Қазақша рефераттар

Бармысыздар жадыраған жас достар

Тәрбиелік ертеңгіліктің мазмұны

Бұл мәтін «Әдептілік – тәрбие бастауы» тақырыбындағы ертеңгіліктің жоспары мен мазмұнын ұсынады. Негізгі ой — оқушыны адамгершілікке, қайырымдылыққа, кішіпейілділікке, әдептілікке, еңбексүйгіштікке баулу, ұлттық салт-дәстүрді құрметтеуге тәрбиелеу және жағымсыз әдеттерден сақтандыру.

Мақсаты

  • Оқушыларды адамгершілікке, қайырымдылыққа, кішіпейілділікке, әдептілікке, еңбексүйгіштікке тәрбиелеу; ұлттық салт-дәстүрді үйрене отырып, жаман әдеттерден аулақ болуға бағыттау.
  • Адам бойындағы жағымды және жағымсыз қылықтарды ажырата білуге үйрету, «әдеп әліппесін» бойға сіңіру; тіл байлығын және танымдық белсенділікті арттыру.

Көрнекілігі

Интерактивті тақта, слайдтар.

Түрі

Ертеңгілік.

Әдісі

Сұрақ-жауап, көрініс, ән, ойын.

Негізгі ұстаным

Әдептілік — адамдардың өзара қарым-қатынасындағы, жүріс-тұрысындағы ереже. Уәдені орындамау, дөрекі сөйлеу, үлкенді сыйламау — әдепсіздік белгісі. Ал әдепті бала үлкенмен сәлемдеседі, сөйлескенде «сен» демей, «сіз» деп сөйлейді.

Мұғалімнің кіріспе сөзі

Армысыздар, ұлағатты ұстаздар! Бармысыздар, жадыраған жас достар! «Әдептілік – тәрбие бастауы» атты ертеңгілігімізге қош келдіңіздер! Халқымыз әдептілікті жоғары бағалаған. Отбасында да, мектепте де, ортада да баланы кішіпейілдікке, ізеттілікке, имандылыққа, инабаттылыққа тәрбиелеуді мақсат еткен.

Әдептілік ережесін бұзған адамға жұрт сенім артпайды, онымен қарым-қатынас жасаудан қашқақтайды. Кейде балалар әдеп ережесін байқамай немесе білмей бұзып жатады. Сондықтан бүгін біз әдептілік пен әдепсіздіктің белгілерін салыстырып, қорытынды жасаймыз.

Әдепсіздікке тән көріністер (оқушылар оқылымы)

1-оқушы

Кеше ғана қадалған Өміртайдың түймесі Орнында жоқ, япыр-ай, Қайда кеткен бұл несі? Етек-жеңі салақтап, Бос жүріспен далақтап. Ұқыптап сабақ ұқпайды, Өз бетімен алақтап.

2-оқушы

Ілгек, түйме жұлынып, Кешке дейін алысып. Әркімге бір ұрынып, Құспен, малмен жарысып. Шашы түсіп көзіне, Түсінбей ақыл сөзіне. Мұғаліммен таласар, Дәлел тауып сөзіне.

3-оқушы

Дәптер, сөмке — бәрі де Дал-дұл болып жыртылған. Сия төгіп бәріне, Шимай салған сыртынан. Сабақ бітті, мектептен Оқушылар тарады. Бір тентек бір тентекпен Дабырласып барады.

4–5-оқушы (сөмкелердің мұңы)

Қара сөмке біреуі, Бейне қасқыр талаған. Ала сөмке біреуі, Алба-жұлба жамаған. Қара сөмке күрсініп, Жолдасына мұң шақты: «Құрысын бұл тіршілік, Бүгін тағы қаусатты. Тағы мені қолға ала, Бар баланы соқты кеп, Жұлып алып ол бала Кетті мені тепкілеп». «Мені де, — күйретті,» Ала сөмке томсара: «Бала мені сүйретті, Етіп мені қолшана. Сондайларға, досым-ай, Неге бізді береді?» Екі сөмке осылай Мұң шағысып келеді.

6-оқушы

Анау бала, қолын қара: Кір-қожалақ, қап-қара. Тырнағы өскен, Шашы көптен Алынбапты-ау, масқара! Тазаланып тұру керек, Ерте мен кеш, жас бала.

7-оқушы

Қайыр күтпе баладан — Өз мысығын сабаған. Кім алдаса анасын, Оған қалай нанасың? Екі болса алғаны — Бала ұятқа қалғаны. Ойнап жүріп жыласа — Орынды емес бұл аса. Добын қимас ойнауға — Ұят, сараң болған да.

Ескерту

Ән: «Жалқаубек». Көрініс: «Жай ғана әжей».

