Қосмекенділердің дернәсілдерінің тыныс алу мүшесі
Сабақ туралы қысқаша мәлімет
Сынып
7-сынып
Сабақтың тақырыбы
Алғаш құрлыққа шыққан омыртқалы жануарлар (қосмекенділер)
Сабақтың типі
Жаңа білімді меңгерту
Сабақтың түрі
Аралас
Өтілу әдісі
Үшөлшемді жүйе технологиясы
Көрнекілігі
- Слайдтар
- Видеоролик
- Қосымша оқулықтар
- Интерактивті тақта
Пәнаралық байланыс
География, информатика
Сабақтың мақсаттары
Білімділік
Оқушылардың білімін тереңдету мақсатында қосмекенділердің тіршілік ету ерекшеліктері, негізгі белгілері және отрядтары туралы жүйелі мәлімет беру.
Тәрбиелік
Ұйымшылдық пен сыйластықты дамыту, топта тиімді жұмыс істеуге баулу. Экологиялық сауаттылықты арттырып, қоршаған ортадағы тіршілік иелеріне қамқорлықпен қарауға тәрбиелеу.
Дамытушылық
Мәтін, сурет, жинақтама, слайд және электронды оқулық сияқты түрлі ақпарат көздерін қолдану дағдысын қалыптастыру. Ойлау және есте сақтау қабілеттерін дамыту.
Сабақтың барысы
Құрылымы: көпір кезеңі → топтық меңгеру → кері байланыс және бағалау
I. Көпір кезеңі (5–7 минут)
1) Ұйымдастыру
- Сабаққа дайындық пен қатысуды тексеру.
- Сыныптағы жұмыс қарқынын қалыптастыру.
2) Үй жұмысын тексеру
Алдыңғы тақырыптың III кезеңіндегі үш деңгейлік тапсырмаларының үйде аяқталғанын тексеру.
3) Көпір тапсырмалары (алдыңғы тақырыппен байланыстыру)
Жауап беруге арналған сұрақтар
- Сүйекті балықтардың негізгі ерекшеліктері қандай?
- Сәулеқанатты балықтар туралы не айта аласыңдар?
- Саусаққанатты балықтардың маңызы неде?
- Бекіре балығының шаруашылықтағы маңызы қандай?
- Балықтардың терісінде болатын ерекше мүше қандай?
- Қара уылдырық алынатын балықтарды атаңдар.
- Торсылдағы болатын балықтарға мысал келтіріңдер.
Кестелік тапсырма (жіктеу)
Сүйекті балықтарға тән белгілерді анықтап, сәйкес нөмірлерді таңдау арқылы кестені толтырыңдар.
Берілген белгілер
- Қорытпа, шоқыр, пілмай, латимерия
- Жұпбалық, тұтасбас, акула
- Терісі ірі қабыршақтармен қапталған
- Терісі плакоидты қабыршақтармен қапталған
- Желбезегінің сыртында сүйекті қақпағы бар
- Желбезек саңылауы тікелей сыртқа ашылады
- Тоқ ішек пен аш ішектің шекарасында ұсақ тұйық өскіндері бар
- Тұмсығы алға созылыңқы
- Торсылдағы болады
- Клоакасы бар
- Аналь тесігі бар
- Іштей ұрықтанады
- Сырттай ұрықтанады
- Уылдырығының саны көп
- Уылдырығының саны аз
Өтпелі ой: Саусаққанатты балықтардан құрлыққа бейімделген алғашқы омыртқалылардың қалыптасуы — бүгінгі сабақтың логикалық жалғасы.
II кезең. Топтық жұмыс арқылы жаңа білімді меңгеру
- Оқушылар тапсырмаларды Білу – Түсіну – Талдау – Жинақтау тәсілдері бойынша орындайды.
- Жауаптар мұғаліммен бірге талданады.
- Нәтижесі ауызша мадақтаумен бағаланады.
Теория бойынша: Білу («Кім жылдам?»)
Тақырып мазмұны бойынша «кім? не? қашан? қандай? не істеді?» сұрақтарына қысқа әрі нақты жауап беріңдер.
- Қосмекенділер қандай отрядтарға бөлінеді?
- Ересек қосмекенділер қандай мүшелер арқылы тыныс алады?
- Қосмекенділердің қанайналым жүйесінің қандай ерекшеліктері бар?
- Қазақстанда мекендейтін құрбақаларды атаңдар.
- Жетісулық бақатістің дене тұрқы қанша см?
- Қосмекенділер қосжынысты ма, әлде даражынысты ма?
- Қосмекенділерде ұрықтану қалай жүреді?
Көрнекілікпен жұмыс
Слайдтағы суреттерге қарап, сұрақтарға дәлелмен жауап беріңдер.
Теория бойынша: Түсіну
«Неге? неліктен? себебі? не үшін?» сұрақтары арқылы жауаптарды тереңдетіңдер.
- Неліктен олар қосмекенділер деп аталады?
- Неге қосмекенділер терісі арқылы да тыныс алады?
- Қосмекенділердің табиғаттағы және адам өміріндегі пайдасын түсіндіріңдер.
Теория бойынша: Талдау
Салыстыр, айырмашылығы мен ұқсастығын анықта, тақырыптың негізгі идеясын тұжырымда.
