Бастауыш сынып оқушыларының оқу машығын жетілдіруді оқушының дұрыс және мәнерлеп, тездетіп оқуын қамтамасыз ету

Бастауыш мектеп оқушыларын әдебиеттік оқу сабағында өз бетімен жұмыс жасауға үйрету жолдары

Бастауыш сыныптарда ана тілі пәні — балалардың танымы мен тілін дамытатын негізгі құрал. Оқуға үйрету сауат ашу кезеңінен басталады. Бұл кезеңде оқушылар әр дыбыстың ерекшелігін танып, дыбыстан буын, сөз құрап, оны дұрыс әрі дауыстап оқуға жаттығады. Әсіресе буын мен сөз құрауда дауысты дыбыстардың қасиетіне ерекше мән беріледі.

Жеке оқушылардың дыбыс, буын, сөз және сөйлемдерді саналы, дұрыс, анық, дауыстап оқуы талап етіледі. Мәтінді оқу барысында сөздің мәні мен мағынасына назар аудару, сөйлемдер арасындағы байланысты түсіну, мәтін мазмұнын ұғып, оны айтып беруге үйрену көзделеді. Осы арқылы оқушының түсінігі біртіндеп күрделеніп, мәнерлеп оқу дағдысы жетіледі.

Екінші және үшінші сыныптарда оқуға үйретудің негізгі талабы — дауыстап, мәнерлеп және іштен оқуды меңгерту. Оқушылардың өздігінен оқуына берілетін тапсырмалар көлемі мен мазмұны біртіндеп күрделене түседі. Оқуға үйретудің сапасы оқу сабағын дұрыс ұйымдастыруға тікелей байланысты. Сондықтан оқушыларды оқулықпен, сондай-ақ оқулықтағы жеке мәтінмен өз бетінше жұмыс істеуге жүйелі түрде үйрету қажет.

Маңызды қағида

Оқытудағы әдіс-тәсілдерді шығарма жанрларына қарай (көркем шығармалар, ғылыми-көпшілік мақалалар, ертегілер, мысалдар, өлеңдер) алдын ала ойластырып қолданған дұрыс.

Тек түсінікті әрі жеңіл мәтінді сыныпта да, үйде де бірсарынды өздігінен оқи беру балаларды жалықтырады. Сондықтан әр сабақта сыныптағы озық оқушылармен де, үлгерімі төмен оқушылармен де жұмыс түрлерін нақты жоспарлап отырған жөн.

Оқу сабағын ұйымдастыруда ескерілетін талаптар

1
Оқу машығын жетілдіру және ынтаны арттыру

Бастауыш сынып оқушысының оқу машығын жетілдіру — оның дұрыс, мәнерлеп әрі шапшаң оқуын қамтамасыз ету. Бұл талап орындалмаса, мәтінді толық түсіну де қиынға соғады. Сондықтан сабақта қолданылатын әдіс-тәсілдер оқу техникасын жетілдірумен қатар, баланың кітапқа және оқуға деген қызығушылығын арттырып, бір мәтінді бірнеше рет өз бетінше жалықпай оқуға жағдай жасауы керек.
2
Ойлау мен салыстыру әрекеттерін күшейту

Төменгі сынып оқушыларының, әсіресе, абстрактілі ойлауы әлі толық қалыптаса қоймайды. Сондықтан оқу сабағында оқушының білімін толықтыра отырып, оның ойлануын, қызығушылығын оятатын, нысандарды салыстыруға, қарама-қарсы қойып байқауға, байқампаздыққа баулитын әдіс-тәсілдер көбірек қолданылуы қажет.
3
Образды ойлау мен шығармашылық қиялды дамыту

Бастауыш сынып оқушыларының көркем әдеби шығарманы терең түсінуге қажет образды ойлауы жеткіліксіз болуы мүмкін. Сондықтан оқушының шығармашылық қиялын ұштайтын тәсілдерді жиірек қолданған дұрыс. Затты не оқиғаны оқушы өзі көріп тұрғандай, нақты елестете алатындай жағдай жасау маңызды.

Оқу түрлері және өз бетінше оқуда кездесетін қиындықтар

Өз бетінше дұрыс оқу

Балалар өз бетінше оқуға, әдетте, екінші сыныптың екінші жартысынан бастап және үшінші сыныпта көбірек төселеді. Бұл кезеңде олар бірнеше сөзден тұратын сөз тіркестерін, фразалық тіркестерді тұтас оқи алады.

Дегенмен оқу барысында интонациялық қате жіберу немесе мағынасына сүйеніп сөз тіркестерін қысқартып, жобалап оқу жиі кездеседі. Оның себебі — үшінші сыныпта қойылатын талаптың «сөзді тұтас оқу» болуына байланысты: оқушы тұтас оқуға барынша ұмтылады, бірақ дағдысы әлі толық қалыптаспағандықтан, белгілі бір тіркестерді дәл әрі тұрақты оқи алу машығы жеткілікті дамымайды.

Осыған байланысты мұғалім оқушының мәтінді дұрыс оқыған-оқымағанын жүйелі түрде тексеріп отыруы қажет.

Өз бетінше саналы түрде оқып түсіну

Өздігінен оқудың келесі маңызды деңгейі — мәтінді саналы түрде оқып, мағынасын түсіну. Бұл дағды оқушының сөз мағынасын дәл тануына, сөйлемдер арасындағы байланысты аңғаруына және оқығанын жүйелі түрде жеткізе алуына сүйенеді.