Қара сөзге тоқталу
Атырау қаласы • №2 орта мектеп • Орыс сыныптарындағы қазақ тілі мен әдебиеті
Мұғалім: Унгаралиева Назгүл Имашевна
Тақырып: Абай Құнанбаевтың «Ескендір» поэмасы және қара сөздері
Сабақ мазмұны Абай мұрасының тереңдігін танытып, «Ескендір» дастанының идеясы мен көркемдік ерекшелігін ашуға, қара сөздердің тәрбиелік мәнін түсіндіруге және ақын философиясының адамгершілік тәрбиедегі орнын ұғындыруға бағытталады.
Сабақтың мақсаттары
А) Білімділік
- Абай мұрасын терең таныту.
- «Ескендір» дастанының мазмұнын меңгерту, көркемдік ерекшелігін ашу.
- Қара сөздердің тәрбиелік мәнін түсіндіру.
- Ақынның философиялық пайымдарының адамгершілік тәрбиедегі маңызын ұғындыру.
Ә) Дамытушылық
- Оқушылардың ізденіс және шығармашылық қабілеттерін дамыту.
- Мәнерлеп оқуға, көркем мәтінмен жүйелі жұмыс істеуге дағдыландыру.
- Өз пікірін негіздеп айтуға үйрету.
Б) Тәрбиелік
- Оқушы дүниетанымын қалыптастыру.
- Адамгершілік қасиеттерді бойына сіңіру.
- Ойшыл көтерген мәселелер тағылымы арқылы оқушының азаматтық бейнесін қалыптастыру.
Сабақтың форматы
Әдіс-тәсілдер
- Сұрақ-жауап
- Мәтінмен жұмыс
- Ауызша тіл дамыту
- Шығармашылық жұмыс
- Талдау
- Бейнесюжет
Көрнекіліктер
- Ы. Алтынсарин портреті
- Слайдтар
- Сызбалар
- Суретті парақшалар
Ескерту: тақырып Абайға арналғанымен, көрнекілік тізімінде Ы. Алтынсарин портреті көрсетілген. Қажет болса, Абай портретімен толықтыру ұсынылады.
Қысқаша құрылым
Ұйымдастыру
Амандасу, қатысымды тексеру, сабақ барысымен таныстыру.
Ой қозғау
Абайдың өмірі мен білім жолына қатысты сұрақтар арқылы алдыңғы білімді белсендіру, сызбаны толтыру, толықтыру тапсырмалары.
Жаңа сабақ
Сағынғали Сейітовтың «Кім?» өлеңі арқылы сабақ өзегін ашу, қара сөз және «Ескендір» поэмасына талдау жасау.
Бекіту
Қорытынды ой, сызбаны толтыру, «Жұлдызды сағат» ойыны және тест.
Үй тапсырмасы
Қара сөзден түйген ой бойынша эссе, поэмадан үзінді жаттау.
Ой қозғау: бағыттаушы сұрақтар мен тапсырмалар
Сұрақтар
- Абай қандай отбасында дүниеге келген?
- Туғанда Ибраһим деп ат қойылса да, «Абай» аталып кетуінің себебі неде?
- Абай отбасында қалай тәрбиеленді?
- Балалық шағы туралы әңгімелеңдер.
- Семейдегі Ахмет Риза медресесінде оқуы Абайдың шығармашылық жолына қалай әсер етті?
- Құнанбай Абайды неліктен оқуын аяқтатпай, ел ісіне шақыртып алды?
Жедел белсендіру
1) Абай өлеңдері
Өлең атауларын атап, жатқа айту.
2) Абай әндері
Әндерінің атауларын еске түсіру.
Жаңа сабаққа кіріспе: «Кім?» өлеңі
Сабақ Сағынғали Сейітовтың Абай тұлғасын танытатын өлеңімен басталады. Мәтін оқушыны ойға жетелеп, Абайдың рухани мұрасын бір арнаға тоғыстырады.
Сағынғали Сейітов — «Кім?»
Жүрегін шырақ етіп жандырған кім?
Жырымен жан сусынын қандырған кім?
Өзіне-өзі орнатып ескерткішті,
Мұра ғып кейінгіге қалдырған кім?
Ерте оянып, ойланып ер жеткен кім?
Талабын тас қияға өрлеткен кім?
Құба жон, құбақан құм, құла қырды
Өлеңнің бесігінде тербеткен кім?
Соқтықпалы, соқпақсыз жерде өскен кім?
Үнінен әділдіктің үні ескен кім?
Арманын аттандырған келешекке,
Біздермен осы күнді тербеткен кім?
Тайсалмай мыңмен жалғыз алысқан кім?
Өзендей құйған барып көк теңізге,
Лермонтов, Пушкиндермен табысқан кім?
Көрікті көңілде жыр, қолда қалам,
Өмірдің өріне өрлей басқан қадам.
Қазақтың өлеңінің ұлы атасы —
Ол — Абай. Ұлты — Қазақ. Аты — Адам.
Талдау бағыты: мәтінмен және дерекпен жұмыс
Сурет, сызба, таныстыру жұмыстары
- Суретпен жұмыс.
- Абайдың отбасымен таныстыру, сызбаны толтыру.
- Абайдың талантты ұл-қыздары туралы мәлімет беру.
- Абай шығарған кітаптардың біріне назар аударту.
Қара сөз: 15-қара сөз
15-қара сөзді тыңдап (немесе оқып), ақылды адам мен ақылсыз адамның айырмашылығын салыстыру арқылы тәрбиелік мәнін ашу.
Талдау қадамы
Негізгі ойды табу және дәлел келтіру.
Салыстыру
Қасиеттерді кесте/сызбаға түсіру.
Поэма: «Ескендір»
1) Кейіпкерлер
Дастандағы кейіпкерлерді таныстыру.
2) Мінездеме
Кейіпкерлер әрекетіне сүйеніп мінездеме беру.
3) Идея
Адам құмарлығы мен тоқмейілсуді сын тұрғысынан талдау.
Сабақты бекіту: нәтижені сөйлету
Рефлексия
«Бүгінгі сабақтан не түйдім?» сұрағына жауап беріп, сызбаны толтыру арқылы негізгі ойды жинақтау.
«Жұлдызды сағат» және тест
Ойын форматы арқылы білімді бекіту және қысқа тест тапсырмаларымен тексеру.
Үйге тапсырма
1) Эссе
Абайдың қара сөзін оқығаннан кейінгі түйген ойың бойынша эссе жазу.
2) Жаттау
«Ескендір» поэмасынан үзінді жаттау.