Қазақша рефераттар

Білгірлер тобына

Тараз қаласы • Ю. Гагарин атындағы №29 орта мектеп

Пән мұғалімі: Бекназарова Жарқынай — тіл мен әдебиет пәнінің білгірі.

Мақсаты

Оқушылардың қазақ тілі мен әдебиет пәнінен осы уақытқа дейін өтілген материалдарды меңгеру деңгейін анықтау және білімін тексеру.

Міндеттері

  1. Білім-білік дағдыларын қалыптастыру.
  2. Ана тілін сүюге, құрметтеуге тәрбиелеу; көркем әдебиетті сүйіп оқуға, ізденімпаздыққа баулу.
  3. Оқулық пен қосымша материалдарды пайдаланып, ғылыми-танымдық әрекеттерін жетілдіру.

Көрнекілік және байланыс

  • Көрнекілігі: слайд
  • Пәнаралық байланыс: ауыз әдебиеті, өнер, халық педагогикасы

Кіріспе: тіл мен әдебиеттің құдіреті

Құрметті ұстаздар мен оқушылар! 8-сынып оқушыларымен өткізілетін «Тіл, әдебиет білгірі» сайысына қош келдіңіздер!

Қазақ тілі — өте бай тіл. Халқымыз ана тілінің күш-құдіретін ертеден танып, сөз өнерін барлық өнердің басы санаған. Сөз өнері — халық даналығының жемісі. Ал әдебиет — рухани өміріміздің айнасы, тіліміздің өміршеңдігінің, ұлттық болмысымыздың айқын белгісі.

Бүгінгі сайыс барысында оқушыларымыздың ой-өрісін, білімін, тапқырлығын және шешендігін сарапқа саламыз.

Ұйымдастыру және командалар

Ұйымдастыру жұмыстары

  1. Алдын ала тағайындалған топтарды шақыру.
  2. Әділқазылар алқасын сайлау.
  3. Кезеңдермен таныстыру және ережелерді нақтылау.

Командалар

«Білгірлер» тобы

8 «Б» сынып оқушылары

«Алғырлар» тобы

8 «Ә» сынып оқушылары

Әділқазылар алқасы

«Әділқазы, ақ қазыға сәлем бер, әділдікке бас иеді күллі әлем…» — сайыс нәтижесін әділ бағалайтын қазылар алқасымен таныстыру.

Ескерту: Бұл бөлімге әділқазылардың аты-жөнін кейін енгізуге болады.

Сайыс кезеңдері

  1. Бәйге
  2. Кейіпкерлер әлемі
  3. Салт-дәстүрлер
  4. Жорға
  5. Сұрақ-жауап
  6. Тапқырлық
  7. «Сөз тапқанға қолқа жоқ» (жағдаяттық сұрақ)
  8. Ойтұғыр (эссе/өлең)

I кезең — Бәйге

Ереже

  • Қазақ тілі пәні бойынша 10 сұрақ қойылады.
  • Әр дұрыс жауап: 5 ұпай.
  • Жауап бере алмаса, келесі топ қызыл белгі көтеріп жауап беріп, ұпайды иеленеді.

«Білім деген — биік шың, бақытқа сені жеткізер…»

«Білгірлер» тобына сұрақтар

  1. Қазақ тіліндегі тыйым салуға қатысты сөздер қай терминге жатады? (табу)
  2. «Компьютер» сөзін оңаша түрде тәуелдеңіз.
  3. Жұрнақтың түрлерін атаңыз. (сөз тудырушы, сөз түрлендіруші)
  4. «Көкпеңбек», «аппақ» сөздері күрделі сөздің қай түрі? (қос сөз)
  5. Есімше қалай жасалады? (-ған/-ген, -қан/-кен, -ар/-ер/-р, -мас/-мес, -атын/-етін/-йтын/-йтін, -мақ/-мек, -бақ/-бек, -пақ/-пек)
  6. «Біздің мектеп» — байланысудың қай түрі? (матасу)
  7. «Ақ көйлек» тіркесі қандай тәсіл арқылы байланысқан? (орын тәртібі)
  8. «Қашан? Қалай? Қайтіп? Не үшін?» сұрақтары қай сөйлем мүшесіне тән? (пысықтауыш)
  9. «Ат», «от» сөздері қандай буынды сөздер? (тұйық буын)
  10. «Да/де, та/те, әрі, және, мен» шылаулары арқылы байланысатын салалас құрмалас қалай аталады? (ыңғайлас салалас)

