Ішімдіктің зияны
Салауатты өмір салты
Бұл материал 10-сыныпқа арналған ашық сабақтың мазмұнын негізге ала отырып, денсаулықтың құндылығын жан-жақты түсіндіруге және салауатты өмір салтына дағдыландыруға бағытталған.
Эпиграф: «Ұлт денсаулығы — біздің табысты болашағымыздың негізі» (Н. Ә. Назарбаев)
Сабақтың мақсаттары мен ұйымдастыруы
Білімділік
Оқушыларға денсаулықтың қымбат қазына екенін, өмір сүру үшін қажетті негізгі құндылық екенін түсіндіру.
Дамытушылық
Сын тұрғысынан ойлауды дамыту, шығармашылық қабілетті жетілдіру, ойды дәл жеткізіп, қорытынды жасай білуге үйрету.
Тәрбиелік
Дені сау, білімді, тәрбиелі, мейірімді, ұстамды, өзін-өзі тәрбиелей алатын тұлға қалыптастыру және салауатты өмір салтына баулу.
Қолданылған құралдар
- Көрнекілік: слайд, бейнематериал, плакат
- Жабдық: компьютер, интерактивті тақта, үнтаспа, ватман, фломастер, стикерлер
- Әдіс-тәсіл: талдау, пікірлесу, тренинг, сын тұрғысынан ойлау
- Түрі: дәстүрлі емес; формасы: шығармашылық-ізденушілік, зерттеушілік
Сабақтың барысы: атмосфера және ой қозғау
Шаттық шеңбері: «Әлемге денсаулық!»
Сабақ жылы лебізден басталады: оқушылар жүрекшелерге тілектерін жазып, оларды глобусқа жапсырады. Барлығы бірге: «Әлемге денсаулық тілейміз, болашаққа денсаулықпен бірге барайық!» деп айтады.
Ойланайық, пікірлесейік
Оқушылар слайдтар арқылы қойылған проблемалық сұрақтарға жауап беріп, күнделікті өмірдегі зиянды әдеттердің себеп-салдарын талдайды.
Талқылау бағыттары
- Неліктен адам тынықса да шаршауы басылмайды?
- Темекі туралы сурет нені аңғартады?
- Зиянын біле тұра неге адамдар шылым шегеді?
- Алкоголь мен сәби арасындағы байланыс қандай?
Қауіпті салдарлар
- Ішімдік адамды қандай жағдайға ұшыратады?
- Алкоголь мен суицидтің байланысы қандай?
- Суреттер адамның өмірлік таңдауына қалай әсер етеді?
Оқушылардың шығармашылық жұмыстары: негізгі тақырыптар
Ермек: Алкоголь — әдет емес, ауру
Зиянды әдеттердің салдарыМаскүнемдік пен араққұмарлық — қоғамның дамуына кері әсер етіп, жас ұрпақтың санасы мен өмірін улайтын ауыр кеселдердің бірі. Ішімдік алғашында жалған «көңіл күйді көтергендей» әсер бергенімен, кейін ағзаның көптеген жүйесін бұзады.
Негізгі салдарлар
- Бас ауруы, тепе-теңдіктің бұзылуы, сөйлеудің күрмелуі, өз-өзін бақылаудың әлсіреуі
- Ми, жүйке жүйесі, бауыр және бұлшықет қызметінің бұзылуы
- Қарым-қатынас мәдениетінің төмендеуі, әлеуметтік және отбасылық қиындықтар
- Иммунитеттің әлсіреуі, ұзақ уақыт сақталатын уытты әсер
Алкогольдің кез келген мөлшері ағза үшін зиян екенін ұмытпау маңызды. Сондай-ақ, сыра құрамындағы көмірсулардың артық мөлшері зат алмасуға кері әсер етіп, дене салмағының артуына әкелуі мүмкін.
Айгерім: Темекі түтініндегі уытты заттар және олардың әсері
Темекінің зияныШылым шегу кезінде темекі түтініндегі улы заттар ауыз және өкпе арқылы қанға өтеді. Негізгі топтары: никотин, шайыр (смола) және улы газдар. Сонымен бірге түтін құрамында канцерогендер мен радиоактивті изотоптар да кездеседі.
Никотиннің әсері
- Тамыр соғысын жиілетеді
- Басты айналдырып, жүрек айнуын тудыруы мүмкін
- Ағзаның әртүрлі мүшелеріне жағымсыз ықпал етеді
Шайыр және канцерогендер
- Өкпеге жиналып, ұзақ уақыт бойы зиянды әсерін сақтайды
- Қатерлі ісік қаупін арттыратын заттар болуы мүмкін
- Радиоактивті изотоптар ағза тіндерінде жиналуы ықтимал
Тақырыпты бекіту үшін сұхбат ұйымдастырылып, нәтижесі бейнематериал арқылы ұсынылады.
Толғанай: Дұрыс тамақтану мәдениеті
Тиімді әдет«Ауру — астан» деген сөз бекер айтылмаған. Тиімді тамақтанудың мәні — тағамды дұрыс таңдау және мөлшерді сақтау. Шамадан тыс желінген кез келген тағам денсаулыққа зиян тигізуі мүмкін.
Сауалнама нәтижесі
«Тамақтану режимін сақтайсыз ба?» сұрағына оқушылардың 60% — үнемі, 25% — кейде, 15% — сақтамаймын деп жауап берген.
Ақпар: Денсаулық — басты құндылық
Құндылық және жауапкершілік«Бірінші байлық — денсаулық». Денсаулық адамның еңбекке қабілетін арттырып, қабілет-дарынның ашылуына мүмкіндік береді. Спортпен шұғылдану, уақытылы тамақтану және күн тәртібін сақтау — өз-өзіңе жасалған ең дұрыс инвестиция.
