Қазақ тілін қазақ топтарында оқытудың ерекшеліктері мен тиімді әдістері
Қазақ тілін қазақ топтарында оқытудың ерекшеліктері мен тиімді әдістері
Еліміз егемендік алғаннан бері қазақ тілін оқыту және оның әдістемесін жетілдіру мәселесі күн тәртібінен түскен емес. Ішкі саясаттың бағыт-бағдары мен заман талабына сай, ел болашағына және ұлт руханиятының өсіп-өркендеуіне ықпал ететін жүйелі бағдарламалар әзірленді.
Мемлекеттік бағдарламаның өзегі
Мемлекеттік бағдарламаның басты мақсаты — Қазақстанда тұратын барлық этностардың тілін сақтай отырып, ұлт бірлігін нығайтудың маңызды факторы саналатын мемлекеттік тілді балабақша, мектеп, жоғары оқу орындарында, мемлекеттік қызметте және қоғамдық-саяси, әлеуметтік-экономикалық салаларда батыл қолданысқа енгізу, сөйтіп оны қазақстандықтардың өмірлік қажеттілігіне айналдыру.
Балабақшадан бастап жоғары оқу орындарына дейін қазақ тілі сабақтары жүргізіліп келеді, мемлекеттік тілді үйренушілер саны да біртіндеп артып отыр. Дегенмен, бүгінгі ахуал тіл үйрету ісіне жаңаша көзқарас қажеттігін аңғартады. Қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде үйрету — көпшілікке түсінікті міндет әрі оқытудың мақсат-мүддесін айқындайтын негізгі бағдар.
Қазақстанда тұратын әрбір азаматқа қазақ тілін мемлекеттік тіл ретінде үйрету — болашағымыздың сенімді кепілі. Тілдің ғұмырын ұзарту, қоғамдық қолданысын кеңейту үшін ең алдымен оны мемлекеттік тіл мәртебесінде жүйелі оқыту қажет. Бұл ұстаным санамызға елдікті, тәуелсіздікті сіңіріп, азаматтық жауапкершілікті күшейтеді.
Тіл — елдік сананың тірегі
Әрбір жеке тұлға — мемлекеттің бүгіні мен ертеңі. Елдік психология, елдік қасиет, елдікті құрметтеу сияқты ұғымдар мемлекеттік тілді білумен тығыз байланысты. Сондықтан қазақ тілін оқытудың мәртебесі де осы аяда түсіндірілуі тиіс.
Мазмұндық толықтық
Мемлекеттік тілді оқыта отырып, Қазақстандағы түрлі ұлт өкілдерінің бойына елдік сана сіңіріліп, мемлекеттік рәміздер, ұлттық діл, ұлттық болмыс туралы білім жүйелі түрде берілуі қажет.
Қазақ тілін оқытудың бірізділігі мен жүйелілігін арттыру, әлеуметтік сұраныстарға сапалы жауап беру үшін атқарылатын жұмыс аз емес. Тіл үйренушінің дұрыс көзқарасын қалыптастырып, мемлекеттік тілді меңгеруге қызығушылығын арттыруда оқытушының кәсіби ізденісі шешуші рөл атқарады.
«Шұбар тіл» мәселесі және оны еңсеру
Тәжірибеде қазақ тілін екінші тіл ретінде үйренушілермен қатар, ана тілі ретінде сөздік қорын толықтыруды көздейтін топтар да азайған жоқ. Бұған қоғамда кең тараған «шұбар тіл» құбылысы себеп болып отыр: кейбір сөздер орысша қолданылады, кейде түбірі қазақша болғанымен қосымшасы орысша, ал енді бірде түбірі орысша болып, қосымшасы қазақша жалғанады. Соңғысы біртіндеп дағдыға айналып барады.
Күнделікті сөйлеудегі мысалдар
- «Көктемге қарай магазиндерде қысқы киімдерге көп скидкалар болады екен» — сөйлем құрылымы қазақша болғанымен, негізгі сөздер аралас қолданылған.
- «Сен обедті үйден ішесің бе, әлде столовыйдан ба?» — тұрмыстық деңгейде орысша атаулардың жиі енуі байқалады.
Бұл әдетті бір сәтте түбірімен жою қиын болғанымен, орысша араластыра сөйлеп, ойын жеткізудің «оңай жолына» үйреніп кеткен азаматтардың тілдік ұстанымын, көзқарасын және дағдысын өзгерту — бүгінгі ең өзекті міндеттердің бірі.
Тиімді әдістер: деңгейлік оқыту және қатысымдық тәсіл
XXI ғасырдың сұранысына жауап бере алатын негізгі тәсілдердің бірі — деңгейлік оқыту жүйесі. Сонымен бірге қатысымдық әдіс те көптеген оқытушылар үшін қазақ тілін оқытудың әдістемелік өзегіне айналды.
Неліктен қатысымдық әдіс маңызды?
Қатысымдық әдіссіз тілді жылдам әрі сапалы меңгерту, үйренушіні кез келген ортада еркін тілдік қатынасқа түсе алатын деңгейге жеткізу қиын. Өйткені қазақ тілін үйретудегі басты кемшіліктердің бірі — тіл үйренушіні мемлекеттік тілде еркін сөйлете алмау.
Шет тілін меңгертуде де, туған тілде сөздік қорды кеңейтуде де негізгі әрекет — қарым-қатынас үдерісі, сөйлеу әрекеті екені бүгінгі күні бұлтартпас ақиқатқа айналды. Сондықтан мемлекеттік тілді меңгертуде халықаралық әдістеме ғылымы дәлелдеп отырған қатысымдық бағытты ұстану — күн тәртібіндегі ең маңызды мәселелердің бірі.
Толық нұсқасы
Мәтіннің толық нұсқасын жүктеу бөлімі осы жерге орналастырылады.