Қуаң дала
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Бұл сабақ жоспары «Дала өсімдіктері мен жануарлары» тақырыбын түсіндіруге бағытталған. Мақсат — оқушылардың білімін кеңейтіп қана қоймай, табиғатты қорғау жауапкершілігін қалыптастыру.
- Пәні
- Дүниетану
- Сабақтың тақырыбы
- Дала өсімдіктері мен жануарлары
- Сабақтың түрі
- Аралас сабақ
- Қолданылған технологиялар
- СТО және дамыта оқыту технологиялары
Әдіс-тәсілдер
- Ой қозғау, жинақтау, болжау
- Іздену, сұрақ-жауап
- Топтастыру
Көрнекіліктер
- Интерактивті тақта
- Өсімдіктер топтамасы
- Кеспе қағаздар, суреттер топтамасы
Пәнаралық байланыс
Ана тілі, математика, музыка, бейнелеу өнері, өзін-өзі тану.
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Дала өсімдіктері мен жануарларының пайдасы, тұрмыста қолданылуы туралы жан-жақты мәлімет беру; табиғатты тек пайдалану емес, қорғау қажеттігін ұғындыру.
Дамытушылық
Оқушылардың сөздік қорын, тіл байлығын, ізденімпаздығын және ойлау қабілетін дамыту.
Тәрбиелік
Табиғат байлығын қорғауға, ұқыпты пайдалануға, ұйымшылдыққа, шапшаңдық пен жауапкершілікке тәрбиелеу.
Халық даналығы: «Біз табиғатты ата-бабамыздан мұраға, ал болашақ ұрпақтан қарызға алдық...»
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
Психологиялық даярлық
Ана, бала, қала, дала, айнала, Ай менен күн, жұлдыз, аспан, табиғат, Шөбі жұпар, суы кәусар сай-сала. Бүкіл әлем, аманбысың, жамағат?
Топқа бөлу
Сынып 4 орталыққа бөлінеді: оқу, экология, ғылыми және математикалық орталық. Әр топ өз бағыты бойынша тапсырмаларды орындап, қорғайды.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Әр топ үй тапсырмасын өз тобының атауына сай қорғайды. Сонымен қатар өткен тақырыптар бойынша тест жұмысы жүргізіледі: әр топқа 10 сұрақтан беріледі, өзара тексеріс жасалады, жауап кілті тақтада көрсетіледі.
Топтық тапсырмалар
- I топ: шалғын түрлерін топтастыру, улы шөптерді анықтау
- II топ: шалғынды қорғауға арналған үндеу құрастыру
- III топ: шалғын жануарларын топтастыру
- IV топ: Венн диаграммасы арқылы өсімдіктер мен жануарларды салыстыру
Жетекші сұрақ
Дала өсімдіктері мен жануарларының барлығы қайда тіршілік етеді?
III. Мағынаны тану (жаңа тақырып)
Жаңа сабақтың тақырыбы: Дала өсімдіктері мен жануарлары. Тақырып суреттер, үлгілер және талқылау арқылы меңгертіледі.
Жоспар
- Даланың түрлері
- Қуаң даладағы өсімдіктер
- Қуаң даладағы жануарлар
1-бөлім: Дала және оның түрлері
Дала — табиғи аймақ. Оның негізгі түрлері: шалғынды, қуаң, егістік.
Шалғынды дала
Ылғалы жеткілікті жерде шөптекті өсімдіктер жыл бойы жайқалып өседі. Аумағы шағындау жерді көгал, ал үлкен аумақты шалғын дейді.
Егістік
Егістік — егін егілетін алқап. Солтүстік және орталық аймақтарда топырақ ылғалды әрі құнарлы болғандықтан, көп жағдайда арнайы суармай-ақ өнім алынады. Мұнда бидай, сұлы, арпа мол өнім береді.
Қуаң дала
Қуаң даланың ең көркем кезі — көктем. Топырақ қар суымен ылғалданып, шөп көкмайса болып көз тартады.
2-бөлім: Қуаң дала өсімдіктері
Кей өсімдіктердің топырақ астында қоректік зат жиналатын жуашығы болады. Құрғақшылық басталғанда жер бетіндегі мүшелері қураса да, жуашықтары топырақта жаз бойы, тіпті қыс бойы сақталып, көктемде қайта көктеп, гүлдейді.
Бұл жуашықтармен тышқан, қосаяқ, саршұнақ сияқты кеміргіштер қоректенеді.
Сортаң жерлерде өсетіндер
Көкпек, қара жусан, теріскен
Далада жиі кездесетін өсімдіктер
Боз, мыңжапырақ, ботакөз, қазжуа, бетеге
Маңызды ескерту
Қуаң дала көбіне мал жайылымы ретінде пайдаланылады. Сондықтан өсімдік жамылғысын сақтау — жердің құнарын сақтаудың да бір жолы.
3-бөлім: Дала жануарлары
Далада тіршілік ететін жануарлар табиғи тепе-теңдікті сақтауда маңызды рөл атқарады. Тақырып суреттер арқылы түсіндіріледі.
Негізгі жануарлар
Ақбөкен, түлкі, суыр, тасбақа, тышқан, ор қоян, бозторғай, бүркіт, саршұнақ, қарсақ
Дала құстары
Үкі, тырна, дала қыраны, бүркіт, дуадақ
Қосымша дерек: Ақтөбе облысы мысалында
Өсімдіктер алуан түрлілігі
Ақтөбе облысында өсімдіктердің түрлері көп. Далалық аймақта көбіне дақылдық, ал қуаң далада жусанды өсімдіктер басым. Солтүстік құрақ далалығында дақылдық бетеге мен сексеуіл шөбі, сортаң жерлерде ақ және қара жусан жиі кездеседі.
Жануарлар мен құстар
Облыста сүтқоректілердің 62 түрі, құстардың 214 түрі кездеседі, оның 187 түрі ұя салады. Сүтқоректілердің 10 түрі және құстардың 35 түрі Қазақстан Республикасының Қызыл кітабына енгізілген.
Тұяқтылар ішінде ең көп тарағаны — киік. Жаз айларында Шалқар, Ырғыз, Байғанин, Темір, Мұғалжар аудандарында кездеседі, қысы қатты жылдары оңтүстікке қарай көшеді. Қазіргі уақытта киікті аулау тоқтатылған.
IV. Ой толғаныс және қорытынды
Әр топ жаңа сабақ бойынша түсінгендерін өз бағытына сай қорғап шығады. Ой қорыту кезеңінде білімді жүйелеу мақсатында «Сандар сөйлейді» тапсырмасы орындалады.
Салыстыру тапсырмасы
Қуаң дала мен шалғынды даланы салыстырып, кесте толтырыңдар: ұқсастығы және айырмашылығы.
Негізгі ой
Қоршаған ортаның өсімдіктері мен жануарларын қорғап, сақтауға әрқайсымыз өз үлесімізді қосуымыз керек.
Үй тапсырмасы және бағалау
Үй тапсырмасы
- «Дала өсімдіктері мен жануарлары» тақырыбын қайталау
- Шығармашылық тапсырма: кестесөз (кроссворд) құрастырып келу
Бағалау
Оқушылардың белсенділігі, топтық жұмысқа қатысуы, дәлелді жауаптары және тапсырмаларды орындау сапасы бойынша бағаланады.