Абай Құнанбаев кім
1845–1904
Абай Құнанбаев
Абай Құнанбаев — қазақтың ұлы ақыны, ойшылы, ағартушысы, аудармашысы және композиторы. Оның терең философиялық ойлары мен көркем мұрасы кейінгі ұрпаққа өшпес қазына болып қалды.
Қысқаша дерек
- Туған жері
- Семей облысы, Шыңғыстау өңірі
- Туған жылы
- 1845
- Шын есімі
- Ибраһим
- Қайтыс болған жылы
- 1904 (23 маусым)
Балалық шағы және білім жолы
Абай алғашында өз ауылында Ғабитхан атты татар молдасынан білім алады. Кейін әкесі Құнанбай баласын Семей қаласындағы Ахмет Риза медресесіне оқуға береді. Медреседе ол Шығыс әдебиетін көп оқып, рухани танымын тереңдетеді.
Сонымен қатар қаладағы орыс мектебіне (приходская школа) қатар барып, орыс тілін және Еуропа мәдениетінің негіздерін меңгереді. Мектепте жүрген шағында-ақ оның ақындық талпынысы айқын байқалады.
Алайда аға сұлтан Құнанбай Абайдың қаладағы оқуын аяқтатпай, ел ісіне араластырғаны айтылады. Соған қарамастан Абайдың әндері мен өлеңдері қазақ даласына кең тарады.
Абай кім?
Абай тұлғасы — көпқырлы құбылыс. Ол қазақ руханиятына өлеңімен ғана емес, ойлау мәдениетімен, сыншыл көзқарасымен, аудармашылық мектебімен және ән өнерімен де ықпал етті.
-
Ұлы ақын
Өлең сөздің биік өлшемін қалыптастырды.
-
Философ
Терең ой, адамгершілік және білім туралы тұжырымдар ұсынды.
-
Аудармашы
Әлем әдебиетін қазақ тіліне жақындатты.
-
Сыншы және ағартушы
Қоғам мінезін талдап, білімге үндеді.
-
Композитор
Өлеңдеріне сай ән шығарып, қазақ ән өнерін байытты.
Абай және Шығыс пен Батыс әдебиеті
Бос уақытында Абай Шығыстың ұлы ақындары — Низами, Сағди, Науаи, Физули, Фирдоуси шығармаларын өз бетімен оқып, ертегі, дастан, хисса сияқты әдеби мұралармен танысады. Бұл тәжірибе оның көркемдік ой-өрісін кеңейтіп, сөз саптау мәдениетін байытады.
Ол білімге, ғылымға шақырған өлеңдерін де жазды. 1885 жылы «Жасымда ғылым бар деп ескермедім», 1886 жылы «Ғылым таппай мақтанба» өлеңдерін тәмамдайды.
Аудармалары
Абай аударма арқылы қазақ оқырманын әлем классикасымен табыстырды:
А. С. Пушкин
«Евгений Онегин» романынан үзінділер
М. Ю. Лермонтов
«Бородино», «Теректің сыйы», «Демон», «Жалау», «Жартас» және басқа өлеңдері
И. А. Крылов
«Шегіртке мен құмырсқа», «Бақа мен өгіз», «Піл мен қанден», «Есек пен бұлбұл» сияқты мысалдар
И. В. Гёте
«Қараңғы түнде тау қалғып» өлеңін орыс тіліндегі нұсқадан аударып, оған ән де шығарған.