Қазақша рефераттар

Дене импульсі

Физика • 9-сынып

Сабақ тақырыбы: Дене импульсі. Импульстің сақталу заңы

Қозғалыстағы денені тоқтату неге кейде өте қиын? Мысалы, төбешіктен жылдам сырғанап келе жатқан жеңіл арбашаны қолмен оңай тоқтатуға болады, ал автомобильді тоқтату әлдеқайда күрделі. Бұл құбылысты түсіндіру үшін қозғалыстағы дененің массасына және жылдамдығына тәуелді болатын маңызды шаманы — импульсті қарастырамыз.

Сабақ түрі

Жаңа білімді қалыптастыру, жалпылау.

Әдіс-тәсілдер

Әңгіме, дискуссия, кітаппен жұмыс, демонстрация.

Көрнекіліктер

Плакаттар, суреттер, электронды оқулық, жүгі бар арбашалар, резеңке шарлар.

Пәнаралық байланыс

Әдебиет, математика, еңбек, дене тәрбиесі.

Сабақтың мақсаттары

Білімділік

  • Импульс ұғымын, оның векторлық шама екенін түсіндіру.
  • Дене импульсі мен импульстің сақталу заңына қатысты түсінік қалыптастыру.
  • Оқушының білімін, іскерлігін және дағдысын бақылау, бағалау.

Дамытушылық

  • Білім мазмұнын меңгеру тұрақтылығын арттыру.
  • Есеп шығару және талдау дағдыларын дамыту.
  • Талқылау арқылы ғылыми ойлау мәдениетін қалыптастыру.

Тәрбиелік

  • Адамгершілікке, ұқыптылыққа, алғырлыққа тәрбиелеу.
  • Отансүйгіштікке, табиғатты аялауға баулу.
  • Сыйластық пен әдептілік мәдениетін нығайту.

Негізгі ұғымдар мен формулалар

Дене импульсі

Дененің массасы мен қозғалыс жылдамдығының көбейтіндісіне тең физикалық шама дене импульсі деп аталады. Импульс векторлық шама, оның бағыты жылдамдық бағытымен сәйкес.

Белгіленуі

p

Формуласы

p = m·v

SI өлшем бірлігі

kg·m/s

Физикалық мағынасы

Қозғалыстың “мөлшерін” сипаттайды: масса артса немесе жылдамдық артса, импульс те өседі.

Күш импульсі және оның байланысы

Белгілі бір t уақыт ішінде әсер еткен күштің “жиынтық әсерін” күш импульсі деп сипаттаймыз.

Күш импульсі

I = F·t

SI өлшем бірлігі: N·s

Импульстің өзгерісі

Δp = p₂ − p₁

Күш әсер еткенде импульс өзгереді.

Негізгі байланыс

Ньютонның екінші заңын импульстік түрде жазсақ: F·t = Δp Яғни күш импульсі дене импульсінің өзгерісіне тең.

Сабақтың құрылымы (кезеңдері)

I. Ұйымдастыру кезеңі

  • Сәлемдесу.
  • Оқушыларды түгендеу.
  • Сынып бөлмесінің тазалығын және қауіпсіздігін тексеру.
  • Сабаққа дайындықты тексеру (жұмыс орны, отырыс, сыртқы келбет).
  • Назарды сабаққа шоғырландыру.

II. Үй тапсырмасын тексеру және қайталау

  • Теориялық білімді тексеру.
  • Практикалық тапсырмаларды тексеру.

III. Білімді жан-жақты тексеру (сұрақтар)

  1. Дененің салмағы дегеніміз не?
  2. Дененің салмағы мен денеге әрекет ететін ауырлық күшінің айырмашылығы неде?
  3. Жоғары қарай үдемей қозғалған дененің салмағы қалай өзгереді? Қандай жағдайда дене салмақсыздық күйін кешеді?

IV. Жаңа материалға кіріспе және мақсат қою

Қозғалыстағы дененің “тоқтауға қарсыласуы” оның массасы мен жылдамдығына тәуелді. Осы тәуелділікті сипаттайтын негізгі шама — импульс.

V. Жаңа материалды меңгерту (оқулық бойынша)

  1. Сақталу қасиеті бар физикалық шамалар.
  2. Дене импульсі: формуласы, мағынасы, бағыты, өлшем бірлігі.
  3. Күш импульсі: формуласы, мағынасы, бағыты, өлшем бірлігі.
  4. Күш импульсі мен дене импульсінің байланысы.
  5. Ньютонның екінші заңын импульстік түсінік арқылы өрнектеу.
  6. Тұйық жүйе ұғымы.
  7. Импульстің сақталу заңы.

VI. Түсінікті тексеру (сұрақтар)

§19–20 дайындық сұрақтары бойынша талдау.

  1. Дене импульсі дегеніміз не?
  2. Күш импульсі дегеніміз не?
  3. Дене импульсінің өзгеруі қандай шамаға тәуелді?
  4. Күш импульсі мен дене импульсінің арасында қандай байланыс бар?
  5. Тұйық жүйе деп қандай жүйені айтамыз?
  6. Импульстің сақталу заңын тұжырымдаңдар.

VII. Бекіту және дағдыландыру

  • Жаттығу: 17-жаттығу, №1 және №2.
  • Есеп: жылдамдығы 1,5 м/с болатын массасы 20 т теміржол вагоны массасы 10 т қозғалмай тұрған вагонға тіркеледі. Тіркелгеннен кейін вагондардың жылдамдығы қандай?
    Күтілетін жауап: 1 м/с.

VIII. Бағалау және үй тапсырмасы

  • Оқушылардың жұмысы бағаланады.
  • Үй тапсырмасы беріледі (оқулық бойынша тақырыпты қайталау, сұрақтарға жауап дайындау).