Қазақша рефераттар

Бүйректің қабаттары немесе орнықты ұстайтын заттары

Ашық сабақтың әдістемелік талдамасы

Пәні
Анатомия
Сабақ түрі
Дәріс
Дәріс тақырыбы
Зәр шығару жүйесі (Нефрон. Зәрді экспресс-тест арқылы анықтау)
Сабақ уақыты
80 минут
Өткізілу орны
205 аудитория
Әдісі
Студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін арттыруға бағытталған педагогикалық тәсілдер

Сабақтың мақсаттары

Білімділік
Негізгі ұғымдар
  • Нефрон — бүйректің функционалдық құрылымдық бірлігі.
  • Бүйректің қанмен қамтамасыз етілуі.
  • Несепағардың жүрісі, бөлімдері және құрылысы.
Тәрбиелік
Коммуникация
  • Өз ойын анық, дұрыс және дәл жеткізуге үйрету.
  • Тақырыптан қажетті әрі маңызды ақпаратты сұрыптай білуге баулу.
  • Болашақ мамандыққа қызығушылық пен жауапкершілікті арттыру.
Дамытушылық
Ойлау дағдысы
  • Логикалық ойлауды дамыту, ізденіс арқылы жұмыс істеуге жұмылдыру.
  • Шығармашылық белсенділікті арттыру және пәнге қызығушылық тудыру.
  • Жаңа технологияларды қолдану арқылы танымдық белсенділікті күшейту.

Байланыстар және ресурстар

Пәнішілік байланыс

Тіндер, остеология, миология, спланхнология.

Пәнаралық байланыс

Биология, физиология, гистология, латын тілі, экология, валеология, мейірбике ісі негіздері.

Көрнекіліктер
  • Логикалық сұрақтар, плакаттар.
  • Компьютер, тақта, проектор.
  • Слайдтар және видеоматериалдар.
Қолданылған әдебиеттер
  • А. Қ. Сәтпаева — Адам физиологиясы.
  • С. А. А. Рақышев — Адам анатомиясы.
  • Ж. К. Ермахан — Тәнтану.
  • М. Дайырбекова — Адам анатомиясы.

Сабақтың құрылымы (80 минут)

  1. I. Ұйымдастыру кезеңі
    Қатысуды, сыртқы келбетті, көңіл күйді және сабаққа дайындықты тексеру.
    3 мин
  2. II. Білім деңгейін тексеру (үй тапсырмасы)
    Компьютер арқылы тест сұрақтарына жауап беру; нәтижесі экранда пайыз және баға түрінде көрсетіледі.
    13 мин
  3. III. Жаңа тақырыпты түсіндіру
    Зәр шығару жүйесі, бүйрек құрылысы, нефрон, қанмен қамтамасыз етілуі және несепағар.
    30 мин
  4. IV. Рефлексия
    Негізгі ойларды жинақтау және қысқа кері байланыс.
    2 мин
  5. V. «Тәжірибеңді таныт!»
    Зәрді экспресс-тест арқылы анықтау (тәжірибелік бөлім).
    20 мин
  6. VI. Білімді бекіту
    Қорытындылау сұрақтары және қысқа тапсырмалар.
    7 мин
  7. VII. Бағалау
    Қалыптастырушы және қорытынды бағалау.
    3 мин
  8. VIII. Үй тапсырмасы
    Келесі сабаққа дайындыққа бағытталған тапсырма беру.
    2 мин

Теориялық бөлім: бүйрек және зәр шығару жүйесі

Бүйрек: орналасуы және жалпы сипаттамасы

Бүйрек (ren; грекше: nephros) — құрсақ қуысында, I–II бел омыртқа деңгейінде орналасқан безді мүше. Бүйрек ішперденің сыртында жатады, байламдар арқылы бекіген.

Жоғарғы ұштары бір-біріне аздап жақын орналасады. Бауырдың қысымына байланысты оң бүйрек сол бүйрекке қарағанда шамамен жарты омыртқаға төмен тұрады.

Бүйректің артқы беті көкеттің аяқшаларымен және белдің шаршы бұлшықетімен, ал алдыңғы жақтан тоқ ішектің өрлеме және төмендеуші бөліктерімен шектеседі.