«Алғырлар» тобына сұрақтар

  1. Тілімізде сыпайы сөйлеу қалай аталады? (эвфемизм)
  2. «Ұстаз» сөзін жіктеңіз.
  3. Жалғау түрлерін атаңыз. (көптік, септік, жіктік, тәуелдік)
  4. «Әкел», «апар» сөздері күрделі сөздің қай түрі? (біріккен)
  5. Көсемше қалай жасалады? (-а/-е/-й, -ып/-іп/-п, -ғалы/-гелі, -қалы/-келі)
  6. «Жаңа мектеп» — байланысудың қай түрі? (қабысу)
  7. «Бұл — кітап.» Қандай тәсіл арқылы байланысқан? (интонация)
  8. «Қандай? Қай? Қанша? Неше?» сұрақтары қай сөйлем мүшесіне тән? (анықтауыш)
  9. «Апа», «аға» сөздері қандай буынды? (ашық буын)
  10. «Не, немесе, я болмаса, яки, әлде, әйтпесе…» жалғаулықтары арқылы байланысатын салалас қалай аталады? (талғаулы салалас)

II кезең — Кейіпкерлер әлемі

Оқылған шығармалардан кейіпкер сөзі немесе портреттік сипаттама ұсынылады. Тапсырма: шығарманың атауын және кейіпкерді анықтау. Әр дұрыс жауап: 10 ұпай.

«Білгірлер» тобына

– Биыл оның жасы он үшке толған еді… Бойы өскен. Қол-аяғы ұзарған… Бет бейнесі баладан гөрі ірілеңкіреп, бала-бозбаланың қалпына бейімделген…
Жауабы: М. Әуезов, «Абай жолы» — Абай.
– Атам маған кітаптағы араб әріптерін көрсете бастайды… Бұл кітап — Абай өлеңдерінің жинағы… бізге сол арқылы қара танытпақ болады.
Жауабы: М. Әуезов, «Менің өмірбаяным».
...Екі қан ауыр болар бір өзіңе,
Сүйсінбе бұл рақымсыз мінезіңе...

Мені сен өлтіргенмен жасармайсың,
Сүйткенмен жас жанымды алғаның жоқ.
Жауабы: Ш. Құдайбердіұлы, «Қалқаман–Мамыр» — Мамырдың соңғы сөзі.

«Алғырлар» тобына

Сол сұлу, сұлу екен атқан таңдай,
Бір соған бар сұлулық жиылғандай...
Торғын ет, шақпақтай бет, тісі меруерт...
Жауабы: М. Жұмабаев, «Батыр Баян» — қалмақ қызының портреті.
– Шу өзенінің бойымен жүре берсеңіз, Хан және Жамбыл деген екі тауға кез боласыз… Жамбыл тауының етегінде қақаған қыстың боранды күнінде туыппын.
Жауабы: Ж. Жабаев, «Менің өмірім».
Кескен теректей құлатты ғой мені. Қу жоқшылық бір құлатты... Нем қалды?.. Кегім... кегім кетті!..
Жауабы: М. Әуезов, «Қараш-қараш оқиғасы» — Тектіғұлдың соңғы сөзі.

III кезең — Салт-дәстүрлер

Үзінді берілген шығарма атауын және ондағы қазақ халқының салт-дәстүрін анықтаңыз. Әр дұрыс жауап: 5 ұпай.

«Білгірлер» тобына

– Сенің сегіз қызың бір төбе, Кенжекейің бір төбе... Кенжекейің тоғызыншы ұлымдікі болсын...

Жауабы: «Ер Төстік» — құда түсу.

Сұм ажал бүгін жылатты...
Қыршын да ғұмыр қырқылды — ау...

Жауабы: «Алып Ер Тоңа» — жоқтау.

«Алғырлар» тобына

– Мен айыптымын... Сен енді іргеңді көтер, бөтен елге көш... хан досын бірнеше түйеге асыл заттар арттырып, мал беріп көшіріп салады.

Жауабы: «Аяз би» — енші беру.

Тұла бойың ұяр-ар едің...
Замана неткен тар едің,
Сол қалқамды қоймаған?!

Жауабы: А. Құнанбайұлы, «Әбдірахман өлгенде» — жоқтау.

IV кезең — Жорға (әдебиет теориясы)

Әр дұрыс жауап: 5 ұпай.

Портрет
Көркем әдебиетте адамның сырт бітімін, кескін-кейпін, жүріс-тұрысын суреттеу.
Кейіптеу
Табиғат құбылыстарын жандандырып, кісі кейпінде суреттеу тәсілі.
Литота
Затты не құбылысты кішірейте суреттейтін көркемдік құрал.
Пейзаж
Көркем әдебиеттегі табиғат көрінісін суреттеу.

