Гүл формуласы
Қос жынысты және дара жынысты гүлдер. Гүл формуласы
Бұл сабақта гүлдің құрылысы мен қызметі теориялық тұрғыда қарастырылады және қосжынысты, дара жынысты гүлдерді практикалық мысалдар арқылы сипаттау көзделеді.
Сабақтың мақсаты
Гүл ұғымын, оның құрылысы мен функциясын түсіндіру; қосжынысты және дара жынысты гүлдерді ажыратып, нақты мысалдар арқылы терең меңгерту.
Сабақтың міндеттері
- Білімділік: гүл формуласының таңбалануын түсіндіру, қосжынысты және дара жынысты гүлдерді ажырату, құрылысына толық сипаттама беру.
- Тәрбиелік: тұлғалық қалыптасуды, адамгершілік қасиеттерді және қоршаған ортаға жанашырлықты дамыту.
- Дамытушылық: пәнге және тақырыпқа қызығушылықты арттыру.
Ұйымдастыру және ресурстар
- Сабақ түрі
- Аралас, ойын элементтері бар.
- Әдістер
- Сұрақ–жауап, дәріс-сұхбат, баяндама.
- Құрал-жабдықтар
- Гүл құрылысының макеті, интерактивті тақта, қосымша суреттер.
Сабақтың барысы
1) Ұйымдастыру бөлімі
- 1 Оқушылармен амандасу.
- 2 Жоқ оқушыларды түгендеу.
- 3 Оқушылардың зейінін сабаққа аудару.
2) Өткенді қайталау
Жалпылама сұрақтар арқылы негізгі ұғымдар қайта еске түсіріледі.
Гүл дегеніміз не?
Гүлді қандай мақсатта қолданамыз?
Гүлдің негізгі бөліктерін атаңыз.
Гүлсағақ пен гүлтабан қандай қызмет атқарады?
Тостағанша мен күлтенің қызметі қандай?
Аталықтың құрылысы мен қызметін сипаттаңыз.
Аналықтың құрылысы мен қызметі қандай?
Гүлсерік дегеніміз не, қалай бөлінеді? Мысалмен дәлелдеңіз.
3) Негізгі бөлім: гүлдердің жыныстылығы
Бір гүлдің ішінде аталық та, аналық та болса, ол қосжынысты гүл деп аталады (мысалы: мақта, қызанақ).
Егер гүлде тек аталық немесе тек аналық қана болса, ол дара жынысты гүл.
- Тек аталығы бар гүл — аталық гүл.
- Тек аналығы бар гүл — аналық гүл.
- Аталық және аналық гүлдер бір өсімдікте орналасса — бірүйлі (мысалы: жүгері, асқабақ).
- Аталық гүлдер бір өсімдікте, аналық гүлдер екінші өсімдікте орналасса — екіүйлі (мысалы: қалақай, терек).
- Жыныссыз гүлдерде жыныс мүшелері дамымайды (мысалы: күнбағыс, гүлкекіре).
4) Гүл формуласы: таңбалау жүйесі
Гүл формуласы — гүл құрылысындағы бөліктерді қысқартылған әріптермен және арнайы белгілермен көрсету тәсілі. Бұл әдіс гүлдің құрылысын ықшам түрде сипаттауға мүмкіндік береді.
Негізгі әріптік белгілеулер
- Са (Calyx)
- Тостағанша
- Со (Corolla)
- Күлте
- P (Perigonium)
- Жай гүлсерік
- A (Androecium)
- Аталық
- G (Gynoecium)
- Аналық
Арнайы белгілер және олардың мағынасы
Еске сақтауға ыңғайлы
Гүл формуласы — гүлдің негізгі бөліктерін (Са, Со, P, A, G) және олардың ерекшеліктерін (симметрия, бірігуі, саны) қысқа әрі нақты көрсетуге арналған жүйе.
5) Қорытындылау және бағалау
Қорытындылау бөлімінде оқушылардың түсіну деңгейі сұрақтар арқылы тексеріледі. Қорытынды ойын ретінде «Алтын қақпа» қолданылуы мүмкін.
Бағалау сабақ барысындағы белсенділікке, сұрақтарға жауап беруіне және тапсырмаларды орындауына қарай жүргізіледі.
Үй тапсырмасы мұғалімнің жоспарына сәйкес беріледі.