Қазақша рефераттар

Глобустың градус торы

География • Бастауыш сынып

Глобустың градус торы: полюстер, экватор, параллельдер мен меридиандар

Бұл сабақта глобус пен карта арқылы Жер шарына «саяхат» жасап, градус торының қалай құрылатынын және оның бағыт пен орналасуды анықтаудағы маңызын түсінеміз.

Сабақтың мақсаттары

  • Білімділік: оқушыларға глобустың градус торы туралы түсінік беру.
  • Тәрбиелік: Отанын қадірлеуге, жауапкершілікке, ұқыптылыққа және сыныпта мәдениетті сөйлеуге тәрбиелеу.
  • Дамытушылық: ой-өрісті, есте сақтау қабілетін және дүниетанымды дамыту.

Көрнекіліктер

  • Оқулық
  • Глобус
  • Карта
  • Интерактивті тақта

Пәнаралық байланыс

  • Ана тілі
  • Бейнелеу өнері
  • Еңбекке баулу

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі

Психологиялық жаттығу: «Гүл сыйлау» ойыны.

II. Үй тапсырмасын пысықтау (тест)

  1. 1) Алғашқыда адамдар Жерді қандай деп ойлады?

    • A) Тегіс
    • Ә) Қыратты
    • Б) Таулы

  2. 2) Жердің шар тәріздес екенін ең алғаш қай елдің ғалымдары анықтады?

    • A) Орыс ғалымдары
    • Ә) Грек ғалымдары
    • Б) Неміс ғалымдары

  3. 3) Магеллан бастаған саяхатшылар Жер шарын қанша жылда айналып өтті?

    • A) 3
    • Ә) 2
    • Б) 8

  4. 4) Жер бетінің су басып жатқан кеңістігін қалай атаймыз?

    • A) Өзен
    • Ә) Мұхит
    • Б) Көл

  5. 5) Жер шарында неше мұхит бар?

    • A) 4
    • Ә) 5
    • Б) 7

  6. 6) Жер шарында қанша материк бар?

    • A) 4
    • Ә) 6
    • Б) 7

  7. 7) Қазақстан қай материкте орналасқан?

    • A) Африка
    • Ә) Америка
    • Б) Еуразия

  8. 8) Жан-жағын төрт бірдей мұхит қоршаған материкті тап.

    • A) Еуразия
    • Ә) Антарктида
    • Б) Аустралия

  9. 9) Масштаб дегеніміз не?

    • A) Белгілі бір заттың көлемін кішірейтетін сан.
    • Ә) Кез келген заттың бейнеленген көрінісі.
    • Б) Бір нәрсеге жоғарыдан қарағандағы көрініс.

  10. 10) Глобус дегеніміз не?

    • A) Шар тәріздес жұлдыз.
    • Ә) Жердің барынша кішірейтіліп жасалған дәл үлгісі.
    • Б) Жер шарының полюстері.

III. Білімді жан-жақты тексеру (сұрақ-жауап)

  1. Жерге ең жақын жұлдыз: Күн.
  2. Жерді қоса есептегенде Күнді қанша планета айналады? 9.
  3. Планета дегеніміз не? Өзінен жарық шығармайтын салқын денелер.
  4. Жердің серігі: Ай.
  5. Глобус дегеніміз не? Жердің кішірейтілген дәл үлгісі.

IV. Жаңа сабақ: градус торының мәні

Бүгінгі сабақта глобус және карта көмегімен Жер шарының бетінде орналасуды қалай анықтауға болатынын үйренеміз. Ол үшін «глобустың градус торы» ұғымын түсінеміз.

Ой қозғау

Глобустың градус торы дегеніміз не?

Ол — белгілі бір градус сайын жүргізілген параллельдер мен меридиандардың торы. Бұл тор Жер бетін «тор көздерге» бөліп, бағытты және географиялық орынды анықтауға көмектеседі.

Полюстер

Жер шарының жорамал білігі бетіне шығатын нүктелер полюстер деп аталады. Жер шарында екі полюс бар: Солтүстік және Оңтүстік. Жер өз білігінен айналғанда полюстер орын ауыстырмайды. Глобуста және жарты шарлар картасында полюстер нүкте түрінде белгіленеді.

Экватор

Полюстерден бірдей қашықтықта экватор сызығы жүргізіледі (латынша equator — «теңейткіш»). Экватор Жерді тең екі жарты шарға — солтүстік және оңтүстік жарты шарға бөледі. Экватордың ұзындығы шамамен 40 000 км.

Параллельдер

Экваторға қатарластыра белгілі бір қашықтық сайын жүргізілген сызықтар параллельдер деп аталады (грекше parallelos — «қатар жүруші»). Параллельдер батыс–шығыс бағытын көрсетеді. Экватордан полюстерге қарай жақындаған сайын параллель шеңберлерінің ұзындығы қысқара береді.

Меридиандар

Солтүстік және Оңтүстік полюстерді қосатын шеңбер тәрізді сызықтар меридиандар деп аталады (латынша meridianus — «түскілік»). Меридиандар солтүстік–оңтүстік бағытын көрсетеді. Жер шарының кез келген нүктесі арқылы сансыз көп меридиан жүргізуге болады.

Бастапқы меридиан

Халықаралық келісім бойынша бастапқы меридиан ретінде Ұлыбританиядағы Лондон қаласының маңымен өтетін меридиан қабылданған. Ол Жерді батыс және шығыс жарты шарларға бөледі.

Қорытынды ұғым: градус торы

Белгілі бір градус сайын жүргізілген параллельдер мен меридиандар глобус бетін тор көздерге бөледі. Осы тор глобустың градус торы деп аталады.

Сөздік

Экватор

Латынша — «теңейткіш».

Параллель

Грекше — «қатар жүруші».

Меридиан

Латынша — «түскілік».

V. Түсінгенін тексеру: «Кім жылдам?»

  1. Глобустан және жарты шарлар картасынан полюстерді, экваторды, параллельдер мен меридиандарды тауып көрсет.
  2. Меридиан мен параллель сызықтарының неше градус сайын жүргізілгенін анықта.

VI. Бекіту: «Кім зерек?»

  1. 1) Жер шарында неше полюс бар?
  2. 2) Жер өз білігін айналғанда полюстер айнала ма?
  3. 3) Полюстер глобуста немесе картада қалай бейнеленеді?
  4. 4) «Экватор» сөзі қандай мағынаны білдіреді?
  5. 5) Жерді тең екі жарты шарға бөлетін қандай сызық?
  6. 6) Жер экваторының ұзындығы қанша километр?
  7. 7) Экваторға қатар жүргізілген сызықтар қалай аталады?
  8. 8) «Параллель» қандай мағынаны білдіреді?
  9. 9) Параллельдер қандай бағытты көрсетеді?
  10. 10) Полюстерді қосатын сызықтар қалай аталады?
  11. 11) «Меридиан» қандай мағынаны білдіреді?
  12. 12) Меридиандар қандай бағытты көрсетеді?
  13. 13) Глобустың градус торы дегеніміз не?

VII. Бағалау

Оқушылардың жауаптарының толықтығы мен дәлдігіне, карта және глобуспен жұмыс істеу дағдыларына сүйене отырып бағалау жүргізіледі.

VIII. Үй тапсырмасы

Тақырып: «Глобустың градус торы».

Шығармашылық тапсырма: глобустың суретін салып келу.