Қазақша рефераттар

Жынысты көбею мүшесі бір жасушалы

Сабаққа арналған келісім

Бір жасушалы балдырлар тақырыбын талқылау кезінде тиімді жұмыс істеу үшін төмендегі ортақ ережелерді ұстанамыз.

  • Жауапкершілік

    Әрқайсымыз өз оқуымыз үшін жауаптымыз.

  • Тыңдай білу

    Бір-бірімізді мұқият тыңдаймыз.

  • Сөйлеу тәртібі

    Бір уақытта тек бір адам сөйлейді.

  • Пікір алмасу

    Ойларымызбен еркін бөлісеміз.

  • Сұрақ қою мәдениеті

    Артық сұрақ болмайды: әр сұрақ — түсінудің бір қадамы.

  • Уақыт

    Уақытты үнемді әрі мақсатты пайдаланамыз.

Негізгі ұғымдар

Бір жасушалы балдырларды түсіну үшін бірнеше басты терминді нақтылап алайық.

Таллом

Таллом (грекше “thallos” — жас өскін, қатпаршақ) — ұлпаға бөлінбейтін және мүшелерге жіктелмейтін өсімдік денесі.

Хроматофор

Хроматофор (грекше “chroma” — түс, бояу) — пигменттер орналасқан, фотосинтезге қатысатын құрылым.

Гаметалар

Гаметалар — жыныс жасушалары.

Зигота

Зигота — жыныс жасушаларының (гаметалардың) қосылуы нәтижесінде түзілетін алғашқы жасуша.

Балдырлардың көбеюі

  • Вегетативті

    Өсімді көбею: дене бөліктері арқылы көбейеді.

  • Жыныссыз

    Арнайы жасушалар немесе споралар арқылы көбейеді.

  • Жынысты

    Гаметалардың қосылуы арқылы жаңа дарақ түзіледі.

Түсіне қарай балдырлар

Жасыл

Хлорофилл басым болады, көбіне тұщы суларда кездеседі.

Қоңыр

Қоңыр пигменттер басым, теңіздерде жиірек таралған.

Қызыл

Қызыл пигменттер басым, тереңірек қабаттарға бейімделген.

Бір жасушалы балдырлар

Бір жасушалы балдырларға төмендегі өкілдер жатады:

  • Хламидомонада

    Қозғалғыш, көбіне тұщы суда таралған.

  • Хлорелла

    Қарапайым құрылысты, фотосинтезі белсенді.

  • Хлорококк

    Көп жағдайда колония түзіп өмір сүреді.

Маңызы

Табиғаттағы рөлі

  • Жәндіктер мен балықтарға қорек болады.
  • Топырақ түзілу үдерісіне қатысады.
  • Атмосфераға оттек бөліп, тіршілік үшін маңызды газдық тепе-теңдікті сақтауға ықпал етеді.

Адам үшін пайдасы

  • Ірі қара мен құсқа құнарлы жем ретінде пайдаланылады.
  • Нәруыздар мен витаминдер алуда шикізат көзі бола алады.

Басқа өсімдіктерден айырмашылығы

  • Денесі талломнан тұрады, яғни ұлпа мен мүшелерге жіктелмейді.
  • Жынысты көбеюге қатысатын құрылымдары кейде бір жасушалы деңгейде ұйымдасады.
  • Өсімдіктер әлемінің ең көне өкілдерінің бірі: шамамен 1,5 млрд жыл бұрын пайда болған.