Көптік жалғауларды ата
Сабақтың мақсаты мен міндеттері
Сабақтың мақсаты — зат есімнің жекеше және көпше түрлері туралы түсінік беру, оларды сөйлем ішінен табуға және сұрақ қоюға үйрету, сөздік қорды молайту, пәнге қызығушылықты арттыру және тілдік құзыреттілікті дамыту.
Білімділік
Зат есімнің жекеше және көпше түрлері туралы білімді кеңейту; сөйлемнен табу, сұрақ қою, сауатты жазу дағдыларын қалыптастыру.
Дамытушылық
Ойын түрлері арқылы танымдық қабілетті, тіл дамуын қолдау; тапсырмалар арқылы есте сақтау қабілетін арттыру.
Тәрбиелік
Бірлікке, ынтымаққа, еңбексүйгіштікке және бір-бірін сыйлауға тәрбиелеу.
Сабақтың құрылымы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Қызығушылықты ояту мақсатында психологиялық дайындық жүргізіледі.
Психологиялық дайындық
Біз әдепті баламыз,
Күнде бестік аламыз.
Жақсы оқып сабақты,
Ата-ананы қуантамыз.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Тапсырма
346-жаттығу, 126-бет. Ережені жаттау.
Мысалдар
- бала — балалар
- елік — еліктер
- балуан — балуандар
III. Қызығушылықты ояту
Интерактивті тақта арқылы өлең оқылып, өлең ішінен зат есімдер табылып, сұрақ қойылады.
Өлең
Білім алған өзіңнен
Дәрігер, ұшқыш не ғалым.
Саған ыстық сезіммен
Қарайды жұрт мұғалім.
Н. Жанаев
Сөздік жұмысы
Жұрт — халық, көптеген адамдар.
Өткенді еске түсіру (сұрақтар)
- • Зат есім дегеніміз не?
- • Кім? Не? сұрақтары қай кезде қойылады?
- • Жалқы есім дегеніміз не? Мысал келтір.
- • Жалпы есім дегеніміз не? Мысал келтір.
- • Зат есімнің жекеше және көпше түрлері деген не?
- • Көптік жалғауларды ата.
Сурет арқылы мысал келтіру
- Мысық — мысықтар
- Аспаз — аспаздар
- Кітап — кітаптар
Ойлан
- • Артық сөз қайсысы?
- • «Менің күшігімнің аты — Ақтөс» сөйлеміндегі Ақтөс сөзінің жалқы есім екенін қай дәлел растайды?
Сабақтың мақсаты хабарланады
Бүгін біз зат есімнің жекеше және көпше түрлерін ажыратып, сөйлемнен тауып, көптік жалғауларды дұрыс қолдануды үйренеміз.
IV. Мағынаны ашу
Дәптермен жұмыс
Күнді жазу.
Көркем жазу
К к, Қ қ әріптерін жазу.
Оқулық
348-жаттығу, 127-бет.
348-жаттығуды орындау реті
- Мұғалім мәтінді оқиды.
- Оқушылар кезектесіп оқиды.
- Зат есімдерді тауып, дауыстап оқиды.
Сөздік жұмысы
- Тамақ — 1) азық, қорек.
- Тері — адамның, малдың, жануардың денесін жауып тұратын қорғаныш қабат.
Көптік жалғауы бар сөздерді көшіріп жазу
Құстар, сауысқандар, ала қарғалар, торғайлар. (Тақтада орындалады.)
Кейін сөз құрамына талдау жасалады.
349-жаттығу: сәйкестендіру
Сұрақ қою арқылы тексеріледі. (Жұмыс түрі: жеке → жұп → жариялау.)
- Балшық — тар
- Сабақ — тар/тар
- Құжат — тар/тар
- Парақ — тар/тар
- Қап — тар
- Жүзім — дер/дар/тер
- Суретші — лер
- Биші — лер
- Әже — лер
- Көрші — лер
Ескерту: көптік жалғаулары сөздің дыбыстық құрамына қарай -лар/-лер, -дар/-дер, -тар/-тер түрінде жалғанады.
Сергіту сәті
Орнымыздан тұрамыз,
Қолымызды созамыз.
Бір отырып, бір тұрып,
Біз тынығып аламыз.
V. Жаңа білімді бекіту
350-жаттығу
Жаңылтпашты оқып, жатқа жазу. (I топ орындайды.)
Мәтіннен зат есімдерді тауып, жекеше және көпше түрлерін ажырату.
Слайдпен жұмыс
Әр түріне 2 сөзден жазу: жалпы/жалқы, жекеше/көпше. (II топ орындайды.)
Зат есім
Жалпы, жалқы
Түрлері
Жекеше, көпше
351-жаттығу, 129-бет
Жазған сөйлемдерді оқы. Көптік жалғауы бар сөздерді жекеше түрге айналдырып жаз:
- Бақалар — бақа
- Бозторғайлар — бозторғай
- Саятшылар — саятшы
- Аңдар — аң
- Қасқырлар — қасқыр
352-жаттығу
Мәтінді оқы. Екінші бөлігін көшіріп жазып, зат есімдерге талдау жаса. (III топ орындайды.)
VI. Рефлексия және қорытынды
Сабақ соңында сұрақ-жауап арқылы бекіту жүргізіледі. Оқушылар бүгінгі сабақтан алған әсері мен үйренгенін «Күннің шуақтары» әдісі арқылы қорытындылайды: әрқайсысы өз ойын шуақтарға жазады.
Тәрбиелік түйін
Күлімдеу және адамдарға қуаныш сыйлай білу — өзіңнің де, айналаңдағы адамдардың да өмір сапасын жақсартып, денсаулыққа оң әсер етеді.
VII. Үй тапсырмасы
Оқулық
353-жаттығу, 129-бет.
Шығармашылық тапсырма
«Менің оқу құралдарым» тақырыбында қысқаша мәтін жаз.
Үлгі: «Мен өз оқу құралдарымды ұқыпты ұстаймын. Өйткені мен оқулықтардың көмегімен білім аламын...»
Ереже
128-беттегі ережені жаттау.
Еске сақта
Көптік жалғауы сөзге мағынасына және дыбыстық үйлесіміне қарай жалғанады: -лар/-лер, -дар/-дер, -тар/-тер.
VIII. Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, тапсырмаларды орындау сапасы, сұрақтарға жауап беруі және жазба жұмыстары негізінде бағалау жүргізіледі.
Түйін
Бұл сабақ жоспары зат есімнің жекеше және көпше түрлерін жүйелі түрде меңгертуге бағытталған: теорияны еске түсіру, мәтінмен жұмыс, жаттығулар, топтық әрекет және рефлексия арқылы оқушылардың тілдік дағдылары нығаяды.