Мектептегі белсенділік
Оқушылардың 70%-ы спорт секцияларына, ал 30%-ы би үйірмесіне қатысады.
Альбина: Нашақорлық — ғасыр індеті
Ең қауіпті тәуелділікНашақорлық — адамның психикасы мен орталық жүйке жүйесіне ауыр соққы беретін, рухани және физикалық тепе-теңдікті бұзатын қауіпті тәуелділік. Бұл кесел адамның өмір сапасын құлдыратып қана қоймай, айналасына да қауіп төндіреді.
Негізгі қауіптері
- Психиканың өзгеруі, енжарлық, оқу мен еңбекке ынтаның төмендеуі
- Ағзаның улануы, асқынулардың ауыр өтуі
- Қылмысқа итермелеуі мүмкін әлеуметтік тәуекелдер
Келтірілген статистика
- ШҚО бойынша (2013): 3446 нашақор тіркелген
- Қазақстан бойынша: 1991 — 11000, 2000 — 38000, 2010 — 50000
Таза сана мен айқын мақсат — ел болашағының тірегі. Сондықтан жастарды зиянды әдеттерден аулақ болуға шақыру — ортақ міндет.
Айжан: Ұйқы — тән шипасы
Қалпына келуСағаттың жүруі үшін серіппесін бұрап қою қаншалықты қажет болса, адамға ұйқы да сондай қажет. Ұйқы — ағзаның табиғи қалпына келу механизмі.
Пайдалы әдеттер
- Ертерек ұйықтап, бір мезгілде жатуға дағдылану
- Кешкі асты жеңіл ішу (тамақтың қорытылуына уақыт қажет)
- Ұйықтар алдында бөлмені желдету
Сауалнама нәтижесі
Ұйқы режимін 50% — үнемі, 42% — кейде сақтайды, 8% — сақтамаймын деп жауап берген.
Асель: Қимыл белсенділігі және гиподинамия
Қозғалыс — өмір негізіҚозғалыс азайғанда бұлшықеттер әлсіреп, гиподинамия пайда болуы мүмкін. Гиподинамия — қимыл-қозғалыстың жеткіліксіздігі.
Белгілері
- Әлсіздік және тез шаршау
- Жүрек соғысының жиілеуі
- Қан қысымының жоғарылауы
- Күйгелектік, эмоциялық тұрақсыздық
Ағзаға әсері
- Сүйек ұлпасындағы кальций мөлшерінің төмендеуі
- Ұйқысыздық пен жабырқаудың күшеюі
Ұзақ әрі сапалы өмір сүру үшін күнделікті қозғалысты азайтпай, белсенді өмір салтын қалыптастыру қажет.
Бекіту кезеңдері: сергіту, ақпарат және рефлексия
Сергіту сәті
Қысқа бой жазу жаттығулары арқылы назар қайта шоғырландырылып, сабақ қарқыны жаңартылады.
Қосымша ақпарат: зиянды әдеттердің салдары
Бейнематериалдар арқылы зиянды әдеттердің ауыр зардаптары көрсетіліп, денсаулыққа жауапкершілік тақырыбы тереңдетіледі. Бұл мәселе тек жеке адам мен отбасының ғана емес, қоғамдық және мемлекеттік деңгейдегі маңызды проблема екені атап өтіледі.
Денсаулық — кез келген мемлекеттің стратегиялық басымдығы. Өйткені дені сау ұлт — ел болашағы.
Тыныштық сәті: «Табиғатпен үндесу»
Баяу әуен аясында оқушылар дұрыс қалыпта отырып, терең тыныс алады. Мақсат — ішкі күйді тыныштандыру, жағымды ойға шоғырлану, дене мен ойдың үйлесімін сезіну.
Қорытынды: «Денсаулықтың кепілдері» және «Денсаулықтың жаулары»
Оқушылар екі топқа бөлініп, диаграмма форматында қорытынды жасайды: денсаулықты нығайтатын факторлар мен оны әлсірететін әдеттерді салыстырып көрсетеді.
Денсаулықтың кепілдері
- Қимыл белсенділігі және спорт
- Дұрыс тамақтану және режим
- Сапалы ұйқы
- Жауапкершілік және саналы таңдау
Денсаулықтың жаулары
- Темекі және тәуелділік
- Алкогольді шамадан тыс тұтыну
- Нашақорлық
- Гиподинамия және бейберекет режим
Үндеу және жоба
Оқушылар тәрбиелік мәні бар үндеу мәтінін құрастырып, оны іске асыруға арналған шағын жобалар ұсынады:
1-топ
Темекі шегудің алдын алу жолдары.
2-топ
Ішімдік тұтынуды шектеу жолдары.
Тренингтер: жеке рефлексия және көңіл күй
«Сиқырлы сатушы» тренингінде оқушылар өз бойындағы кемшіліктерін қағазға жазып «сатушыға» тапсырады, ал орнына қымбат құндылықтарды (жақсы әдет, ниет, мақсат) символдық түрде «сыйға» алады.
«Менің көңіл күйім» кезеңінде сабақтан алған әсерді бұлт немесе гүлді таңдау арқылы білдіреді. Бұл тәсіл сыныптың эмоциялық ахуалын байқауға және ой түюге көмектеседі.
Негізгі ой
Денсаулық — тек тілек немесе уақытша мақсат емес, күнделікті таңдаулардың нәтижесі. Салауатты өмір салты — өзіңе, отбасыңа және еліңнің болашағына деген жауапкершілік.