Шаңқобыз қандай аспап
Сабақ тақырыбы: Музыка аспаптары
Бұл сабақта оқушылар қазақ музыка аспаптарының түрлерімен танысып, олардың айырмашылығын ажырата білуге, негізгі ұғымдарды есте сақтауға үйренеді. Сонымен қатар ауызша және жазбаша тіл мәдениеті дамытылып, оқу, сөйлеу, жазу дағдылары қалыптастырылады. Құрмалас сөйлемдер тақырыбы қайталанып, эстетикалық тәрбие беріледі.
Сабақ түрі
Аралас
Әдіс-тәсілдер
Түсіндіру, сұрақ-жауап, баяндау
Пәнаралық байланыс
Музыка
Көрнекіліктер
Слайдтар
Сабақтың барысы
I. Ұйымдастыру кезеңі
- Сәлемдесу.
- Оқушыларды түгендеу.
- Сабаққа дайындығын тексеру.
II. Үй тапсырмасын тексеру
Дина Нұрпейісова және Нұрғиса Тілендиев туралы әңгімелеу.
Дина Нұрпейісова бойынша сұрақтар
- Дина Нұрпейісова қашан туған?
- Неше жасында Құрманғазыны көрген?
- Құрманғазы оған нені сыйлаған?
- Динаның шығармаларын атаңдар.
Нұрғиса Тілендиев бойынша сұрақтар
- Нұрғиса Тілендиев қай жерде туып-өскен?
- Қосымша мәліметті кім тапты?
III. Жаңа тақырып
Мұғалім сөзі
Қазақ халқы — өнерсүйгіш халық. Ол әнші, жыршы, күйші өнерпаздарын жоғары бағалап, ерекше құрметтеген.
Өткен сабақтарда біз атақты күйші-композиторлармен таныстық. Енді негізгі ұғымды еске түсірейік: күй — музыкалық шығарма. Күй арқылы адамдар өз сезімін, тілек-армандарын, өмірінде болған оқиғаларды жеткізген.
Осы әсер мен мазмұн әртүрлі аспаптардың үні арқылы тыңдаушыға жеткен. Бүгін біз музыка аспаптарының түрлерімен танысамыз.
Музыка аспаптарының негізгі 4 түрі
Үрмелі аспаптар
Духовые инструменты
Ішекті аспаптар
Струнные инструменты
Дабылды-шулы аспаптар
Шумные / ударные инструменты
Сарнамалы аспаптар
Протяжные (заунывные) аспаптар
Сөздікпен жұмыс
- Үн
- звук, голос
- Көзбе-көз
- с глазу на глаз
- Үрмелі аспап
- духовой инструмент
- Дабылды-шулы аспап
- тревожно-шумный инструмент
- Жіктеу
- классифицировать
- Ішекті
- струнный
- Ең кең тараған
- самый распространенный
- Өзіндік
- самобытный
- Өркендеуіне
- развитию
- Кәсіби өнер
- профессиональное искусство
- Қалыптасуына
- формированию
IV. Бекіту
1-тапсырма
Көп нүктенің орнына тиісті әріпті қойып, мәтінді дұрыс оқыңдар:
- I топ — алғашқы 4 сөйлем.
- II топ — қалған 3 сөйлем.
Талдау жұмысы
Ішекті аспаптарға домбыра, қобыз, сазген, жетіген, адырна жатқызылса, үрмелі аспаптарға сыбызғы, керней, сазсырнай, уілдек, қамыссырнай, үскірік жатады. Бұл — құрмалас сөйлем. Тұрлаулы мүшелерін табу тапсырмасы беріледі.
2-тапсырма
Әр топ мәтінді оқып, аударады және мазмұнын баяндайды. Уақыт — 4 минут.
I топ: Шаңқобыз
Шаңқобыз — қазақтың көне музыкалық аспабы. Ол темірден жасалады. Сым темірдің арасына бекітілген тілі саусақпен шалып тартылады. XIX ғасырда шаңқобызды музыкалық аспап ретінде көбіне әйелдер ойнаған. Шаңқобыз халық аспаптар оркестрінде, ансамбльдерде қолданылады әрі жеке де ойналады.
II топ: Домбыра
- Домбыра — қазақ халқының ең кең тараған ішекті музыкалық аспабы.
- Ол — қазақ халқының өмірінде маңызды орын алатын аспап.
- Домбыраның өзіне тән музыкалық сипаты бар.
- Домбыра негізінен екі ішекті, кейде үш ішекті болады.
- Домбыра — халықтық кәсіби өнердің туып, қалыптасуына және өркендеуіне негіз болған аспап.
Мәтін бойынша сұрақтар
Шаңқобыз
- Шаңқобыз қандай аспап?
- Ол неден жасалады?
- Шаңқобыз қалай тартылады?
- XIX ғасырда шаңқобызды көбіне кімдер ойнаған?
Домбыра
- Домбыра қандай аспап?
- Ол қазақ халқының өмірінде қандай орын алады?
- Домбыра неше ішекті болады?
- Домбыра туралы тағы не білесіңдер?
Сөйлем талдау (I топ)
XIX ғасырда шаңқобызды музыкалық аспап ретінде көбіне әйелдер ойнаған.
Түрі: жай сөйлем (жақты, жайылма).
Сөйлем талдау (II топ)
Домбыра — қазақ халқының ең кең тараған ішекті музыкалық аспабы, ол — қазақ халқының өмірінде маңызды орын алатын аспап.
Түрі: ыңғайлас салалас құрмалас сөйлем.
Бағалау, үй жұмысы және қорытынды
Бағалау
Оқушылардың жауаптары мен тапсырмаларды орындауына қарай бағаланады.
Үй жұмысы
Жаңа сөздерді қолданып, 3 құрмалас сөйлем құрастыру.
Қорытынды сұрақтар
- Бүгін біз немен таныстық?
- Аспаптардың неше түрі бар?
- Оларды атаңдар.
Музыка аспаптары қазақ халқының өмірінде ерекше орын алады. Сондықтан олардың түрлерін, атауларын және ерекшеліктерін жадымызда сақтағанымыз маңызды.