен: «Ат», «Алтын әтеш», «Балықшы мен балық», «Данышпан Аликтің ажалы»
- И. Крыловтан: «Аққу, шортан һәм шаян», «Егіннің бастары», «Өгіз бен бақа»
- С. Надсоннан: «Шайылған көз жасымен»
Басқа тілдерден
- Араб тілінен: «Нәбік аты»
- Вальтерден: «Алтын әтеш»
Ескерту: Атаулар мен деректер оқу материалдарына қарай нақтыланып берілуі мүмкін.
Мысал жанры: негізгі түсініктер
Мысал (басня) деген не?
Мысал — қысқа әрі қызықты шығарма. Ол өлеңмен де, қара сөзбен де жазылады.
Кейіпкерлері
Мысалда адамдар ғана емес, жануарлар, жәндіктер, құстар, тіпті түрлі заттар да кейіпкер бола алады.
Тәрбиелік мәні
Автор адам бойындағы кемшілікті күлкіге айналдырып, жақсылықты, адамгершілікті, әділдікті дәріптейді.
Аллегория ұғымы
Жануарлар мен құстарға, өсімдіктер мен заттарға адамға тән қасиет дарытып суреттеу тәсілі аллегория деп аталады. Сондықтан мысал — өнеге айту сипаты бар шағын аллегориялық шығарма.
Ой қозғау: жұмбақ
Балалар, сендерге бір жұмбақ:
Басқа жәндіктерге азық болады, ауада ұшады, жерде жорғалайды. 6 аяғы, 2 қанаты бар. Лас жерде жүріп, түрлі ауру таратады. Ғаламшардың кез келген түкпірінде кездеседі. Буынаяқтыларға жатады.
Жауабы: шыбын