Қазақша рефераттар

Ғұн мемлекетінің қалыптасуы

Ежелгі Қазақстан тарихы • 6-сынып

Ғұндар тарихы. Ғұн мемлекетінің қалыптасуы

Бұл сабақ ғұндардың ерте тарихын, мемлекет ретінде қалыптасу үдерісін және олардың Еуразия кеңістігіндегі тарихи рөлін түсіндіруге бағытталған. Материалдар археологиялық деректер мен Қытайдың жазба мәліметтеріне сүйенеді.

Сабақтың мақсаттары

Білімдік

Халықтардың ұлы қоныс аударуына бастау болған ғұн мемлекетінің тарихын және құрылымын түсіндіру арқылы оқушылардың тарихи санасын қалыптастыру, белсенділігін арттыру.

Дамытушылық

Мемлекеттің қалыптасу алғышарттарын және негізгі белгілерін анықтай білуге дағдыландыру.

Тәрбиелік

Тарихи аңыз-деректер негізінде оқушыларды ұлтжандылыққа тәрбиелеу, ірі саяси тұлғаларды үлгі ету.

Сабақ форматы

Сабақтың әдісі
Ауызша баяндау, сұрақ-жауап
Сабақтың түрі
Аралас
Көрнекілігі
Тірек-сызба, интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс
Этнология, антропология, дүние жүзі тарихы

Сабақтың барысы

I. Ұйымдастыру кезеңі (3 минут)

  • Оқушылармен амандасу.
  • Сабаққа қатысуын анықтау.
  • Ынта-зейінді сабаққа аудару.

II. Үй тапсырмасын тексеру

Үй тапсырмасы сұрақтар мен тапсырмалар арқылы тексеріледі.

1-тапсырма

Сөзжұмбақты шешу.

2-тапсырма

Сызбаны толтыру.

3-тапсырма

Сөзжұмбақ шешу.

4-тапсырма

Тест.

Тест сұрақтары

  1. 1. Қандай тайпалар шаруашылықта хумыны кеңінен қолданды?

    • a)Сақтар
    • b)Қаңлылар
    • c)Сарматтар
    • d)Үйсіндер

  2. 2. Берілгендердің қайсысы қаңлылардың қаласы?

    • a)Чигучен
    • b)Арқайым
    • c)Чирик-Рабат
    • d)Көк-Мардан

  3. 3. Қаңлы мемлекетінің астанасы қай қала болды?

    • a)Чирик-Рабат
    • b)Сауран
    • c)Битянь
    • d)Қызыл Аңғар

  4. 4. Жетісу мен Оңтүстік Қазақстан тайпаларында моңғолдық белгілердің пайда болуы кімдердің енуімен байланысты?

    • a)Моңғолдар
    • b)Түріктер
    • c)Үйсіндер
    • d)Хунну

  5. 5. Қаңлы мемлекеті туралы алғашқы деректер қай ғасырға жатады?

    • a)б. з. б. II ғ.
    • b)б. з. VI ғ.
    • c)б. з. б. IV ғ.
    • d)б. з. V ғ.

  6. 6. Қазақстанның қай бөлігінде қаңлы мемлекеті орналасты?

    • a)Жетісуда
    • b)Сарыарқада
    • c)Сырдария мен Арал маңында
    • d)Ертіс маңында

  7. 7. Қай тайпалардың жылжуы Ұлы қоныс аударуын бастап берді?

    • a)Қаңлылардың
    • b)Сақтардың
    • c)Үйсіндердің
    • d)Ғұндардың

  8. 8. б. з. б. 46–36 жж. қаңлылар кімдерге қарсы соғысқа қатысты?

    • a)Сарматтар мен қытайларға
    • b)Сақтарға
    • c)Үйсіндерге
    • d)Парсылар мен үйсіндерге

  9. 9. Қаңлы билеушісінің лауазымы қандай болды?

    • a)Шаньюй
    • b)Көсем
    • c)Патша
    • d)Хан

  10. 10. Қай мемлекеттің қаңлылармен ортақ шекарасы болған жоқ?

    • a)Үйсіндердің
    • b)Қытайлардың
    • c)Хуннулардың
    • d)Сақтардың

III. Жаңа сабақты түсіндіру

Тақырыпты жүйелі меңгеруге арналған жоспар.

Жоспар

  1. 1 Ғұндар тарихының ерте кезеңі
  2. 2 Ғұн мемлекетінің құрылымы
  3. 3 Ғұн тайпаларының бірлестігі

Ғұндардың тарихи орны

Ежелгі қазақ даласындағы этникалық, саяси және мәдени үдерістерде ғұн тайпаларының орны айрықша. Біздің заманымызға дейінгі IV–III ғасырларда Орталық Азияда, Қытайдың солтүстік шекараларына жақын өңірлерде ғұн тайпалары біртіндеп біріге бастады.

Негізгі түйін

Ғұндардың Қазақстан аумағына Орталық Азиядан келуі (б. з. б. I ғасырдың соңы – б. з. I ғ.) олардың тарихын қазақ жерімен тығыз байланыстырды.

Бұл кезең туралы мәліметтер археологиялық қазбалардан және Қытайдың жазба деректерінен белгілі. «Ғұн» атауы қытай деректерінде алғаш рет б. з. б. III ғасырдың аяғында кездеседі.

Жазба деректер және зерттеушілер

Ғұндардың әлеуметтік-экономикалық және саяси тарихы жөніндегі ең ерте әрі құнды мәліметтерді қытай тарихшылары қалдырған. Атап айтқанда, Сыма Цянь, Бан Гу және Фань Е еңбектері ғұндар туралы маңызды дереккөздер болып саналады.

Сыма Цянь

Ежелгі қытай тарихнамасы

Бан Гу

Әлеуметтік-саяси деректер

Фань Е

Кейінгі хроникалар