Талант Бөріқұлақов кім
Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Әйтеке би кенті, №266 мектеп-лицей
Орындаған: 10 «Г» сынып оқушысы Нұрман Лаура
Жетекшісі: Бисенбай Жазира Арыстанғалиқызы, информатика пәні мұғалімі
Ғылыми жетекшісі: Е. Ақтаев, Қорқыт ата атындағы Қызылорда мемлекеттік университетінің физика-математика ғылымдарының кандидаты
Ұрпаққа мирас болар ерлік
Адамның жаратылысы, жан дүниесі мен болмысы — өлшемге сыймайтын, әлі толық танылып бітпеген аса күрделі құбылыс. Адам өмірге жылап келеді, жылап кетеді. Біреуге ұзақ, біреуге қысқа көрінетін сол ғұмырда оның қандай күй кешетіні де нақты өлшемге көнбейді. Егер бәрі алдын ала есептеліп, болжауға ғана бағынса, өмірдің мәні мен сәні кеміп қалар еді.
Өмірге келген әр жанға дүниенің кеміс-кетігін тауып, кірпіш болып қалану қасиеті бірдей дарымауы мүмкін. Сондықтан әркім өмір бедерінде өз әлінше із қалдырады: бірі өнерімен, бірі өнегелі сөзімен, бірі ел ішіндегі қадірімен, бірі жасаған жақсылығымен.
Қадір-қасиетін бір ауыз сөзбен сипаттар болсам: туралықтан таймаған, әділдіктен аттамаған, асып-таспайтын, жамандыққа әсте бармайтын, халқына қалтқысыз қызмет еткен нағыз азамат дер едім.
Бұл — менің атам, Талант Әмитжанұлы Бөріқұлақов туралы ой. Ол «Ақын болу міндет емес, азамат болу — парыз» деген ұстанымды өмірлік ту етіп ұстаған тұлға еді.
Өмір жолы: әскери қызмет пен мінез беріктігі
Талант Әмитжанұлы Бөріқұлақов 1947 жылғы 5 мамырда Ресейдің Горький (қазіргі Нижний Новгород) қаласында дүниеге келген. Әскери жолды таңдауы да заңды: ол — әскери погон таққан әкенің тәрбиесін көрген ұл.
Алғашқы мамандығы
Дзержинский атындағы әскери-теңіз инженерлік училищесін бітіріп, сүңгуір қайық техникасының қыр-сырын меңгерді.
Қызмет тәжірибесі
Дизельді сүңгуір қайықпен бірнеше мәрте алыс жорықтарға қатысып, кейін флоттағы саяси қызметке ауыстырылды.
Механиктен саяси қызметкерге ауысуына күмәнмен қарағандар да болған. Алайда Талант Бөріқұлақов тәртібімен, сөзімен, ұстанымымен Солтүстік флот теңізшілерінің құрметіне бөленді. Кей қызметтік сатыларда оның кезегі өзгелерге қарағанда ұзақ күткеніне қарамастан, ол өз жолынан таймады.
Адмирал Нахимов атындағы жоғары теңіз училищесін үздік аяқтады. Кейін жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде қаза тауып, КСРО Жоғарғы Кеңесінің жарлығымен «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды.
Тектілік тамыры: әке тағдыры және отбасылық тарих
Талант Әмитжанұлы Қызылорда облысы, Қазалы ауданы, Өркендеу ауылының тумасы. Оның әкесі Әмитжан — Сыр өңіріне белгілі жыршы, ақынжанды азамат болған.
Әмитжан ата Ұлы Отан соғысына қатысып, жеңістен кейін Беларусь жерінде үш жылға жуық әскери міндетін өтеп, ел қорғанысын күшейтуге еңбек сіңірді. Сол жылдары майдандас орыс қызы Клавдия Николаевнамен тағдырлары тоғысып, шаңырақ көтереді. 1947 жылы 5 мамырда тұңғыштары дүниеге келіп, сәбиіне Талант деген ат береді.
