Адам болатын бала, қонаққа үйір
Ойын технологиясы тәрбие жұмысында
Адам әрекетінің негізгі түрлерінің бірі — еңбек пен оқумен қатар, ойын. Ойын — жағдаяттық жағдайда қоғамдық тәжірибені игеруге және оны қайта жаңғыртуға бағытталған әрекет. Ойын барысында тұлғаның мінез-құлқын өзіндік басқаруы жетіліп, ерік-жігері мен жауапкершілігі қалыптасады.
Ғылыми негізі
Отандық педагогика мен психологияда ойын әрекетін зерттеуге К. Ушинский, П. Блонский, С. Рубинштейн және басқа да ғалымдар елеулі үлес қосты. Олардың еңбектерінде ойынның тұлға дамуы сатыларындағы психикалық қызметтердің жетілуіне, өзін-өзі басқару мен өзін-өзі реттеуіне, әлеуметтену үдерісінде қоғамдық тәжірибені меңгеруіне ықпалы дәлелденіп, жан-жақты негізделген.
Ойын құрылымы: әрекет ретінде
Тұлғаның әрекеті ретіндегі ойын құрылымына келесі кезеңдер кіреді: мақсат қою, жоспарлау, мақсатты іске асыру және нәтижені талдау. Бұл кезеңдерде бала өзін субъект ретінде танытып, өз шешімдерінің салдарын байқауға үйренеді.
Түрткі
Ойынның түрткісі еріктілікке, таңдау мүмкіндігіне, жарыс элементтеріне, қажеттілікті қанағаттандыруға, өзін-өзі бағалау мен өзін-өзі көрсетуге сүйенеді.
Рөл
Ойнаушы өзіне рөл таңдап, оны іске асыру арқылы әлеуметтік нормаларды, қарым-қатынас мәдениетін және мінез-құлық үлгілерін тәжірибе жүзінде меңгереді.
Сюжет
Сюжет — ойын басында шартты түрде алынатын «шындық саласы». Онда шынайы заттар ойындық мағынаға ауысып, қатысушылар арасында нақты қарым-қатынас орнайды.
Ойынның негізгі қызметтері
Ойында бала адамзат тәжірибесі аясында өзін-өзі көрсетуге мүмкіндік алады. Бір жағынан, ойын өмірлік нақты қиындықтарды жеңудің жобасын тексеруге әрі құруға жағдай жасайды, екінші жағынан, өз тәжірибесіндегі олқылықтарды аңғарып, түзетуге көмектеседі.
Диагностикалық қызмет
Ойын педагогқа баланың интеллектуалдық, шығармашылық, эмоционалдық және басқа да қырларын табиғи ортада байқап, диагностикалауға мүмкіндік береді.
Өзін-өзі көрсету аймағы
Ойын — баланың өз «менін» нақты сезінетін, өзін бағалауды үйренетін, еркін әрекет ету мүмкіндігін танып-білетін кеңістік.
Емдік (терапиялық) қызмет
Ойын қарым-қатынаста, оқуда, мінез-құлықта туындайтын қиындықтарды жеңудің құралы бола алады. Бұл қырын Д. Б. Элконин ерекше жоғары бағалаған.
Тәрбие әдісі ретіндегі орны
Ойын тәрбие әдісі ретінде ежелден қолданылып келеді. Ол әсіресе халықтық педагогикада, мектепке дейінгі және мектептен тыс мекемелерде кең тараған.
Іс-тәжірибеден мысал: «Қонаққа бару» сюжетті-рөлдік ойыны
Өткізу уақыты
Аптаның жұма күні.
Тақырыбы
«Қонаққа бару».
Мақсаты
- Балаларға қонақжайлық туралы түсінік беру.
- Сұрақ-жауап арқылы сұхбат жүргізуге үйрету.
- Үлкендерді құрметтеуге, сыйлауға тәрбиелеу.
- Сөздік қорын дамыту, еркін сөйлеуге және әңгімелесуге дағдыландыру.
- Диалогтік сөйлеуді жаттықтыру.
- Досының айтқанын аяғына дейін тыңдауға тәрбиелеу.
Көрнекіліктер
Үй жиһаздары, дөңгелек үстел, бесік, ыдыстар.
Сабақ барысы
- 1 Сабақтың тақырыбын хабарлау: «Қонаққа бару».
- 2 Қонақ туралы балалардың ойын тыңдау, әңгіме өрбіту.
- 3 Түсіндіру: қазақ халқы қонақжай; үйге келген әр адамды үйдің қонағы деп санайды.
- 4 Мақалды ұсыну және талдау: «Ат болатын тай саяққа үйір. Адам болатын бала қонаққа үйір».
- 5 Екі-үш балаға мақал-мәтелді қайталатып, мағынасын ашу.
- 6 Ойын барысында балаларға бағыт беріп отыру, соңында қорытынды жасау.
Педагогқа арналған қысқа ескерту
Ойындағы негізгі міндет — балалардың еркін қатысуын сақтай отырып, мәдени қарым-қатынас үлгілерін (сәлемдесу, сұрақ қою, тыңдай білу, алғыс айту) табиғи түрде қалыптастыру. Бағыттау қысқа, нақты және қолдаушы сипатта болғаны тиімді.