Бүйректің орны жас және жыныс ерекшеліктеріне байланысты өзгеруі мүмкін: әйелдерде әдетте төменірек, ал жаңа туған нәрестелерде одан да төмен орналасып, жамбас сүйегіне жақын жатады.

Ұзындығы
12 см
Ені
6 см
Қалыңдығы
4 см
Салмағы
120 г

Ескерту: бастапқы мәтінде салмақ өлшемі «120см» деп берілген. Бұл анатомиялық дереккөздерге сай келмейтіндіктен, 120 г түрінде түзетілді.

Сыртқы қабықтары және бекінуі

Бүйрек сыртынан жұқа, бірақ тығыз талшықты қабықпен (capsula fibrosa) қапталады. Қақпа аймағы мен бүйірлерін май тіні қаптап, майлы қабықты (capsula adiposa) түзеді.

Майлы қабықтың сыртында бүйрек шандыры (fascia renalis) орналасады. Ол екі жапырақшадан тұрады: алдыңғы және артқы. Шеткі жиек бойында бұл жапырақшалар бірігіп, ішперденің сыртындағы құрылымдарға жалғасады.

Ортаңғы жиек маңында жапырақшалар толық біріге бермейді: алдыңғы жапырақша бүйрек алдындағы тамырларға, қолқаға және төменгі қуыс венаға жалғасады; артқы жапырақша омыртқа денесінің алдынан өтіп, алдыңғысымен байланысады.

Бүйректің жоғарғы ұшында жапырақшалар бүйрекүсті безін де қамтып, бірігеді. Төменгі бөлікте фасциалды жабылу әлсіздеу болады.

Бүйректің тұрақты орналасуына құрсақішілік қысым, шандыр құрылымдары, бел бұлшықеттері және қан тамырлары ықпал етеді. Осы тірек факторлар әлсіресе, бүйрек төмен түсіп немесе жылжып, «кезбе бүйрек» жағдайы байқалуы мүмкін; мұндайда хирургиялық фиксация (нефропексия) қажет болуы ықтимал.

Пішіні, беттері және қақпасы

Бүйректің жоғарғы және төменгі ұшы (extremitas superior et inferior), алдыңғы және артқы беті (facies anterior et posterior), сондай-ақ шеткі (латералды) және ортаңғы (медиалды) жиегі болады.

Шеткі жиегі дөңес, ортаңғы жиегі ойыс келеді. Ойыс аймақ бүйрек қақпасы (hilus renalis) деп аталады. Қақпа арқылы артерия мен жүйкелер кіреді, ал вена, лимфа тамырлары және несепағар шығады.

Ересектерде бүйрек беті әдетте тегіс, ал нәрестелерде бөлшектенуге байланысты бұдырлау болуы мүмкін.

Бүйректің қима кезіндегі құрылысы (схемалық түсіндірме)

Бүйректің қима кезіндегі негізгі құрылымдары әдетте төмендегіше белгіленеді:

1. Қыртысты қабат
Сыртқы қабат, нефрон бөліктері шоғырланады.
2. Милы қабат
Ішкі қабат, пирамидалар орналасады.
3. Пирамидалар
Милы қабаттағы конус тәрізді құрылымдар.
4. Бүйрек емізікшелері
Несептің тостағаншаға ағуына қатысады.
5. Кіші тостағаншалар
Емізікшелерден келген несепті жинайды.
6. Бүйрек қақпасы
Тамырлар мен несепағар өтетін аймақ.
7. Бүйрек астаушасы
Тостағаншалардан несеп жиналатын қуыс.
8. Несепағар
Несепті қуыққа тасымалдайды.

Ұйымдастыру және бағалау: оқу үдерісінің логикасы

Ұйымдастыру кезеңі

Сабақ басында студенттердің қатысуы, сыртқы келбеті, көңіл күйі және оқу жұмысына дайындығы тексеріледі.

Білім деңгейін тексеру (үй тапсырмасы)

Сұрау студенттердің жеке тұлғалық белсенділігін арттыру технологияларын қолдану арқылы жүргізіледі.

Үй тапсырмасы компьютер көмегімен тест сұрақтарына жауап беру арқылы орындалады. Тест аяқталған соң экранда нәтиже пайыз және баға түрінде көрсетіледі.