Ләңгі тебу барысын көрсетіп беру
Үйірме жұмысы: Қазақ халқының ұлттық ойындары
Ләңгі тебу — балаларға арналған дене шынықтыратын ұлттық ойын. Бұл сабақта біз ұмыт бола бастаған ойынды жаңғыртып, оның ережелері мен тәрбиелік мәнін жүйелі түрде қарастырамыз.
Сабақтың мақсаты
-
Білімділік
Ұлтымыздың негізсіз ұмытылып бара жатқан ойынын жаңғырту, бабалар ойыны туралы түсінік беріп, қызығушылық ояту.
-
Дамытушылық
Ләңгі тебу арқылы ептілікке, икемділікке, тепе-теңдікті сақтауға, мақсатқа ұмтылуға және жеңіске құштарлыққа баулу.
-
Тәрбиелік
Ұлттық құндылықтарды қастерлеуге тәрбиелеу, қазақтың спорттық мәдениетін сақтап, оны кеңінен насихаттауға ой салу.
Міндеттер
Жаттығу бағыты
Ләңгі ойнату арқылы болашақ футболшылардың аяқ икемін дамытуға бағытталған жаттығулар ұйымдастыру.
Зерттеу және ізденіс
Ләңгі ойынының ережелері мен қыр-сырын зерделеу, ойынға қатысты деректер жинау.
Асық түрлері
Асықтың түрлері мен ерекшеліктерін танып-білу, ұлттық ойындар арасындағы байланысын түсіну.
Тәжірибелік дағды
Ләңгі тебу техникасын қауіпсіз әрі дұрыс орындауға үйрену.
Сабақ барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
-
Оқушыларды түгелдеу
Қатысушыларды анықтап, сабаққа дайындықты тексеру.
-
Құрал-жабдықпен таныстыру
Қажетті құралдарды бөліп беру, қауіпсіздік талаптарын еске салу, жағымды психологиялық ахуал қалыптастыру.
-
Кіріспе ой
«Ләңгі тебу де — бір өнер» қағидасын негізге ала отырып, сабақтың мәнін ашу.
Мұғалім сөзі: Ләңгі туралы түсінік
Ләңгі — көшпелі қазақ балалары ешкінің тулағынан кесіп алған теріге немесе ешкі құйрығына оймақтай қорғасын құйып жасап, теуіп ойнайтын ұлттық ойын. Бір кездері ауыл баласының беріліп ойнайтын ойындарының бірі асық болса, екіншісі — осы ләңгі еді.
Кейінгі жылдары ұмытыла бастаған бұл ойын елордада өткен жарыстар арқылы қайта танылып, жаңа қырынан көрінді. Кеңес Одағы кезінде «денсаулыққа зиян» деген желеумен мұғалімдер арқылы тыйым салынып, ойынның кең таралуына кедергі жасалғаны да белгілі.
Дегенмен солтүстік өңірлерде ұмыт бола бастағанымен, оңтүстік, батыс және шығыс өңірлерде балалар күздің қара суығына дейін асық атып, күн салқындаған соң ләңгі тебуді тоқтатпаған. Бір өңірлерде ләңгі тулақтан жасалса, Алматы облысында балалар оны шүберектен де жасап тепкен. Айырмасы материалында ғана болғанымен, ойынның мәні мен түрі бірдей.
Бүгінгі ой
Компьютер ойындарына әуес қазіргі бала аяқтың ептілігін қажет ететін, шеберлікке баулитын ұлттық ойындардың барын біле ме? Ал 70–80-жылдар буыны бұл ойынды сағына еске алып, қызыға айтып береді.
90-жылдардың аяғына дейін ауылдық жерлерде ойнағанымен, халықтың қалаға жаппай көшуі бұл дәстүрдің бәсеңдеуіне әсер етті. Өйткені ләңгі — асфальтта емес, топырақты жерде ойнауға ыңғайлы ойын.
Естелік пен көзқарас
Қазақ жерінде көктем келгенде ләңгіге қызығушылық ерекше артқан: кейде ол балалардың оқу үлгеріміне де әсер еткен. Сол себепті сол кезеңдегі білім жүйесі мұғалімдер арқылы «грыжа пайда болады» деген сияқты қауесеттерді таратуға тырысқан.
Алайда күн жылып, жер кебе салысымен «ләңгі науқаны» қайта қызған. Тіпті ұлдармен бірге қыздар да білек сыбанып кірісетін болған.
«Көшеден ескі аккумулятор тауып әкеліп, ішіндегі қорғасынды ерітіп, ләңгінің түр-түрін жасайтынбыз. Мұғалім күніне неше ләңгіні тартып алса, қалтамызда сонша ләңгі жүретін».
Ләңгінің қысқаша тарихы
Деректерге сүйенсек, ләңгі Орта Азия елдері балалары арасында кең таралған. Ойын ежелгі Орта Азиядағы көшпелі тайпалар арасында пайда болып, бастапқыда аяқ пен тізе мықтылығын, тақым қуатын шынықтыратын жаттығу қызметін атқарған.
Уақыт өте келе бұл жаттығу балалар ойынына айналып, қазаққа етене жақын дәстүрлі ойындардың біріне қосылды. Көкпар, асық сияқты ұлттық ойындардың қатарында ләңгіні де жаңғырту — мәдениетімізді байыта түсетін маңызды қадам.
Негізгі түйін
Ұлттық құндылықтарға сақ әрі құрметпен қарау — тек өткенді дәріптеу емес, болашақ ұрпақтың болмысын бекіту.
Ләңгі тебу техникасы (көрсетілім)
Оқушыларға негізгі қимыл түрлері көрсетіліп, аяқтың ішкі және сыртқы қырымен бірдей тепкілеу дағдысына көңіл бөлінеді.
1-қимыл
Аяқ ұшы
2-қимыл
Қосаяқ
3-қимыл
Қайыру
4-қимыл
Шанжыр
5-қимыл
Теуіп беру
VII. Ойнату
Ойын барысы қауіпсіздік талаптарын сақтай отырып ұйымдастырылады.
VIII. Жеңімпазды анықтау
Ұпай жинау тәртібі бойынша үздік нәтиже көрсеткен оқушылар анықталады.
IX. Үй тапсырмасы
Ләңгіге байланысты қазақ халқының мақал-мәтелдерін, аңыздары мен ертегілерін жинақтап келу.