V кезең — Сұрақ-жауап

Ереже

  • Туыстық қатынас, ұлттық мейрамдар, ойындар туралы сұрақтар.
  • Әр дұрыс жауап: 1 ұпай.
  • Жауап жоқ болса, «келесі» деп айтып, келесі сұраққа өтеді.
  • Уақыт: 1 минут.

«Білгірлер» тобына

  1. Нағашы деген кім?
  2. Наурыз көже деген не? Қай кезде беріледі?
  3. Ұлттық киімдерді атаңыз.
  4. Беташар туралы не білесіз?
  5. Тұсаукесер деген не?
  6. Асық қалай ойналады?

«Алғырлар» тобына

  1. Жиен деген кім?
  2. Айттық деген не? Қай кезде беріледі?
  3. Ұлттық тағамдарды атаңыз.
  4. Шілдехана деген не?
  5. Сырға салу деген не?
  6. Алтыбақан қалай ойналады?

VI кезең — Тапқырлық

Берілген мақал-мәтелдерді жалғастырыңыз. Дұрыс жауап: 5 ұпай.

«Білгірлер» тобына

  1. Тіл жарады, тас жармаса — бас жарады.
  2. Бал тамған тілден — у тамған.
  3. Тау, тасты жел бұзар, адамзатты — сөз бұзар.
  4. Жақсы сөз — жарым ырыс.
  5. Шебердің қолы ортақ, шешеннің — сөзі ортақ.

«Алғырлар» тобына

  1. Бас кеспек болса да — тіл кеспек жоқ.
  2. Ана сүті бой өсіреді, ана тілі — ой өсіреді.
  3. Ең ащы да тіл, ең — тәтті де тіл.
  4. Жылы-жылы сөйлесең, жылан — інінен шығады.
  5. Тілге құрмет — елге құрмет.

VII кезең — «Сөз тапқанға қолқа жоқ» (жағдаят)

Ереже

  • Жағдаяттық сұрақ беріледі.
  • Бір топ — ақтайды, екіншісі — даттайды.
  • Мақсат: ойды дәлелдеп, көркем әрі мәдениетті түрде жеткізу.
  • Ұпай: 10.

Жағдаят 1

Сабақ үстінде оқушы партаға жазу жазып отырды. Мұғалім ескерту жасады, бірақ оқушы әрекетін тоқтатпады. Оқушы мәдениеті туралы не айтуға болады?

Даттаушы топ: «Білгірлер»

Сабақ үстінде партаға сызу дұрыс емес. Қоғам мүлкін бүлдіруге болмайды; бұл оқушы мәдениетінің төмендігін көрсетеді.

Ақтаушы топ: «Алғырлар»

Оқушының сабаққа қызығушылығы төмен болуы мүмкін. Сабақ барысы оған ұнамағандықтан іші пысып, сол әрекетке барған.

Жағдаят 2

Оқушы анасынан би кешіне баруға рұқсат сұрады. Достарына алдын ала уәде берген. Анасы рұқсат етпеді, арада реніш туындады. Оқушы мәдениеті жайында не айтуға болады?

Даттаушы топ: «Алғырлар»

Оқушы анасының сөзін тыңдауы керек. Анамен сөз таластыру дұрыс емес; ана баласына жамандық ойламайды. Бұл — тәрбиесіздік белгісі.

Ақтаушы топ: «Білгірлер»

Оқушы достарына уәде беріп қойған. Уәде орындалмаса, сенімге сызат түсуі мүмкін, оқушы ыңғайсызданады. Осы себептен анасына қарсы сөз айтқан.

Ескерту: Топтардың қосымша дәлелдері мен қорытынды ойлары сайыс кезінде ауызша толықтырылады.

VIII кезең — Ойтұғыр

Тапсырма

«Наурыз — жаңару мерекесі» тақырыбына эссе немесе өлең жазыңыз.

Дайындық уақыты: 3 минут.

Бағалау өлшемдері

  • Ойдың мазмұндылығы және тақырыпты ашу деңгейі
  • Тіл тазалығы, стиль, көркемдік
  • Құрылым: кіріспе–негізгі бөлім–қорытынды
  • Сауаттылық

Қорытынды

Осымен сайысымыздың барлық кезеңі аяқталды. Ешбір сын-өкпе болмасын, әсері жүректе қалсын. Қазылар берген бағалар айтылған тілекпен ұштассын!

Жүзден жүйрік, мыңнан тұлпар шыққан топты анықтау үшін сөз кезегін әділқазылар алқасына береміз.