Дара жарнақты тұқымның құрылысын ата
Өсімдіктің вегетативтік мүшесі ретінде тамырдың сыртқы және ішкі құрылысы
Биология, 6-сынып. Сабақ түрі: жаңа сабақ. Пән мұғалімі: Қайрбулатова Г. Б.
Сабақтың мақсаты
Өсімдіктің вегетативтік мүшелерінің түрлерін және олардың атқаратын қызметін түсіндіру.
Білімділік
Тамырдың құрылысын нақтылап, оқушыларды өздігінше ізденуге жетелеу және өсімдіктерді жан-жақты тануға бағыттау.
Дамытушылық
Тамырдың түрлері мен маңызын меңгерту арқылы саралау, талдау, қорытынды жасау дағдыларын дамыту.
Тәрбиелік
Ауызша және жазбаша жұмыстар арқылы ізденімпаздыққа, тиянақтылыққа, еңбексүйгіштікке және қоршаған ортадағы өсімдіктерді қорғауға тәрбиелеу.
Құрал-жабдықтар
- Интерактивті тақта
- Тірек-сызба, слайдтар
- Плакаттар, суреттер
- Үлестірмелі қима қағаздар
- Қосымша әдебиет
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Сабаққа қажетті құрал-жабдықтарды түгендеу.
II. Үй тапсырмасын тексеру (ой қозғау)
- Тұқым дегеніміз не?
- Тұқым қандай қызмет атқарады?
- Екі тұқым жарнағы бар өсімдіктер қалай аталады?
- Қосжарнақты тұқымның құрылысы қандай?
- Эндосперм дегеніміз не?
- Даражарнақты тұқымның құрылысын ата.
Биологиялық диктант: тұқымның өнуіне қажетті жағдайлар
- Өне бастаған тұқымға ауа жетіспесе, ____________________.
- Асқабақ, қауын, мақта тұқымдары ____________________ өнеді.
- Тұқымның ісініп жарылуына ____________________ қажет.
- Тұқым өнуі үшін ____________________ қажет.
- Өне бастаған тұқымның тыныс алуын ____________________ күшейтеді.
Қалып қойған сөздер
Топтық тапсырма: постер қорғау
I топ
Қосжарнақты өсімдіктер
II топ
Даражарнақты өсімдіктер
III топ
Тақырыпты қорытындылау және мысалдар келтіру
Жаңа сабақ: тамыр — өсімдіктің негізгі вегетативтік мүшесі
Негізгі ұғымдар (тірек-сызба мазмұны)
Мүше дегеніміз
Өзіндік құрылысы бар және белгілі бір қызмет атқаратын ағзаның бір бөлігі.
Өсімдік мүшелері
- Вегетативтік мүшелер: тамыр, сабақ, жапырақ, өркен.
- Көбею мүшелері: гүл, жеміс, тұқым.
Тамыр — топырақ арқылы өсімдікті су және минералды тұздармен қамтамасыз ететін вегетативтік мүше.
Тамырдың негізгі қызметтері
- Су мен минералды тұздарды топырақтан сіңіреді.
- Өсімдікті топыраққа берік орнықтырады.
- Қоректік заттардың қорын жинайды.
- Кейбір өсімдіктерде көбеюге қатысады.
Тамырдың шығу тегі бойынша түрлері
-
Негізгі тамыр
Ұрық тамыршасынан дамиды.
-
Жанама тамыр
Негізгі тамырдан жан-жаққа таралады.
-
Қосалқы тамыр
Сабақтан немесе жапырақтан өсіп шығады.
Тамыр жүйесі: құрылысы және мысалдар
Тамыр жүйесі — бір өсімдікте болатын әртүрлі тамырлардың (негізгі, жанама, қосалқы) жиынтығы.
Кіндік тамыр жүйесі
Негізгі тамыр жақсы дамиды; көбіне қосжарнақты өсімдіктерге тән.
Мысалдар
асбұршақ, асқабақ, қауын, күнбағыс.
Шашақ тамыр жүйесі
Негізгі тамыр нашар дамиды; жанама және/немесе қосалқы тамырлар шашақтанып топталады; көбіне даражарнақты өсімдіктерге тән.
Мысалдар
пияз, бидай, жүгері, арпа, сұлы, тары, күріш, сарымсақ.
Тамырдың ішкі құрылысы: аймақтары
Тамыр бірнеше аймаққа бөлінеді: тамыр оймақшасы, бөліну аймағы, созылу аймағы, сору аймағы, өткізгіш аймақ.
Тамыр оймақшасы
Тамыр аймақтарына кірмейді; бөліну аймағының сыртын қаптап, өсіп келе жатқан ұшты қорғайды.
Бөліну аймағы
Жасушалар қарқынды бөлінеді. Қабаттарына қарай: сыртқы қабат оймақша мен сыртқы ұлпаларды түзеді, ортаңғы қабат алғашқы қабықты, ішкі қабат орталық цилиндрді қалыптастырады.
Созылу, сору, өткізгіш аймақтар
Созылу аймағында жасушалар ұлғайып, тамырдың ұзарып өсуіне жағдай жасайды; сору аймағы су мен минералдарды сіңіруге, өткізгіш аймақ оларды өсімдіктің басқа мүшелеріне тасымалдауға қатысады.
Қысқаша қорытынды
- Тамыр — өсімдікті сумен және минералды тұздармен қамтамасыз ететін негізгі вегетативтік мүше.
- Тамырдың түрлері: негізгі, жанама, қосалқы; олардың жиынтығы — тамыр жүйесі.
- Тамыр жүйесі кіндік және шашақ болып бөлінеді; олар өсімдіктердің (қосжарнақты/даражарнақты) ерекшеліктерімен байланысты.
- Ішкі құрылысында аймақтар айқын ажыратылады: оймақша, бөліну, созылу, сору және өткізгіш.