Қазақша рефераттар

Тұқым қуалау әдістері

Сабақтың тақырыбы

Генетиканың маңызы. Денсаулық сақтаудың генетикалық проблемалары.

Сабақтың мақсаты

  • Білімділік: медицина мен денсаулық сақтау үшін генетиканың маңызы туралы білім жүйесін қалыптастыру; тұқымқуалайтын аурулар, олардың түрлері және алдын алу шаралары туралы түсінік беру.
  • Дамытушылық: денсаулықтың генетикалық негіздері туралы білімді тереңдетіп, ойлау қабілетін дамыту.
  • Тәрбиелік: тұқым қуалайтын ауруларды зерттеу тәсілдері мен олардың маңызын түсіндіру арқылы салауатты өмір салтын ұстануға тәрбиелеу.

Сабақ түрі

Бекіту сабағы

Қолданылатын әдістер

Ауызша, жазбаша, дәріс-сұхбат, көрнекілендіру, өзіндік жұмыс, сынақ, топпен жұмыс.

Көрнекіліктер

Интерактивті тақта, оқулықтар, сызбанұсқалар.

I. Ұйымдастыру

  • Оқушылармен амандасу.
  • Оқу құралдарын тексеру.
  • Тәртіп пен тазалықты қадағалау.

II. Үй тапсырмасын тексеру

§44. Адам генетикасы және оның әдістері. Тұқым қуалау әдістері. 78–80-суреттер, кесте 1.

1) Сызбанұсқа арқылы түсіндіру

Адам генетикасы

Генеологиялық әдіс

Адам генетикасы

Цитогенетикалық әдіс

Адам генетикасы

Егіздік әдіс

Адам генетикасы

Биохимиялық әдіс

Адам генетикасы

Популяциялық әдіс

Адам генетикасы

Иммунологиялық әдіс

2) Балама тест

№ Әдіс Сәйкестендіру ұғымдары
1 Генеологиялық әдіс в) гемофилия; и) шежіре
2 Цитогенетикалық әдіс г) трисомия
3 Егіздік әдіс к) эпилепсия
4 Иммунологиялық әдіс б) донор; д) резус фактор
5 Биохимиялық әдіс ә) зат алмасу; ғ) қант диабеті; е) инсулин; й) археология
6 Популяциялық әдіс а) тектік қор

Тесттегі ұғымдар тізімі: а) тектік қор; ә) зат алмасу; б) донор; в) гемофилия; г) трисомия; ғ) қант диабеті; д) резус фактор; е) инсулин; и) шежіре; й) археология; к) эпилепсия.

III. Бекіту сабағы

Сынып оқушылары екі топқа бөлінеді: «Генотип» және «Фенотип». Мақсат — генетика тарауы бойынша негізгі ұғымдарды қорытындылау.

1) Сызбанұсқа арқылы түсіндіру

Негізгі байланыс

Генетика → медицина, табиғатты қорғау, әлеуметтік факторлар → адам денсаулығы.

Ой түйін

Генетикалық білім аурудың себебін түсіндіруге, қауіп-қатерді бағалауға және алдын алу шараларын жоспарлауға көмектеседі.

2) Генетикалық таңбаларды білесің бе?

Таңбалар: P, O, O, X, F, A, a.

(Оқушылар бұл белгілердің мағынасын атап, мысалдармен түсіндіреді.)

3) Заңдылықтардың сырын ашайық

Тұқымқуалау заңдары

  1. Біркелкілік заңы
  2. Белгілердің ажырау заңы
  3. Белгілердің тәуелсіз тұқымқуалауы
  4. Тіркес тұқымқуалау
  5. Ұқсас қатарлар заңы

Ғалымдар

  • А. Мендель — классикалық тұқымқуалау заңдары
  • Ә. Морган — тіркес тұқымқуалау және хромосомалық теория
  • Б. Вавилов — ұқсас қатарлар заңы

4) «Суреттер сөйлейді»

Берілген суреттер бойынша оқушылар сипаттама береді: қандай белгі көрсетілген, оның генетикалық негізі қандай, медицинадағы маңызы неде.

5) Хромосомалық аурулар

Көп нүктенің орнына сәйкес диагноз атауын жазыңдар (кариотиптері берілген).

1) Ер адамдарда кездеседі: жыныс бездері дұрыс жетілмеген, аяқтары ұзын, интеллект төмен, басы кіші. 44 + XXY = 47

2) Әйелдерде кездеседі: жыныстық жетілу баяулайды, бедеулік, бойы аласа, ақыл-есі кем, ашуланшақтық, жұмысқа қабілеті төмен. 44 + X0 = 45

3) Әйелдерде кездеседі: дене бітімі ірілеу, интеллект төмен, жыныстық дамуы бұзылған. 44 + XXX = 47

4) Бойы шамадан тыс ұзын, әлсіз, жүйке жүйесі дамуының кемістігі байқалады. 44 + XYY = 47

5) Ақыл-есі кем, бойы аласа, беті дөңгелек, көздері қысыңқы әрі жақын орналасқан, аузы кішкентай және жиі ашық болады. 21-жұп бойынша трисомия

(Кариотип жазылуы: 47, XXX; 47, XX немесе 47, XY нұсқалары кездесуі мүмкін.)

Дұрыс жауаптары

  1. Клайнфельтер синдромы
  2. Шерешевский–Тернер синдромы
  3. Трисомия (XXX) синдромы
  4. XYY (алып еркек) синдромы
  5. Даун синдромы

6) Гендік аурулар (анықтамалармен жұмыс)

Төмендегі ұғымдарды тиісті тұқымқуалау типтері бойынша жіктеп, қысқаша мағынасын атаңдар: брахидактилия, полидактилия, ахондроплазия, синдактилия, альбинизм, алкаптонурия, идиопатия, фенилкетонурия, гемофилия, гемералопия, дальтонизм, рахит.

A) Аутосомды-доминантты

  • Брахидактилия — қысқа саусақтылық
  • Полидактилия — алты саусақтылық
  • Ахондроплазия — ергежейлік
  • Синдактилия — саусақтардың бірігіп өсуі

B) Аутосомды-рецессивті

  • Альбинизм — пигменттің болмауы
  • Алкаптонурия — гомогентизин қышқылының жиналуы
  • Идиопатия — мишықтағы өзгерістер (берілген жауап нұсқасына сай)
  • Фенилкетонурия — интеллекттің төмендеуімен сипатталуы мүмкін

C) Жыныспен тіркескен рецессивті

  • Гемофилия — қанның ұюының төмендеуі
  • Гемералопия — түнде көрмеу
  • Дальтонизм — түстерді ажырата алмау
  • Рахит — жіліктердің қисаюы

7) Есептер шығарайық

Есеп 1

Берілгені: тұқымның сары болуы — AA, тұқымның жасыл болуы — aa. Алынатын бірінші ұрпақ (F1) қандай болады?

Есеп 2

Берілгені: бірінші ұрпақ будандарын өзара будандастыру. Алынатын ұрпақтың (F2) генотиптік және фенотиптік қатынастары қандай?

IV. Үй тапсырмасы

Генетика тарауын толық қайталау.

V. Бағалау

Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындау сапасына қарай бағалау жүргізіледі (жеке және топтық жұмыс нәтижелері ескеріледі).