Бала батырлар
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Ақтау қаласы, №20 М.Әуезов атындағы жалпы білім беру мектебінің қазақ тілі мен әдебиеті пәні мұғалімі Атшыбаева Ақкенже ұсынған бұл жоспар Оралхан Бөкейдің «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесіне арналған (2-сағат).
Жалпы мақсат
Білім беру мен білім алудағы жаңа тәсілдерді қолдана отырып, әңгіме мазмұнын меңгерту.
Күтілетін нәтижелер
- Оқушылардың сөздік қоры кеңейеді.
- Ауызша және жазбаша сауаттылығы артады.
- Мәтінді талдау дағдылары дамиды.
- Топтық жұмыстың тиімділігін тәжірибе жүзінде көреді.
- Ынтымақтастық мәдениеті күшейеді.
- Адами ізгі қасиеттердің қалыптасуына ықпал етеді.
Әдістер мен жабдықтар
Қолданылатын әдістер
- Миға шабуыл
- Қызығушылықты ояту
- Топтық жұмыс
- Диалогтық оқыту
- РАФТ әдісі
- Сұхбат
- Эссе жазу
- «Зымыран сұрақтар»
- Бағалау, кері байланыс
Керекті жабдықтар
- А4, А3 қағаздары
- Маркерлер
- Интерактивті тақта
- Топ ережелері
- Кеспе қағаздар
Топқа бөлу: әдеби кеңістік арқылы ұйымдастыру
Оқушылар бұрын оқылған шығармалардағы ауыл атаулары бойынша топқа бөлінеді: Топқайың, Ешкіөлмес, Салықсалған.
Топқа бөлу кеспе қағаздар арқылы жүзеге асады: қағаздарда кейіпкерлердің есімдері жазылады (Аян, Садық, Жарықжұлдыз, Есікбай, Тортай, Ораш, Алтын, Қасым және т.б.). Осылайша, әдеби мәтін оқушының әрекетіне тікелей айналып, сабақтың алғашқы минуттарынан-ақ ортақ контекст қалыптасады.
Сұрақ арқылы бағдарлау
Мұғалім сыныпқа: «Бұл шығармаларда қай кезең суреттеледі?» деген сұрақ қояды. Оқушылар: «Соғыс кезі және соғыстан кейінгі кезең» деп жауап береді.
Көңіл күй мен тарихи фон: ән және поэтикалық үзінді
Сол дәуірдегі балалардың тағдырын көз алдына елестету үшін оқушылар Т. Базарбаев пен Т. Молдағалиевтің «Қаздар қайтқанда» әнін тыңдайды. Интерактивті тақтада соғыстың соңғы жылдарының ауыр тынысын аңғартатын жолдар көрсетіледі.
Соғыстың соңғы жылдары...
Жүдеу тірлік, мұңлы бала, зарлы әні,
Арық өгіз, сынық соқа-тұрманы...
Әйтсе де сол балалар — солар еді,
Қас батырлар тылдағы.Интерактивті тақтадағы поэтикалық үзінді, слайдтарда ақ боз ат бейнесі және тапсырмалар реті беріледі.
Сонымен бірге мұғалім Ұлы Жеңістің 70 жылдығын атап өтіп, сол кезеңнің балалары бүгінде 80–85 жастағы қарияларға айналғанын, олардың қатары сиреп бара жатқанын еске салады. Алдыңғы сабақта мәтін «Мұражайға саяхат» әдісімен талданғаны, мінездеме жазылғаны, Венн диаграммалары (Ораш–Тортай, Тортай–Аян) құрылғаны қысқаша қорытындыланады.
Негізгі тапсырмалар: мәтінмен терең жұмыс
1-тапсырма: «Зымыран сұрақтар»
Жылдам сұрақ-жауап арқылы оқушылардың мәтін мазмұнын түсіну деңгейі, детальды есте сақтауы және ойды нақты айту дағдысы тексеріледі.
2-тапсырма: топтық жұмыс (3 бағыт)
Салықсалған тобы
Сұхбат жүргізу: «Тортаймен сырласу».
Ешкіөлмес тобы
РАФТ әдісі: Р — Ораш, А — Тортайға, Ф — хат, Т — «Сен мінбеген ақ боз ат».
Топқайың тобы
Эссе жазу: «Қас батырлар тылдағы».
Әр топ өзара талқылап, дайындалады: жауап береді, жазба жұмыстарын оқиды. Топ ішінде бірін-бірі бағалап, соңында кері байланыс ұсынады.
Тірек сөздер: ойды жинақтап, мәтінді сөйлету
РАФТ үшін тірек сөздер
- «Тортай, досым…»
- «…жүрегім сыздайды…»
- «…мен кездестіріп көрмеппін…»
- «Ақылың да, оқығаның да көп еді…»
- «Менің ойымша… Біз…»
- «Әке-шешенің қадірі…»
- «Ұзақ жылдар…»
- «…боларың сөзсіз еді…»
- «Сен мінер ақ боз ат…»
- «…тақым… өкініш…»
- «Келесі келгенімде…»
Сұхбат үшін тірек сұрақтар
- «Сол кездер несімен қиын болды?»
- «Сіздің ойыңызша…?»
- «Қалай ойлайсыз…?»
- «Өкпе-ренішіңіз бар ма?»
- «Неге өкінесіз?»
- «Ертегілеріңіз ылғи…»
- «Армандаған ақ боз атыңызға…»
- «Бүгінгі “тірі жетім” Тортайлардың тағдырына кім кінәлі?»
- «Бүгінгі ұрпаққа қандай кеңес берер едіңіз?»
Эссе үшін тірек ойлар
- «Бала батырлар…»
- «Біз оқығандай…»
- «Ер-азаматтар… елдің жүгі…»
- «…қатпаған нәзік иық…»
- «Өгізге жегіліп… жеңіске үлес қосу…»
- «Қатыгез адамдар… пайдалану…»
- «Ұрланған балалық… ерте есейген…»
- «Менің ойымша… азайып…»
- «…солардың алдында…»
- «Жеңістің 70 жылдығы…»
Үй тапсырмасы
Оралхан Бөкейдің «Тортай мінер ақ боз ат» әңгімесі бойынша сөз қисыны мен сөз әрлеуіне талдау жасау.