Венн диаграммасы арқылы
- Құйрықты қосмекенділер
- Құйрықсыз қосмекенділер
- Ұқсастығы
Негізгі идея
Тақырыптың басты идеясын 1–2 сөйлеммен жазыңдар.
Теория бойынша: Жинақтау
Қорытынды жаса, анықтама бер, мазмұнды жүйеле. Тақырыптың басты идеясын тірек-сызба түрінде толықтырыңдар.
Қосмекенділер
Отрядтары:
- Құйрықты
- Құйрықсыз
- Аяқсыз
Схеманы толтыру
Құйрықты
Құйрықсыз
Аяқсыз
Оқулықпен жұмыс: бекіту және рефлексия
Практикада: Қолдану (биологиялық диктант)
Бос орындарды толықтырыңдар.
- Қосмекенділердің терісі ......, ...... және ...... болып келеді.
- Қосмекенділерде алғаш рет .................. пайда болған.
- Қосмекенділер ........... жынысты жануарлар.
- Қосмекенділер ежелгі ..................................... пайда болған.
- Аяқсыз қосмекенділерде ..... де, ................................ болмайды.
- Құйрықсыз қосмекенділердің ................... түрлері бар.
- .............. құрбақасы Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген.
Практикада: Баға беру (өмірлік жағдаят)
Қазақстанның Қызыл кітабына енгізілген қосмекенділерді қалай қорғауға болады? Топпен ұсыныстар дайындап, дәлелмен қорғаңдар.
Назар: Жауапта нақты әрекеттер (мекен ету ортасын сақтау, ластануды азайту, ағарту жұмыстары, бақылау және қорғау шаралары) көрсетілсін.
III кезең. Кері байланыс және бағалау
Жеке жұмыс: оқушы меңгерген мазмұнды үш деңгей бойынша орындайды. Негізгі мақсат — құзыреттілік деңгейін анықтап, әділ бағалау. Соңғы 15 минуттың 12 минуты тапсырмаға, 3 минуты қорытындыға бөлінеді. Аяқталмаған тапсырмалар үйде аяқталады.
I деңгей (5 балл)
Әр тапсырма — 1 балл.
Теория бойынша: Білу (біліміңді сына)
- Алғаш құрлықта тіршілік етуге бейімделген омыртқалы жануарлар
- Тік ішектің кеңейіп келген соңғы бөлігі қалай аталады?
- Қосмекенді дернәсілдерінің тыныс алу мүшесі қандай?
- Кіші қанайналым шеңбері тағы қалай аталады?
- Қосмекенділердің дернәсілдерінің атауы
- Қосмекенділердің Қазақстанда таралуы
- Жетісулық бақатістің құрылысы
Практикада: Қолдану
- Қазақстанда мекендейтін бақалар тұқымдасының түрлерін атаңдар: көл бақа, үйіртұмсық бақа, шөп бақа, сібірлік бақа, қызылаяқ бақа.
- Аяқсыз қосмекенділер қалай ұрықтанады? (іштей ұрықтанады)
- Тәжірибелік зерттеу жұмыстарында кеңінен қолданылатын қосмекенді: (көл бақа)
II деңгей (9 балл)
Теория (5 балл) + практика (4 балл). Әр тапсырма — 1 балл.
Теория бойынша: Түсіну (себебін анықта)
Теория бойынша: Талдау
- Қосмекенділер отрядтарын атаңдар және берілген жануарларды отрядтарға бөліңдер: тритон, шөп бақа, жасыл құрбақа, жетісулық бақатіс, саламандра, құртпошым, көл бақа, цейлондық жыланбалық.
- Дернәсілдер мен ересек даралардың құрылысында және тіршілік әрекетінде қандай айырмашылықтар бар?
- Тақырыптың басты идеясы неде? Барлығына ортақ қасиетті тұжырымдаңдар.
Практикада: Қолдану (толықтыру)
III деңгей (12 балл)
Теория (9 балл) + практика (3 балл). Әр тапсырма — 1,5 балл.
Теория бойынша: Жинақтау
Сұрақтарға жауап бере отырып, қосмекенділерге тән белгілерді сызба түрінде жүйелеңдер.
- Қосмекенділерді зерттейтін ғылым қалай аталады?
- Олардың негізгі тіршілік ету ортасы қандай?
- Денесі немен қапталған?
- Ауыз қуысындағы тілдің ерекшелігі қандай?
- Тыныс алу мүшелеріне нелер жатады?
- Қанайналым жүйесінің басты ерекшелігі неде?
- Бас миының құрылысы туралы не айтуға болады?
- Бақалардың есту мүшесінің ерекшелігі қандай?
Практикада: Баға беру (зерттеу бағытын ұсын)
Баллды бағаға айналдыру шкаласы
11–12 балл
Баға: 5 (92%–100%)
7–10 балл
Баға: 4 (58%–83%)
5–6 балл
Баға: 3 (42%–50%)
5 баллдан төмен
Сыннан өтпеді («2» қойылмайды: оқушы сынақтан өтуі тиіс).
Қорытынды балл дәстүрлі бағаға айналдырылып, келесі сабақтың басында сынып журналына қойылады және мониторингке тіркеледі.