Араға бір жыл салып, Әмитжан ата әскер қатарынан босап, туған жерге оралуды ойлайды. Бірақ бұл шешім — екі жаққа да ауыр. Бірі туған елін сағынса, екіншісінің де алыста қалған қарт ата-анасы бар. Ақыры тағдыр талайымен Әмитжан ата мен Клавдия ана екі айырылып кетеді.
Әкелік парыз
Алыста жүрсе де Әмитжан ата перзент алдындағы борышын ұмытпаған: Таланттың мектепке баруы, оқу бітіруі, жоғары училищені үздік аяқтауы, үйленуі, немере сүйген күндері — бәріне мүмкіндігінше қатысып, қолдау көрсетіп отырған.
Қайғылы оқиға: «Комсомолец» апаты және ерлік сабағы
Уақыт өткен сайын кей оқиғалар көмескіленсе, кейбірі қайта жаңғырып, жаңа сұрақтар тудырады. Солардың бірі — 1989 жылғы сәуірде Солтүстік теңізде болған К-278 «Комсомолец» атом сүңгуір кемесінің апаты.
Не болды?
- Кемеде өрт шығып, кейін теңіз шыңырауына кеткен.
- Қайғылы оқиғаның көп жайы ұзақ уақыт айтылмай келді.
- Апат себептері ретінде техникалық кемшіліктер мен қауіпсіздік тәртібінің бұзылуы туралы түрлі тұжырымдар айтылды.
Сол апатта мәңгілік жауынгерлік сапта қалғандардың арасында біздің жерлесіміз — сүңгуір кемелер құрамасының саяси істер бөлімінің бастығы, І рангалы капитан Талант Бөріқұлақов та болды. Теңізшілердің жанкештілігі арқасында апат салдары одан да ауыр болуы мүмкін жағдайдың алдын алғаны айтылады.
Кей деректерде, егер оқиға құпияланбағанда және халықаралық SOS белгісі дер кезінде берілгенде, жақын маңдағы құтқару қызметі ертерек жетуі ықтимал болғаны сөз болады. Алайда әскери құпия тәртібі мұндай көмекті шақыруға мүмкіндік бермеген.
Есте қалдырылған есім
Талант Бөріқұлақов Горький қаласында жерленді. Жерлеу рәсімінде Солтүстік флот жауынгерлері құрмет көрсетіп, әскери сап түзеген. Әскери бөлімде жауынгерлік даңқ бұрышы ұйымдастырылып, оның есімі мәңгілікке жазылды.
Кейін ол жауынгерлік тапсырманы орындау кезінде қаза тапқаны үшін «Қызыл жұлдыз» орденімен марапатталды.
Бүгінгі жалғастық: ұрпақ сабақтастығы
Бүгінде Таланттың отбасы Нижний Новгород қаласында тұрады. Ұлы Артур Талантұлы Санкт-Петербургтегі жоғары әскери-теңіз академиясын бітіріп, әкесінің ісін жалғастырып, Мурманскіде Солтүстік флотта жауапты қызмет атқарады. Қызы Наташа — мектеп мұғалімі.
Ағайын-туыс та парызын ұмытпай, уақыт оздырмай Талант жерленген қалаға барып, туған елдің топырағын салып қайтқан. Бұл — сағыныштың ғана емес, тарихи жадының да белгісі.
Асылдарымыз бен алтындарымыз, елдігіміз бен ерлігіміз енжарлықтың құрбаны болмай, қымбат қазынамызға, мақтан тұтар мұрамызға айналсын.
Қорытынды
- Бұл зерттеу жұмысы өлкетану бағытындағы ізденістердің бір бөлігі ретінде қарастырылады.
- Зерттеу барысында атамның ерлік істері мен азаматтық болмысын ашып көрсету мақсат етілді.
- Құрбы-құрдастарым мен жас жеткіншектерге еңбек адамының өмірі мен ерлік жолын насихаттап, өнеге ету көзделді.