Сабақ - шығармашылық үрдіс
Кіріспе
Қызылорда қаласы, Абай ауылы, №138 Абай атындағы орта мектептің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Пірімова Әсем Әбдірахманқызы қазақ тілі пәнінен ҰБТ-ға дайындаудың тиімді жолдары туралы тәжірибесімен бөліседі.
Қазақстан Республикасының 2015 жылға дейінгі білімді дамыту тұжырымдамасында орта білім берудің мақсаты — терең білім мен кәсіби дағдылар негізінде еркін бағалай білуге, өзін-өзі іске асыруға, өзін-өзі дамытуға және өз бетінше дұрыс адамгершілік тұрғысынан шешім қабылдауға қабілетті жеке тұлғаны қалыптастыру деп көрсетілген.
Нәтижеге бағытталған оқыту: сабақ пен жоспардың орны
Бүгінгі таңда әр мұғалімнің алдында тұрған міндет — оқытудың жаңа технологияларын ұтымды пайдалана отырып, нәтижеге бағытталған білім беру. Оқу-тәрбие процесінде оң мотивацияны қалыптастыруда сабақ және сабақ жоспары маңызды рөл атқарады.
Сабақ жоспары — мұғалімнің білім беру бағдарламасын жүзеге асыру құралы. Ал сабақ — шығармашылық үдеріс. Ізденімпаз мұғалімнің ерекшелігі — сабақты түрлендіріп, оқушының жүрегіне жол таба білуі.
Сабаққа дайындық кезінде мұғалім оқу материалын оқу тобының мүмкіндігіне бейімдеп, жақсы нәтиже беретін танымдық еңбек пен ұжымдық жұмыстарды алдын ала жоспарлайды.
ҰБТ: сапа көрсеткіші және жүйелі дайындық
ҰБТ — білім сапасының басты көрсеткіші. Қазақ тілі пәнінен ҰБТ-ға дайындау үшін терең әрі жан-жақты біліммен қатар, ізденіс арқылы жинақталған тәжірибе қажет.
Жүйелі бақылау
- Оқушыларға жүйелі білім беру.
- Сынама тест нәтижесін үнемі бақылап, салыстыру.
- Әр оқушымен жеке қателер бойынша жұмыс жүргізу.
Ерекше басымдық
Дайындық барысында логикалық тапсырмалар мен талдауға көбірек мән беріледі. Тақырыптық тест құрату, семантикалық карта толтыру және мәтінмен жұмыс оқушының өзіне деген сенімін, жауапкершілігін арттырып, білімін ұштайды.
Лексика бойынша тәжірибелік тапсырмалар
Лексика саласын өткенде әр оқушыға төмендегі бағыттардың әрқайсысына 20 сөзден тауып, жазып келу тапсырылады:
Оқушы өздігінен ізденіп, сөздерді тауып, мағынасын түсіндіргеннен кейін, лексика тарауы бойынша тақырыптық тестілер құрастыру ұсынылады. Бұл тәсіл ойлануға жетелейді және есте сақтау қабілетін күшейтеді.
Келесі сабақта «Сөзмерген» ойынының кезеңдері түрлендіріліп, топтық сайыс түрінде білім тексеріліп, қорытындыланады.
Синтаксис: сабақтас құрмаласты талдау арқылы меңгерту
Сабақтас құрмалас сөйлемнің мағыналық түрлерін өткенде, олардың жасалу жолдарын сөйлемдерді талдату арқылы оқушылардың өздері түсіндіреді.
Мысал: мақсат бағыныңқылы сабақтас
«Адасқан сөздер» ойыны арқылы сөйлемдегі сөздердің орны ауыстырылып беріледі. «Мозаика» әдісімен оқушылар сөйлемді қайта құрастырып, синтаксистік талдау жасайды. Сонымен бірге сөйлем мүшелерінің қай сөз табынан екенін, түбірі мен қосымшасын ажыратып жазады.
Бастапқы сөйлем
Хакіммен жолықпақ болып, Шолпан қайыққа мінбеген еді.
Оқушылар бағыныңқы сөйлемнің баяндауышының қалай жасалып тұрғанын анықтайды.
Қайта құру үлгілері
- Хакіммен жолықсам деп, Шолпан қайыққа мінбеген еді.
- Хакіммен жолығайын деп, Шолпан қайыққа мінбеген еді.
- Хакіммен жолығу үшін, Шолпан қайыққа мінбеген еді.
Кейін оқушыларға бағыныңқы сөйлемнің баяндауышының әрбір жасалу жолына өздері сөйлем құратып, талдату ұсынылады. Бұл тәсіл ережені дайын қалыпта жаттағаннан тиімдірек.
Неге қате көбейеді?
Тест жинақтарында берілген мысалдардың көбі мектеп оқулығынан алынғанына қарамастан, оқушылар қателік жіберіп жатады. Мұның себебі — оқулықтағы мысалдарға мұқият мән беріп, терең талдамау деп пайымдауға болады.
Қорытынды
«Ұстазы бейілді болса, шәкірті зейінді болады» деген сөз бекер айтылмаған. Сабақты түрлендіріп, жаңа әдіс-тәсілдерді тиімді қолданып, үдерісті дұрыс ұйымдастыра білген мұғалім оқушы пікірін де ескерсе, нәтижеге бағытталған білім берудің мәні — осы.
Оқушы жетістігі — ұстаз жетістігі.
Толық нұсқасын жүктеу.