Бастауыш сынып мұғалімі Жанаргуль Сандыбековна МакатоваАта - анаға кеңес Әдемі әннің әсері Кезінде Аристотельдің өзі музыка тыңдау арқылы адамның мінез - құлқын қалыптастыруға болады десе, Пифагор ноталарды зерттеді
Музыканың тәрбиелік және емдік ықпалы
Кезінде Аристотель музыка тыңдау арқылы адамның мінез-құлқын қалыптастыруға болатынын айтса, Пифагор ноталарды зерттеген. Әл-Фараби де трактаттарының бір бөлігін музыкаға арнаған.
1950 жылдардан бастап әлемнің көптеген елдерінде музыкатерапиялық орталықтар құрылды. 1913 жылы Ресейдің психоневролог-академигі В. М. Бехтерев музыканың емдік әрі тәрбиелік әсерін зерттейтін арнайы комитет құрған. Ол музыканың адамның тыныс алуына, қан айналымына әсер етіп, шаршағандықты басып, бойды сергітетініне, сондай-ақ сәбидің толыққанды дамуына ықпал ететініне сенген.
Мәскеудегі қайта сауықтыру орталығында дәрігер М. Л. Лазарев музыканы жүкті әйелдер мен олардың болашақ сәбилерінің денсаулығын нығайту мақсатында қолдана бастағаны да айтылады.
Іштегі сәби музыка ести ме?
Дәрігерлердің зерттеулері жүктіліктің 5-айында іштегі баланың сыртқы музыканы естіп, тіпті дыбыстарды бір-бірінен ажырата алатынын көрсеткен. Нейроэндокриндік жүйе арқылы музыка баланың ішкі ағзаларына әсер етуі мүмкін.
Сонымен қатар анасы жүктілік кезінде қандай музыканы көбірек тыңдаса, бала дүниеге келгеннен кейін де сол әуенді жақынырақ көріп, ұнатуы ықтимал екені айтылады. Жүктілік кезеңі — баланың физикалық қалыптасуы ғана емес, оның сана-сезімі мен шығармашылыққа жақын болуына, музыкаға бейімділігінің оянуына ықпал етуге болатын үлкен мүмкіндік.
Ата-анаға ұсыныс
Ғалымдар іштегі балаға аз да болса әуен тыңдатуды орынды деп санайды: жайлы, жұмсақ әуен — анаға да, балаға да тыныштық сыйлауы мүмкін.
Бесік жырының ықтимал әсері
Болгар психотерапевті П. Рандевтің пікірінше, анасы үш жасқа дейін баласын ұйықтатарда (тіпті ұйықтап кеткен соң да) арқасын сипап, 5 минуттай ақырын ыңылдап бесік жырын айтса, болашақта оның мінезі байсалды, жақсылық сүйгіш, жұғымды, ақжарқын болуына жақсы әсер етуі мүмкін.
Қызықты зерттеулер: музыка және күнделікті мінез-құлық
Музыканың дүкендегі сатып алушыларға әсері АҚШ-та 1950 жылдардың соңында зерттеле бастаған. Бойды босаңсытатын баяу әуендер сауда залында жайлы атмосфера қалыптастырып, адамдардың асықпай жүріп, тауарды мұқият таңдауы мүмкін екені байқалған.
Ал жылдам әуендер қимылды тездетуге пайдаланылған: мысалы, түс мезгілінде сатып алушылар көбейгенде, олардың тезірек саудаласып, дүкеннен жылдам шығуына ықпал ету үшін қосылған. Осыған ұқсас тәсіл қоғамдық тамақтану орындарында да қолданылғаны айтылады: келуші көп кезде жылдам музыка қосылып, адамдардың тез тамақтануына жағдай жасалған, ал адам аз кезде баяу музыка қосылып, олардың асықпай отырып, көбірек тапсырыс беруі ықтимал болған.
Интеллект және классикалық музыка
Американдық ғалымдар Моцарттың фортепианолық шығармаларын 10 минут тыңдаудың өзі интеллект көрсеткішін орташа есеппен 8–9 бірлікке арттыруы мүмкін деген қорытынды ұсынғаны айтылады.
Стресс кезіндегі әсері
Ресей ғалымдары И. М. Сеченов, С. П. Боткин және И. П. Павлов стресс кезінде мида пайда болатын дисинхронды ырғақтарды музыка арқылы реттеуге болатыны туралы тұжырым жасағаны көрсетіледі.
Қатты музыканың ықтимал зияны және ақпараттық ықпал
Қатты музыканың зияндылығы туралы да деректер келтіріледі. Американдық ғалым Дэвид Элкин қатты дыбыс арқылы ақуызды «қуырып жіберуге болады» деген тәжірибелік мысалдар ұсынғаны айтылады (мысалы, концертте дыбысзорайтқыштың алдына қойылған жұмыртқа 3 сағаттан кейін қатты дыбыстан бүлінгені туралы әңгіме бар).
Кейбір бақылауларда рок музыка тыңдатылған балықтардың көп өтпей жансыз күйінде су бетіне қалқып шығуы байқалғаны айтылады. Әрине, мұндай мысалдар адамның да шектен тыс қатты дыбыстан шет қалмайтынын меңзейді: зерттеулер жарты сағат дискотекада болған жеткіншектің өз-өзін бақылауы әлсіреуі мүмкін екенін көрсеткені келтіріледі.
Музыканың психологиялық әсері туралы пікірлер
Жимми Хендрикстің сөзі ретінде мына ой келтіріледі: музыка арқылы адамдарға белгілі бір күй сыйлап, олардың эмоциясын құбылтуға, тіпті осал тұстарын анықтауға болады.
Сондай-ақ Гитлердің үгіт-насихатта музыканы қолдануға ұмтылғаны жөнінде пікір айтылады: басып алынған жерлердегі халықты саналы ойлаудан алыстату үшін мәнсіз-мағынасыз музыканы күндіз-түні тыңдату туралы көзқарас ретінде беріледі.
Қорытынды ой
Музыка — тәрбие мен көңіл күйге ықпал ететін қуатты құрал. Сондықтан үйде де, қоғамдық ортада да дыбыс деңгейін қадағалап, мазмұны мен ырғағы жағымды, жас ерекшелігіне сай әуендерді таңдаудың мәні зор.