Әдептілік туралы ойлар (оқушылар пікірі)

8-оқушы

Әдептілік — үлкенді сыйлау, достарды және айналадағы адамдарды құрметтеу. Әдепті адам өзгеден құрмет күтпей-ақ, алдымен өзі өзгеге құрмет көрсетеді.

9-оқушы

Ата-ананың тілегі — Адам болып өскенің. Адамдықтың тірегі — Адал болып өскенің. Әдептілік дегенің — Әрқашанда керегің. Әсемпаздық дегенің — Әуре-сарсаң әлегің.

10-оқушы

Спортпен айналыс — Сұлулық сыйлаған. Сол саған пайдалы іс, Сауық пен кинодан.

11-оқушы

Сыйлап сәлем беремін, Көршілерді көргенде. Ізетті де білемін, Үйге қонақ келгенде. Әдепсіз деп сөкпесін, Анама айтып өкпесін.

Ән

«Апам үшін».

12-оқушы

Қарсы ал ерте күн көзін, Асықпай іш тамақты. Пышақты ұста оң қолмен, Ұқыпты бол әр уақытта, Салдыр-салақ болмағын.

13-оқушы

Салма аузыңа инені, Үзбе жұлып түймені. Ашуланбай, долданып, Жауап бергін ойланып. Құр бекерге қылқима, Болмашыға бұртима.

14-оқушы

Іштарлыққа жол берме, Бақталастық білдірме. Мақсат қоймай алдыңа Қаңғырып құр қыдырма. Сыйла үлкенді, кішіні, Қамқорлыққа ал кішіні. Сақта көше тәртібін, Бағдаршамның ал тілін. Әдет қыл бұл ісіңді, Тазалап жүр тісіңді.

Қонақ күту әдебі (15-оқушы)

Сырттан келген мейманға Сәлем беріп, қол алсаң — Бірінші еткен құрметің. «Түсіңіз», — деп түс беріп, Шылбырына оралсаң — Екінші еткен қызметің. Есік ашып енгізіп, Көрпе төсеп құп алсаң — Үшінші еткен құрметің. Мейман риза болғаны — Құрметпен үйге қонғаны.

Жағдаяттық сұрақтар: «Не деу керек?»

1) Апаң базардан алма әкеліп, ең үлкенін саған берді. Не дейсің?

Барлығы: «Рахмет, апа!» деу керек.

2) Көшеде көршіңді байқамай қағып кеттің. Не дейсің?

Барлығы: «Кешіріңіз!» деу керек.

3) Көшеде танысыңды көрдің, бірақ амандасуды ұмытып кеттің. Не деу керек?

Барлығы: «Сәлеметсіз бе!» деу керек.

4) Қарт кісі қоқыс үйіндісін тазалап жатыр. Не айтқаның жөн?

Барлығы: «Көмектесейін!» деу керек.

«Жалғастыр» ойыны

Не істеуге болмайды?

  1. Үлкендердің алдынан кесіп өтуге болмайды.
  2. Құстарды атуға болмайды.
  3. Кішкентай баланы жылатуға болмайды.
  4. Сабақтан кешігуге болмайды.
  5. Қыз баланы ренжітуге болмайды.
  6. Сыныпта айқайлауға болмайды.
  7. Түнде көшеде жүгіріп жүруге болмайды.

Не істеу керек?

  1. Үлкен кісіні сыйлау керек.
  2. Үлкеннің тілін алу керек.
  3. Үлкендерге сәлем беру керек.
  4. Аналарды, апаларды сыйлау керек.
  5. Кішіге қамқор болу керек.
  6. Оқу құралдарын күтіп ұстау керек.

«Құпия хаттарға» жауап

1-хат

Көршіңнің баласы жиі өтірік айтады және күнде ойнауға шақырады. Мұндай жағдайда достықтың шарты — адалдық екенін түсіндіріп, өтірікті тоқтатпаса, жақын араласуды шектеу керек. Дос таңдауда шыншылдық пен жауапкершілік маңызды.

2-хат

Құшақ-құшақ газет-журнал көтеріп келе жатқан пошташыны көрсең, жолын бөгемей, өтуіне жағдай жаса. Егер көмегің қажет екенін байқасаң, сыпайы түрде «Көмектесейін бе?» деп ұсыныс айт.

3-хат

Анаң ас пісіріп жатқанда інің мазасызданса, оған көңіл бөл: қауіпсіз жерге отырғызып, ойнат немесе жұбат. Анаңа көмектесіп, үй ішіндегі тыныштықты сақтауға үлес қос.

Қорытынды

Әдептілік — күнделікті әрекеттен көрінетін мәдениет: сәлемдесу, үлкенді сыйлау, ұқыптылық, таза жүру, уәдеге беріктік, мейірім мен жауапкершілік. Осы қасиеттерді тұрақты әдетке айналдыру — әр оқушының басты міндеті.